hósdagur 13. september 2018síða 2

Í blaðnum... Tórshavn Tórsgøta 1, 100 Tórshavn tel. 341800, post@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tel. 341800 www.sosialurin.fo Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Blaðstjóri: Barbara Holm barbara@sosialurin.fo Fyritaksstjóri Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Prent: Prentmiðstøðin Tað kennist á øllum brøgdum, at upp­skot­ið um stjórn­arskipan hevur ong­an góðan í pol­it­isku skipanini Um eina viku fer løgmaður at tosa við all­ar floks­for­menn­inar á tingi at vita, um áhugi er at leggja uppskotið um stjórn­ar­skip­an framaftur, sum fall burt­ur á ólav­søku. Í ólavsøkurøðuni vísti løgmaður á, at stjórn­ar­skipanararbeiðið skjótt fyllir 20 ár. Hann segði seg hava lagt nógva orku í ar­beið­ið, og at tað hevði verið tungt. Hann vísti eis­ini á, at talan ikki er um eitt sam­ gongu­mál, men at stjórnarskipanin er eitt mál fyri alt Løgtingið. – Viljin hjá andstøðuni hevur verið av­ mark­að­ur, men eg fari kortini at tosa við for­menninir eina ferð enn fyri at vita, um grundarlag er fyri at arbeiða víðari, segði løg­mað­ur – og tann fundurin verður so næsta fríggjadag. Her er ikki tað stóra í væntu, so helst eru vit komin líka vítt sum sítt. And­støð­an hevur blokkerað málið, sum sam­gong­an heldur ikki hevur lagt tann stóra týdn­ing­ in í. Øll glorifiseringin av máli­num, sum Tjóðveldi, Fólkaflokkurin og Sjálv­stýr­is­ flokk­ur­in løgdu í málið um aldarmótið er horv­in sum døgg fyri sól. Meðan tað fyrr varð skotið við skørpum úr báð­um skotgrøvunum um, hvør var sam­bands­fólk og hvør var loysingarfólk, so er tað bara Sambandsflokkurin, sum í dag royn­ir at skjóta við skørpum. Málið hjá hon­um tyk­ist vera at gera Javnaðarflokkin til loys­ing­ar­flokk. Tað brúkar sam­bands­ for­mað­ur­in nógva orku uppá at siga fólki – sum um tey ikki megna tað sjálvi í Javn­ að­ar­flokk­i­num, um so var. Heldur enn ikki barnsligt. Men tað vísir best, at lítil á­hugi er fyri mál­i­num. Tað hjálpir heldur einki, um nakr­ir fáir flokk­ar taka málið í álv­ara, tá aðrir skjóta tað niður, bara fyri at tað ikki skal eydnast. Tí er tað helst skilagott av løg­manni at fáa greiðu á, hvørjir flokkar veru­liga vilja royna málið í Løgtinginum – og hvørj­ir bara vilja gera sær dælt av støðuni við at for­ koma málinum. Ein stjórnarskipan broytir einki upp á ger­and­is­dagin hjá okkum. Hon kundi stað­ fest nakað, sum flestu okkara vita og føla. Men er ikki breið semja um at viðgera mál­ið í álv­ara, so er best, at løgmaður pakk­ ar tað nið­ur í eina skuffu í Tinganesi, so tað kann tak­ast upp­aftur, tá tingfólk eru búgvin at viðgera málið í álvara. Fleiri føroyskar fyritøkur hava mist stórar upp­ hædd­ir, tí at teldusníkar hava lumpað tær. Tað sigur grannskoðaravirkið, Januar. Granskoð­ar­ar­ nir vísa á, at tað verður alsamt vanligari, at svik, sum higartil hevur verið ókent í Føroyum, nú eis­ini er farið at raka føroyska fyritøkur. – Ein mannagongd, sum verður brúkt, er, at teldu­sníkar bróta seg inn á teldupostkassar hjá før­oysk­um fyritøkum og fáa atgongd til tað fakt­ urar, kontoupplýsingar, og annað, sum fyritøkan hev­ur fingið ella sent. – Síðani senda teir teldubræv til fyritøkuna og geva seg út fyri at vera ein av veitarunum. Teir vísa til ein sendan faktura og biðja um at senda peningin til aðra kontu, uttanlands, enn hana, ið er upplýst á fakturanum. – Teldubrævið lík­ist einum vanligum teld­ u­brævi frá umrødda veit­ara. Og