týsdagur 12. februar 2019síða 14

Mikudagur 13. februar 2019 · Nr. 18 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA So hvørt, sum tú eldist, gerst likamið so líðandi veikari, ár fyri ár. Hetta liggur líka sum í lógar­innar náttúru. Syrgja vit ikki fyri at halda okkum likamliga í sving, viknar likamið skjót­ari. Men, vísundin hevur víst á, at tað við venjing ber til at varðveita ein sterk­an kropp langt upp í árini. Við fysiskum aktiviteti kann vøddastyrkin, kondi­ tiónin, javnvágin og funk­ tións­evnini betrast - eisini hjá fólki, sum eru kom­in langt upp í árini. Tvey týdningarmikil fakta um kroppin eru vødda­styrki og konditión. Vøddastyrki Vøddastyrkin sigur, hvus­ su sterkur tú ert, eitt nú í tínum lærvøddum. Venur tú ikki vødd­ arnar, gerst tú við tíðini veikur og fær trupul­leikar við at íðka ítrótt, ganga í fjøllum - og kanska bara við at bera inn­keypsposan heim úr handlinum. Styrkin í vøddunum er eitt nú treytað av, hvussu nógvar - og stórar - vødda­tægrirnar eru. Frá tí, at tú ert fimmti ár, er væntandi, at tú miss­ ir umleið eitt prosent av vødda­mongdini um árið. Hetta ljóðar kanska ikki so nógv, men gerst tú t.d. 80 ára gamal, hevur tú í slíkum aldri mist 30 pro­ sent av vødda­mongd­ini. Og ert tú serliga latur av lyndi, missir tú kanska heili 50 prosent! Samstundis, sum tín vøddamongd so líð­andi minkar, missir tú sam­ stundis burtur av tínari styrki - ja, tú missir um­ leið hálvt annað prosent um árið frá tí, at tú ert 65 ára gamal. Tað merkir, at tú hevur mist meira enn 20 prosent av tínari styrki, tá tú fyllir 80 ár. Konditiónin Konditiónin lýsir evnini hjá kroppinum at taka upp ilt um lunguni og lýsir evnini hjá lika­ min­um at brúka iltina í ymisku likamslutunum. Samstundis, sum tú verður eldri, verður konditiónin verri. Or­ søkin er eitt nú, at pumpu­virksemið í hjarta­ num minkar, æðrar gerast forkálkaðar, og vødda­mongdin minkar. Aðrar orsøkir kunnu eisini gera seg galdandi. Mett verður, at kondi­ tiónin minkar við umleið einari helvt frá tí, at tú ert 20 ára gamal, til tú ert 80-90 ára gamal. Úrslitið er, at tær kemur at vanta orku til tey vanligu gerandis­ting­ ini sum eitt nú at ganga, ganga upp trappur, súkkla og í heila tikið at halda teg aktivan við tí, tú heldur gevur meining í lívi­num. Kelda: www.helse.dk Lagt til rættis: Vilmund Jacobsen TAÐ LOYSIR SEG ALTÍÐ AT VERA VIRKIN Við venjing fært tú meira orku til gerandisdagin, eins og tú fært avlopsorku til nógvar hugsandi aktivitetir - ja, sjálvt um tú ert 80 ára gamal, kanst tú kortini betra um tína konditión við heili 30 prosentum Um tú venur, kanst tú minka munandi um tær av­markingar, ið stand­ ast av, at tú eldist - og loysn­in er regluliga at íðka motión. Ert tú fysiskt aktivur í einar 30 minuttir um dagin, minkar tú um vandan fyri hjarta­ sjúkum og øðrum deyðs­orsøk­um við eini 30 pro­sent­um. Venjur tú enn meira, verður effekt­in av venjingini enn størri. Fólk, sum eru krops­ liga aktiv, hava eina størri vøddamongd, sterk­ari beinagrind, betri javnvág og eru í minni vanda fyri brot­ um á beinagrind. Við at styrkivenja tínar vøddar, kanst tú byggja upp ein ”reserva” og soleiðis byrgja upp­fyri, at vøddarnir minka. Fólk, sum eru 60 ár ella eldri, kunnu økja vødda­mongdina við eini 45 prosentum, eins og tey kunnu økja vøddastyrkina og men­ na úthaldni við millum 25 og 100 pro­sent­um eft­ir venjing bert í einar 8-12 vikur. Við venjing fært tú meira orku til gerandis­ dagin, eins og tú fært av­lopsorku til nógvar hugs­andi aktivitetir - ja, sjálvt um tú ert 80 ára gamal, kanst tú kortini betra um tína konditión við heili 30 prosentum. Kelda: www.helse.dk Øll kunnu betra um konditiónina Við venjing fært tú meira orku til gerandisdagin, eins og tú fært avlopsorku til nógvar hugsandi aktivitetir Tín styrki og konditión viknar við árunum, um tú einki ger við tað. Tú kanst læra at ”testa” teg sjálvan og síggja, hvussu tín fysiska støða er, og tú kanst eisini læra um viðurkendar venjingarhættir, ið hjálpa tær at halda teg í sving