hósdagur 30. august 2018síða 27

FRÍGGJADAGUR 31. AUGUST 2018 SOSIALURIN 100 27 Komandi partur Næsti partur um Glyvrasnikkaran kemur um 14 dagar. Hann verður um sambandið millum Knud Lambaa og Peter Jacob, sum hann fór at sigla saman við á ungum árum. Komandi partur verður ein frásøgn hjá Johs. Andreas Næs. ommusonurin Sverri Joensen hevur skrivað um hana í bók síni á Høgabóli, sum ikki er komin út alment. Hann skrivar m.a: Omma á Høgabóli vakti áhuga mín fyri ættarsøgu. Við sínum frálíka minni dugdi hon at siga frá øllum tí, hon hevði hoyrt tey gomlu siga frá, og tí, sum hon sjálv hevði upplivað. Líka frá barnaárum mínum sat eg hugagóður og lýddi á. Tíverri fór eg alt ov seint at skriva niður, og tí hvarv tað mesta, hon visti at siga frá, tá ið hon doyði. Ongantíð havi eg kent eitt menn­iskja, sum hevði so gott minni sum omma á Høgabóli. Øll­um, sum hon hevði hoyrt, og øll­um sum hon hevði upplivað, dugdi hon so livandi at siga frá, at tað kendist, sum tú vart við í hend­ingunum. Hon visti, nær øll, hon hevði kent, fyltu, giftust og doyðu. Alt, sum fyrifarist hevði, dugdi hon út í æsir at greiða frá. Fyrimyndarlig hjún Símun og Jóhanna livdu saman í 46 ár og 7 mánaðir í fyrimyndarligum hjúnalagi. Í heimi teirra valdaði tign, sómi og gudsótti. Eingin hoyrdi tey nakrantíð deilast ella hevja røddina ímóti hvørt øðrum. Tosið hjúnanna millum var altíð lág­mælt, siðiligt og kurteisligt. Tey vóru sjálvandi ikki samd í øllum lutum her í verðini, eitt nú politikki – Símun atkvøddi fyri sjálvstýrinum, men Jóhanna at­ kvøddi fyri sambandinum. Teimum dámdi væl at spæla kort av og á, tá ið høvi beyðst. Altíð vóru tey í parti bæði. Jó­ hanna hevði lyndi til at lata illa at kort­unum, sum hon hevði fingið, og hon kundi sita og mutla fyri seg sjálva: “Á, teir skortar, teir skort­ ar.” So plagdi Símun at siga: “Íðan, íðan, so meldi eg grann upp á tínar skortar.” Hon segði “teir” – ikki toyr – soleiðis sum sagt verður í Eyst­ ur­oynni. Hon tosaði reint hoyvíks­ mál líka til hon elligomul fór undir grønu torvu. Einki gerast sunnudagar Sunnudagar mátti einki annað verða gjørt enn at mjólka og am­ bæta kríatúrunum. Konu­fólk­ini máttu ikki so mikið sum taka einar stokkar upp í hondina. Um veður var til tess, so fóru øll til gongu út á Nes í kirkju. Tey vóru skødd eftir veðrinum, og oman fyri garðarnar á Nesi skiftu tey í teir skógvarnar, sum tey skuldu vera í í kirkjuni, um veðrið ikki var ov vánaligt , annars skiftu tey í forkirkjuni. Var ikki veður at fara í kirkju, var lestur lisin heima. Áðrenn farið varð at lesa lestur, vórðu kett­urnar koyrdar út ella oman í fjósið. Kríatúr máttu ikki vera hjá­stødd í eini gudstænastu. So leingi, sum tey livdu, var tað gamli Jógvan, (fosturpápi Símun), sum las lesturin. Sálmar vórðu sungnir fyri og eftir lestur. Gamli Jógvan byrjaði sálmin, tó at hann hevði ikki nóta skaptan í sínum høvdi. Men fyrsta hann treiv í at syngja, tók Malena (fosturmamma Símun) undir. Hon hevði eina avbera vakra songrødd, og hon var so nótaføst, at tað nervaði hana ikki, at hann sat undir liðini á henni og sang upp á sín máta. “Hver fugl synger med sit næb,” kundi hon onkutíð taka til. Í kirkjutíð mátti eingin vera uttandura. Samrøða við Johannu í Fjarbúgvanum í 1969 Ein av hinum elstu íbúgvunum í Saltangará er Jóhanna á Høgabóli, ið gongur á 93. ári. Til tess at fáa at vita nakað um viðurskiftini har á