hósdagur 21. juni 2018síða 32

FRÍGGJADAGUR 22. JUNI 2018 SOSIALURIN 70 32 Umbera og royna aftur Høgni Djurhuus fekk Móðurmáls­ virðislønina 2012 F øroyingar eru eitt tolið fólk, eitt fólkaslag, sum letur sær alt lynda. Nei, nei, hatta er skeivt, blóð­ skeivt. Før­oy­ingar eru als ikki tolnir, t v ø r ­t u r ­í m ó t i . Føroyingar duga eitt betur enn nakað annað. Tað er at krevja og mótmæla. Grenja, sum tað eitur, tá fólk eru yvir hálvthundrað. Krevja, at alt er ókeypis, og mótmæla, at alt kostar. Og grenja um tað. Og føroyingar eru ótolnir, ella bara tápuliga býttir, tá bóltspæl verður viðgjørt í fjølmiðlunum. Tað er, áðrenn dysturin byrjar. Vit hava mist talið á dystum, har sum sokallaðir serfrøðingar vænta bæði mál og stig. Tá seinasta bríkslið ljóðar, er einki stig, kanska okkurt málið, kanska. Og ein rúgva av umberingum, sum vit duga uttanat nú. Men, sjálvandi, tað kostar einki at vóna, vónin er ókeypis. Tað kostar at vedda skeivt. Men ongum nýtist at vedda, tað er nóg mikið bara at vóna. Og so leingi bólt­urin er rundur, bil­ar ikki, at høvdið er fýra­kantað. Føroyingar eru tolnir viðhvørt. Vón­irnar er altíð góðar. Vónirnar. Optimisman er góð og óskaðilig. Tað ber altíð til at gráta aftaná, sum eina ferð stóð á Ga-Jol pakkanum. Kanska stend­ur tað har enn. Har eru, vist enn, nógv klók fólk end­urgivin. Góð orð aft­ur við øllum teimum kemisku orð­un­um, sum annars standa á pakk­an­um. Nakað av tí besta og klókasta, sum har stendur, hatta við opt­im­ ism­uni. Í landinum ”of maybe”, orðunum, sum ferðavinnuni dámar so væl at selja Føroyar við, er tó einki maybe, tá talan er um trillrundan bólt. Tá fáa vit bæði stig og mál, áðrenn dyst­urin byrjar. Einki kanska er skotið inn har. Her eiga vit at fáa stig. Hetta er dysturin, har vit, før­ oy­ingar, hava kjansin at vinna. Eiga at vinna. Gott, at okkurt sjálvsálit er í fólkinum, í tjóðini. Og tó, vinnan hevur eisini eitt vet av tí, sjálvsálitinum. Í dag fer hon á heysin, tí í einum demokratii, sum Føroyar eru, ella skulu eitast at vera, ið hvussu so er, ráða fólka­ vald­ir politikarar. Í morgin byggir vinn­an út. Í framtíðini skal hon end­urskipast, sanerast. Tað er eisini eitt slag av opt­im­ ismu at krevja, at alt er ókeypis. Tað gera fólk í Føroyum, tey flestu. Einki skal kosta. Skal tað hó­ast alt kosta, skal tað kosta sum minst. Men helst skal tað kosta einki. Tey, sum grenja og kroysta seg á feysbukkuni, skriva dags­ skránna, spæla fiólina, sum tey flestu dansa eftir. Hini eru ikki við, tey eru deyð, ella hálvdeyð, ið hvussu so er. Nú bleiv trý-null til hini, sum vit annars skuldu fáa stig frá, trý stig. Vit halda fram at vóna, bólturin er rundur enn og seinasta bríkslið hevur ikki ljóðað. Uttan vón, uttan bjartskygni, uttan sjálvsálit er einki. Vit eiga vónina, hon er ókeypis, so leingi vit vóna. So tað er bara at vóna altíð. Vónloysi kann ikki rættiliga brúkast. Tað er so keðiligt, men tað er veruleikin hóast alt. Og veruleikin er keðiligur, júst tí hann er veruleikin. Onkur sigur, at hann er nakin. At vóna og at droyma eru lívs­ játt­andi. Veruleikin er drepandi. Á vest­fallið við honum. Lívið er ov stutt til veruleikan, til sannroyndir. Hatta við maybee er heldur ikki heilt rætt. Vit fáa ikki kanska stig og mál. Vit fáa stig og mál. Vit vita ikki, hvat ella hvat málið er. Men vit koma á mál. Eingin ivi er um tað. Leiðin hagar er vill­ ing­arsom og knortlut. Men hvat ger tað? Vit herja á eina ferð enn. Royna aftur. Virða ikki veruleikan, vit skíta á hann. Vit kunnu altíð gráta aftaná. Men tað gera vit tó ikki. Vit umbera og royna aftur. Høgni Djurhuus Væl dámdar leikur til børn elva til álvarsligan skaða U mhvørvisráðið í Dan­ mark mælir nú frá, at børn fáa væl dámdu leikurnar, Squishies, at spæla við. Og orsøkin til ávaringina er, at tað eru so nógv skaðilig evni í hesum leikunum, at heilsuvandi kann standast av tí. Squishies eru úr skúmi og mjúk at spæla við, men Umhvørvisráðið hevur nú kannað 12 ymsar leikur av hesum slagi og úrslitið er, at tær geva so nógv heilsuskaðilig evni frá sær, at tað kann vera til vanda hjá børnum, sum spæla leingi við tær. Fyri at binda um heilan fingur verður tískil mælt frá at lata børnini fáa hesar leikurnar at spæla við, samstundis sum at mælt verður handlum frá at selja tær. Kanningin hjá umhvørvis­ráðn­ um vísa, at skaðiligu evnini, sum eru funnin í Squishies, kunnu elva til livurskaða, umframt at tey kunnu hava fyribils ávirkan á eygu og andaleið. Evnini kunnu eisini skaða børn í móðurlívi, umframt at tey kunnu elva til skaðar á nerva­ lagið. Kanninginar vísa, at tey skaði­ ligu evnini minka, sum frálíður, men tað er óvist, nær talan er um so lítlar nøgdir, at tað er óskaðiligt. Men hjá summum er nøgdin fallin so nógv, tríggjar dagar eftir at leik­ urnar eru pakkaðar upp, at heilsu­ vandin er burtur. Taðan er um evnini dimethyl­ formamid, styren og toluen, og hesi evni ávirka eisini evnini at nørast sum vaksin, umframt at tey kunnu elva til krabbamein.