er talan um út­lendsk­an veitara, er jú ikki nakað ill­grun­a­samt í at fáa áheitan um at senda pening til kontur í útlondum, siga grannskoðararnir. Men tað nýggja er, at nú duga hesir teldusníkar eisini at skriva á føroyskum. –Tey í Januar ávara sostatt fyritøkur um at vísa størsta varsemi, tá goldið verður til útlendskar kontur. – Undir ongum umstøðum eigur at verða rindað eftir áheitanini í teldubrævinum, uttan at hava fingið hetta staðfest við at ringja til rætta viðkomandi, siga tey í Januar. Stjórnarskipan í peruvellingi Hava lumpað stórar upp­hæddir frá før­oy­ing­um TELDUSNÍKAR Andor Ellefsen kommunulækna til minnis síða 22 Peter Jacob sigldi saman við Knud Lambaa Siðsøga síða 20-21 Oddagrein Eirikur Lindenskov ábyrgdarblaðstjóri 14. september 14. SEPTEMBER 2018 Kjak: Tað er einki duls­mál, at 14. sep­ tem­ber er minni­lig­ asti dagur í okkara søgu Zakarias Wang 14. september 1946 var nevnliga fólkaatkvøða í Før­oyum. Vit hava havt fleiri fólkaatkvøður her á landi, men á ongari av teimum hevur luttøkan verið so stór sum á hesi. Tað vóru heldur ikki hissini mál, talan var um. Føroyingar høvdu tvinnar kostir í at velja. Annar var eitt uppskot frá donsku stjórnini, sum bar í sær at vit gjørdust ein fullkomin partur av Danmarkar ríki. Hitt uppskotið var at loysa frá Danmørk. Nú eru mong ár farin, og fá av teimum, sum tá atkvøddu, eru á lívi. Sjálvur var eg tá bert seks ár, men eg minnist at eg fylgdi við móður míni tá hon fór inn í skúlan í Kaldbak at greiða atkvøðu fyri loysing, og hvussu glað vit vóru, tá ið vit vunnu! Hon fekk fýra synir, og henni og mongum øðrum føroyingum fyri at takka vórðu vit ikki noyddir upp í danska herin. Hevði stjórnaruppskotið verið samtykt, hevði lógin um verndarskyldu verið komin í gildi í Føroyum, og føroyskir unglingar høvdu verið noyddir í kríggj bæði í Irak og aðrastaðni, har tað hevði hóvað donsku stjórnini at senda teir. Hesi vanlukku sluppu vit undan, tí vit samtyktu loysing frá Danmarkar ríki. Tað stóð einki um í samtykt okkara, nær loyst skuldi verða. Ein og hvør veit, at fyri at loysa ein knút krevst bæði tol og handalag, og tað kann vera drúgt. Men hóast bakkøst hava verið, eru mong framstig hend farnu 72 ár, sum vit hava alla orsøk til at fegnast um. Vit hugsa ikki altíð um tey, tí tey eru so sjálvsøgd. Tað er ikki á hvørjum degi, vit hugsa um, at høvu vit ikki felt stjórnaruppskotið í 1946, høvdu vit als ikki havt nakran møguleika fyri at luttaka í altjóða ítrótti sum føroyingar. Vit samráðast sjálvi við aðrar tjóðir um fiskirættindi, og fáa gyltan fong til lands. Vit duga yvirhøvur ikki at ímynda okkum, hvussu skilið hevði verið, um so var at stjórnaruppskotið hevði verið samtykt. Summi halda, at henda atkvøðugreiðsla er ov gomul, og tí ikki kann galda longur. Men nú ein dagin tosaði eg við eini hjún. Eg spurdi nær tey giftist, og tey søgdu, at tað var í 1946 á vári, og tey hildu als ikki, at tað lyfti, tey tá góvu hvørjum øðrum, ikki var galdandi longur. Hetta er í tí vanliga borgaraliga lívinum. Tann avgerð, sum vit tóku í 1946 um ikki at gerast partur av Danmarkar ríki, er av fólkarættarligum slag, og avgerðir í fólkarættinum eru galdandi uttan tíðaravmarking. Hetta vil siga, at sjálvt eftir at øll tey, sum atkvøddu í 1946, eru deyð, er úrslitið galdandi fyri tey sum tá liva bæði her og í Danmørk, og skyldan hjá teimum, ið tá ríkja, er framvegis at seta tað í verk, sum vit samtyktu 14. september 1946. Okkum er tí gott í væntu.