leið í gomlum døgum seta vit henni nakrar spurningar. Er Saltangará gomul bygd? “Nei. Fyrsti maður ið setti seg her æt Niels, og var hann ættaður úr hús­inum Úti í Gerði á Glyvrum. Hann fekk sær trøð og bygdi tætt við toftamarkið í nánd av har keiin nú er. Tað var í 1844. Tá ið hann nú hevði bygt so langt burtur frá Glyvrum helt hann, at hansara bygd skuldi hava eitt egið navn. Hann fór tí fyrst til próstin á Nesi og síðani fóru teir báðir til amtmannin, og semja gjørdist um, at bygdin skuldi eita Saltangará. Hetta er navnið á tí ánni, ið rennur úr Toftavatni og fer á sjógv innanfyri Saltnestanga. Men tað letur til, at Saltangará navnið skalt útruddast, og kemur tað av, at glyvrabøndur ikki dámdu tað.” “Vóru teir kanska ímóti, at bygd­in var gjørd?” “Nei, tað var bara navninum, teir høvdu nakað ímóti. Teir vildu, at bygdin skuldi eita “Glibrehede”. Og nú skal alt vera tann bera runa. Havnin er Runavíkar havn, telefonstøðin er Runavík, og tað var nær við, at postnavnið eisini gjørdist Runavík. Men Saltangará er tað rætta navnið, og tað kann ikki verða útruddað”. “Hvørjum livdi Niels av?” “Hann dugdi væl at klára seg. Hann hevði eitt bakarí, og til hansara komu fólk heilt úr Gøtu at fáa sær breyð. Handil hevði hann eisini. Pápi mín, Johan í Hoyvík, plagdi at siga frá, at hann einaferð kom inn til tey Uttan fyri Garðar í Hoyvík á veg úr Havn. Næsta ætt var, hann var beiggi Símun abba, ið var fyrsti maður, ið búsettist Uttanfyri Garðar í Hoyvík. Hann segði tá, at nú fór hann at handla, og á bakinum hevði hann trý ting, hann skuldi byrja við, og tey vóru tubbak, kaffi og sukur. So setti pápi hann inn í Eysturoynna, og handlaði hann alla sína tíð.” “Nær komu tygum inn higar.” “Tað var í 1900, tá eg giftist við Símun, ið var fostursonur Jógvan á Høgabóli. Tá vóru átta hús í Saltangará, og umframt at takast við vanligt arbeiði var Jógvan eisini træsmiður. Hann og Símun smíðaðu ikki bert hús, men alt ið var nýtt í einum húsarhaldi. Men lønin fyri arbeiði var ógvuliga lítil. Í 1902 tá bedingin varð gjørd, fekk hann 18 oyru um tíman, tí hann var útlærdur. Teir, ið ikki vóru tað, fingu 16 oyru. Virkið hjá Símuni Men í 1905 hevði Thomsen á Tvør­ oyri spurt próstin á Nesi um hann kundi vísa sær á ein álítandi mann, ið kundi reka eitt íshús. Hann hevði nógv skip, og tá tey fiskaðu norðanfyri, var tað gott at hava eitt íshús, at fáa agn úr. Prósturin vísti so á mann mín, og byrjaði hann so við hesum íshúsi. Tað hevði tvey rúm, og um veturin bóru teir kava inn í tað, og har løgdu teir sild inn til at ísa. Fyri sildina fingu menn eitt oyra stykkið. Í 1907 bygdi maður mín síðani handilshús har í íshúsið var, og opnaði handilin hin 8. februar 1908. Um tað mundi tóku nakrir menn í Havn seg saman um at gera eina mjókaforsýning. Ein teirra var Napoleon í Dali, og kom hann inn higar og spurdi, um Símun kundi taka sær av báta­ av­greiðsluni. Hann segði ja, men bát­urin kom ikki fyrr enn eftir Ólav­søku. Enn leggur báturin at landi sama stað sum tá, og tey gomlu handils­húsini eru posthús, men ann­ars er ómetaliga nógv broytt síð­ani tá. Símun á Høgabóli, maður Jóhonnu, ein av okkara fremstu vinnulívsmonnum fyrrapartin av 20. øld. Hansara eftirkomarar á Bakka eru á odda nú 100 ár seinni Símun og Jóhanna á ungum árum. Gudsonuirn hjá Jóhonnu í New Zealandi, Peter Jacob, við abbasynunum David f. 1950, Michael f. 1943 og Peter f. 1946