týsdagur 15. mai 2018síða 6

Mikudagur 16. mai 2018 · Nr. 55 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ongin skattaumlegging í hesum valskeiðnum Álitið frá skattakommissiónini liggur í eini skuffu – og ongin umlegging hendir í hesum valskeiðnum Árni Gregersen GREINING: 1. desember í fjør kom skattakommisiónin, sum lands­ stýris­kvinnan við fíggjar­málum, Krist­ina Háfossi, Tjóðveldi, setti, við einum álitið. Álitið mælir til fleiri skatta­ um­leggingar og mælir til at hetta verð­ur fyrireikað til at seta í gildi 1.januar næsta ár. Men enn er sjalvt fyri­reik­ing­ ararbeiðið og støðutakan til til­mæl­ ini í álitinum, ikki byrjað. Og sum svilst, so kemur heldur onki útspæl, so broytingar og umleggingar kunnu gerast til komandi fíggjarár. Orsøkirnar eru helst fleiri, men tá ið Løgtingið kemur saman aftur á ólavsøku ferður farið und­ir seinastu tingsetuna í hesum val­ skeiðn­umn og tá er ikki vanligt, at stórar lógarbroytingar verða gjørd­ ar. Og als ikki í lógum, sum raka ein­staka borgaran, so nógv, sum til­mælini í álitinum gera. Skattakommisiónin sigur, at skip­anin við inntøkuskatti og mvg riggar ómetaliga væl í Føroyum – ja í veruleikanum munandi betur enn í flestu grannalondum okkara. Skipanin við inntøkuskatti virk­ ar væl og smidliga í Føroyum. Føroyska afturhaldsskipanin, sum er týðandi partur av innkrevj­ ingini av inntøkuskatti, er helst mill­um mest framkomnu og smid­ lig­astu afturhaldsskipanir í heimin­ um. Í fleiri av grannalondum okkara, eru tað arbeiðsgevararnir, sum aft­ ur­halda inntøkuskattinum hjá løn­tak­arunum. Hetta ger, at tað almenna av og á missir skatta­inn­ tøk­ur, til dømis tá ið fyritøkur fara av knóranum. Føroyska skipanin virkar. Tað vísa skattaeftirstøðurnar, sum eru munandi minni í Føroyum enn í Danmark og sammett við Danmark kostar skattainkrevjingin munandi minni í Føroyum. Eisini skipanin við meirvirðis­ gjaldið í Føroyum og saman við inntøkuskattsaskipanini og skatta­ nevndin mælir tí til, at bert smáar broytingar verða gjørdar á hesum øki. Ov fáir møguleikar troyttir Tá tað er sagt, so er ein onnur nið­ urstøða hjá nevndini, at luftfalsliga fáar skatta- og inntøkukeldur verða troyttar. Tey siga, at skatta­grund­ar­ lagið væl kann breiðkast nakað. Álitið sigur, at føroyska skatta­ trýstið í persónliga skattinum er at kalla ájavnt við tað í øðrum fram­komnum londum, sum hava al­mennar vælferðarskipanir, sum kunnu samanberast við okkara. Ymisku sløgini av skattum og avgjøldum ávirka atferðina hjá tí einstaka og fyritøkum á ymiskan hátt. Tvey sera týðandi krøv eru til eina góða skattaskipan. Hesi eru, at samansetingin av skattum og avgjøldum ávirkar atferð og av­ gerðir sum minst, og at hon sam­ stundis minkar ójavnan í inntøku og nýtslumøguleikum millum fólk. Nevndin skrivar í álitinum, at størsti fyrimunurin við at breiðka skattagrundarlagið, soleiðis at fleiri ymisk sløg av skattum eru í skatta­skipanini, er, at skatturin á hvørt einstakt skattaslagið kann vera lægri, og harvið ávirkar hvørt skatta­slag eisini avgerðir og atferð sum minst. Nýtslugjøld eru vanligari í summ­um øðrum framkomnum lond­um, men vælferðartænastur eru í