týsdagur 4. september 2018síða 4

Mikudagur 5. september 2018 · Nr. 102 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Danjal av Rana Tað var fyrst í septembur í 2016, at ein eldri maður úr Streymnesi fór koyr­andi norður gjøgnum Saksunar­ dal og varnaðist nátan, sum gekk í bønum fram við vegin. Tað var nátatíð, og maðurin gjørdi tí ikki mætari enn at hann leyp úr bilinum, gav nátanum eitt slag og kipti hann. Á veg aftur í bilin møtir hann bóndanum, og hesin er ikki blíður. Hann vil vera við, at tá hann eigur jørðina, eigur hann eisini fuglin á bøn­um, og tí eisini nátan. Hann vísir eisini á, at eldri maðurin ikki hevur spurt seg um loyvi at ferðast á sínari ogn. Eldri maðurin vil ikki av­ henda nátan og endin av tí heila verður, at bóndin meldar mannin fyri brot á veiðu­lógina. Fútin slepti málinum Í fyrstu atløgu valdi fútin ikki at reisa ákæru í máli­ num, men bóndin kærdi til ríkisákæran, sum segði, at lógin var greið, so málið skuldi roynast í rættinum. So í januar í ár bleiv ákæra reist móti manninum, og í gjár var málið fyri í rættinum. Maðurin noktar seg sekan í broti á fuglaveiðilógina, men viðgekk, at hann hevði verið í Saksunardali eftir nát­um. Hann vardi seg tó við, at tað var gomul siðvenja, at fólk úr Saksun, Hvalvík og Streymnesi fóru inn í dalin at fáa sær eitt kók. Tað var ikki fyrr enn nú, at bóndin gjørdi vrøvl. Fleiri vitni vóru hoyrd í málinum, staðkend fólk og sýslumenn, og ákæruvaldið hevði eisini spurt sýslumenn um landið, hvussu siðvenjan mundi vera á økinum. Vanligt at fólk taka náta Øll vóru tey samd um tað sama – vanligt var, at náta­ veiðan var almenn, loyvd hjá tí, sum hevði hug. Gamaní er tað allarmesta av náta­veiðu­ ni á havi og krevur tí ser­ staka útgerð, men summa staðni í landinum ber til at taka náta fram við vegum, í áum og á vøtnum. Fleiri sýslumenn greiddu frá, at tað, teir vita um, er ikki vanligt at spyrja jørð­ánar­an um loyvi at fara eftir náta, og Jacob Vestergaard, sýslu­ maður í Eysturoy og í Sandoy og fyrr eisini í Suðuroy, sigur, at meðan svartfuglurin var ogn hjá ánaranum, hevur tað altíð verið siðvenja, at øll kundu fara eftir náta, eisini í bjørg­ini, greiddi hann frá. Nátaveiðan nógv økt Bóndin segði seg vera varugan við, at hetta var van­ligt at gera, men helt fyri, at tað var nógv økt seinastu árini. Nú komu fólk alla­ staðni frá í bili at taka nátar í Saksunardali. Onkur teirra spurdu um loyvi, og hann plagdi at geva tað, men vildi fegin blíva spurdur. Málið snýr seg lutvíst um lunnindi og lutvíst um at­komurætt. Lunnindi eru ser­rættindi, ið fylgja við jørð ella ogn. Er nátin at rokna sum lunnindi? Altso er loyvt at taka náta á jørðini hjá øðrum? Í Danmark og Noregi verða nøtir og ber ikki roknaði sum lunnindi av uttangarðsjørð, men hvørja støðu hevur fuglurin í Føroyum? Svartfuglurin verður roknaður sum lunn­ indi, men verjin hjá manni­ num vil vera við, at tað er nát­in ikki. Lógin sigur rættiliga greitt, at eigarin av jørðini hevur rættin til grøði og lunn­indi hennara, men sið­ venjan hevur í øldir verið, at nátar kundi ein taka, segði eitt vitni úr Streymnesi. So er tað spurningurin um atkomu. Hevði maðurin loyvi at vera á økinum, har hann tók nátan? Lógin sigur, at bóndin eigur at geva loyvi, um fólk skulu ferðast á jørðini innangarðs ella fara av bygdagøtuni uttangarðs. Ikki samsvar millum siðvenju og lóg Men aftur her er føroysk sið­ venja ikki í samsvar við lóg­ ina. Sum vitnini greiddu frá, so var siðvenja, at um ein bar seg høvisliga at og ikki órógvaði, so var einki í vegin fyri at ganga á bøi ella í haga, sum annar átti. Og um ein gjørdi okkurt, sum órógvaði, so fekk man tað at vita og rættaði seg eftir tí. Víst var eisini á, at nátaíðin liggur eitt tíðspunkt, tá lítið annað hendir í føroysku náttúruni. Lombini verða lembd á vári, bøurin er mest sum allur sligin og heystfjøllini eru ikki byrjaði. Tí er ósannlíkt, at ein órógvar nakað við at ganga í bøi ella í haga hesa ársins tíð. Dómarin skal tí til at meta um, hvørt nýggjaru lógirnar (hóast fuglaveiðulógin er frá 1954) seta til viks føroyska sið­venju á hesum økinum. Verjin vísti á, at hetta kann gerast torført, tí meðan nýggjaru lógirnar eru bygdar á danska rættarskipan, eru gomlu lógirnar og sið­venjur­ nar ofta grundaðar í norskari lóg og rætti. Og júst innan landbúnað er greiður munur á hesum báðum rættar­ skipanunum. Ákærin kravdi, at maður­ in fekk 300 krónur í bót, sum samsvarar revsingini fyri stuldur, umframt at hann skal rinda bóndanum endur­gjald fyri nátan. Verjin kravdi sjálvsagt frídøming í málinum. Tað er tó merkisvert, at tað skal taka tvey ár at greiða eina ósemju um ein náta. Hvussu hann gagnaðist sigur søgan einki um. STRÍÐIÐ UM EINSAMALLA NÁTAN Lítið mundi nátin grunað, tá hann royndi at sleppa sær á flog úr rókini í Saksunardali, at lagna hansara skuldi enda heilt í Føroya rætti, tvey ár seinni