týsdagur 17. apríl 2018síða 8

Mikudagur 18. apríl 2018 · Nr. 43 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Umráðandi at kanna húð fyri móðurmerkjakrabba Hvørja viku doyggja fimm danir av móðurmerkjakrabba, harav tríggir eru menn. Hetta hendir, tó at tað eru fleiri kvinnur enn menn, sum verða rakt av sjúkuni. Ein av orsøkunum til, at fleiri menn enn kvinnur doyggja, er, at menn í størri mun enn kvinnur gloyma at kanna húðina fyri móðurmerkjakrabba Vilmund Jacobsen Móðurmerkjakrabbi er álvarslig sjúka, men jú fyrr sjúkan verð­ ur staðfest, tess størri eru møgu­ leik­arnir fyri lekidómi. Tí er tað ógvuliga týdningarmikið, at húðin verður kannað regluliga. Ein kanning hjá Kræftens Be­ kæmpelse og TrygFondens Sol­ kampagne vísir, at bert fýra av 10 donskum monnum kanna húðina hvørt hálvár ella oftari fyri tekin um móðurmerkjakrabba. Millum kvinnur er talið 54 prosent. At menn ikki eru líka raskir sum kvinnur at lata seg kanna, merkir, at teir ofta koma seinni til lækna og tískil ikki vita um sjúkuna, fyrr enn hon er vorðin meira útliðin. Danir hava tí sett eitt átak í verk fyri at fáa fólk - og serliga menn - at ansa betri eftir at halda eyguni við móð­urmerkjum, sum kunnu vekja illgruna. Tað eru Kræftens Bekæmpelse, TrygFonden og Dansk Derma­to­ log­isk Selskab, ið standa saman um átakið. - Vit vilja eggja øllum, bæði monn­um og kvinnum at kanna húð­ina regluliga. Hetta er hvørki trupult ella tíðarkrevjandi, og tað er ógvuliga týdningarmikið, at vit minna hvønn annan á at fáa hetta gjørt, sigur Peter Dalum, verk­ætlanarleiðari hjá Kræftens Be­kæmpelse og TrygFondens Sol­ kampagne. Eins og bilurin skal til regluligt sýn, eigur tú eisini at syrgja fyri, at hugt verður at húðini av og á. Hjálpast at Átakið um at kanna seg fyri møgu­ ligan móðurmerkjakrabba, hevur á síni heimasíðu – www.tjekdinhud. nu - nøkur góð ráð um, hvussu húðin verður kannað, og hvørjum tú skal hyggja eftir. Eisini er ein videoupptøka at finna á heimasíðuni, sum stig fyri stig vísir, hvussu øll húðin á kropp­ in­um verður kannað. Ein leiðvísari er, har tú sært, hvørj­um tú skalt hyggja eftir, og her sæst eisini, at mytur um, at hár­ vøkstur í móðurmerkjum er vanda­ mikil, verða avlívaðar. Sambært professaranum og for­manninum í Dansk Derma­to­ logisk Selskab, Lone Skov, er tað lættari at finna fram til broytingar í húðini, um tú kennur tína húð og tíni móðurmerki væl, og tað gert tú, um tú kannar húðina regluliga. - Tað kann vera ein fyrimunur at fáa ein vin ella felaga at hjálpa tær við eitt nú at kanna hárbotnin, tí móðurmerki kunnu sita allastaðni á kroppinum. Lone Skov leggur upp til, at fólk søkja sær lækna, um tey koma eftir illgrunasomum broytingum, tá húð­in verður kannað. Talan kann eitt nú vera, at móðurmerki broyta skap, lit ella stødd. Um kanningina Tølini fyri, hvussu nógvir dan­ ir kanna sína húð, koma úr frá­ greið­ingini “Danskernes solvaner i somm­erferien 2016”. Í kanningini verða sólvanar lýstir millum 5.030 danir í aldrinum 15 til 70 ár, og spurt verður, hvussu ofta hesi antin sjálvi kanna húðina ella fáa onnur at hjálpa sær at gera tað. Móðurmerkjakrabbi kann byrja í bæði verandi og nýkomnum móð­ ur­merkjum. Við endan av 2015 vóru tað um­ leið 28.000 danir, sum onkra­staðni í lívinum høvdu fingið staðfest móð­ ur­merkjakrabba. Hvørt ár verða staðfestir umleið 2.250 nýggir tilburðir, harav umleið 1.050 verða staðfestir millum menn og 1.200 millum kvinnur. Hóast tað eru fleiri kvinnur, sum fáa sjúkuna, eru tað fleiri menn, sum doyggja av móð­ur­merkja­ krabba. Umleið 285 danir doyggja árliga av sjúkuni, og her eru umleið 120 kvinnur og umleið 165 menn. Móðurmerkjakrabbi rakar bæði ung og gomul, og hetta er tað slagið av krabbameini, sum oftast verður staðfest millum ung í aldrinum 15- 34 ár. Fyribyrg krabba Sólstálur í smærri nøgdum eru góðar fyri okkum øll, men ov nógv uv-sólstráling er krabba­meins­elv­ andi. Heimsheilsustovnurin WHO met­ir, at út við 90 prosent av øllum til­burðum av móðurmerkjakrabba hevur sína orsøk í uv-strálum frá náttúrligari sól og sóllampum. Hetta merkir, at stórir møguleikar eru fyri fyribyrging. Ein góður máti at minka um uv- strálur er at fylgja sólráðum um skugga, sólhatt og klæði og ikki minst um sólsmyrsl, tá tú ert úti í nógv­ari sól. Skilagott er eisini at sleppa sær undan sóllampum. Við at ansa eftir húðini og taka hond um broytingar í húðini, kanst tú ikki fyribyrgja húðkrabba, men á henda hátt kanst tú eyðmerkja krabbamein so mikið tíðliga, at møguleikin fyri at gerast frísk/-ur aftur eftir tilburð økist munandi. Kelda: www.cancer.dk HEILSA Móðurmerkjakrabbi rakar bæði ung og gomul, og hetta er tað slagið av krabbameini, sum oftast verður staðfest millum ung í aldrinum 15-34 ár