høvuðsheitum skattafíggjaðar í øll­um londunum í Evropa. Nýtslugjøld á endabrúkaran av almennum tænastum eru ikki mill­ um stóru inntøkukeldurnar hjá tí almenna í nøkrum av framkomnu lond­unum, sum vit vanliga sam­ meta okkum við. Ein stórur vansi við vælferðar­ brúk­aragjøldum er, at tey ofta hava sera stóran sosialan ójavna við sær. amanumtikið eru vansarnir við brúkaragjøldum somikið álv­ ar­samir, at tað er óhugsandi, at brúk­aragjøld kunnu gerast ein týðandi inntøkukelda til fígging av almennum vælferðartænastum í Føroyum ella í øðrum fram­komn­ um londum. Lækka inntøkuskattin Hóast vit ikki hava eitt serliga høgt persónskattatrýst í Føroyum, so mæl­ir nevndin kortini til at lækka hend­an skattin. Hon mælir eisini til, at marginalskattirnir á lág- og miðalinntøkum verða lækkaðir. Føroyar eru eitt lítið land, og umsitingarliga orkan er avmarkað. Skattanevndin heldur tað tí neyvan vera skilagott hjá okkum at seta í verk eina fløkta og torskilda avgjaldsskipan við ymiskum av­ gjøld­um á útlát av ymiskum loft­ evn­um. Kostnaðurin av eini tílík­ari skipan, millum annað umsit­ing­ ar­ligi kostnaðurin, hevði sannlíkt verið væl størri enn vinningurin. Skattanevndin mælir heldur til at seta í verk jøvn og einføld avgjøld á nøgdirnar av brennievni, sum verða innfluttar til landið ella sum verða keyptar av endabrúkarum. Ein tílík skipan er lættari at um­sita og rakar helst toluliga væl veruliga kostnaðin av umhvørvis­ dálk­ing og útláti. Samlaðu avgjøldini á bensin og serstakliga diesel eru lág í Føroyum sammett við í øðrum framkomnum londum. Skattanevndin mælir til at hækka samlaðu avgjøldini (punkt­ gjald og brennioljugjald tilsamans) á bensin og diesel upp í 3,50 kr./l og til at lækka vegskattin á dieselbilar so­leiðis, at vegskatturin verður hin sami sum fyri bensinbilar. Hetta merkir, at sonevnda útjavn­ing­ ar­gjaldið í vegskattinum verður strikað. Nevndin torir ikki av álvara at mæla til ognarskatt, tí til tess finst ongin politiskur vilji í Føroyum. Hinvegin verður mælt til eitt húsa­ tæn­astugjald. Skattanevndin mælir til, at eitt húsa­tænastugjald verður álíknað á allar privatpersónar, sum eiga eini bústaðarhús ella íbúð. Mælt verður til, at húsa­tænastu­ gjaldið verður álíknað á hvørja bú­ stað­areind sær. Húsatænastugjaldið kann sam­ metast við eitt brúkaragjald, sum skal fíggja part av útreiðslunum, sum kommunurnar hava av at veita ymiskar tænastur í sambandi við hús og íbúðir. Húsatænastugjaldið, sum skatta­nevndin mælir til at seta í verk, fer kortini ikki at fíggja allar útreiðslurnar, sum kommunurnar í dag hava av at veita tænastur í sambandi við hús og íbúðir. Nevndin mælir til, at húsatæn­ astugjaldið verður1000 krónur um mánaðin fyri sethús og eitt sindur minni fyri íbúðir. Hetta er ein partur av tí, sum nevndin mælir til, men sum nevnt er onki veruligt fyrireikingararbeiði til umleggingina farið í gongd. Kristina Háfoss, landsstýriskvinna við fíggjarmálum, setti eina nevnd at gera eitt álit um hvussu skatturin kann umleggast. Skattanevndin mælir til at avjøld og punktgjøld til brennievni verður umlagt. Valið nærkast, so ongar stórbroytingar verða gjørdar í hesum umfari.