týsdagur 19. februar 2019síða 12

Mikudagur 20. februar 2019 · Nr. 21 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Heri Mohr Í øldir hava okkara for­ fedrar sungið og kvøðið í gleði og í sorg. Sangur var teirra styrki og bjarging í strævnari og tungari til­ veru: Sorrig og glæde de vandre til hobe, lykke, ulykke de gange på rad… Ætt undan ætt varð teirra sangur væl goymd­ ur. Uttan skrivað orð varð tann føroyska sálin av­ myndað og bjargað. At sálin varð bjargað, hava vit fram um alt skila­fólki í Danmark og í Føroyum fyri at takka. Fyri 250 árum síðani gjørdust hesi fólk varðug við, at dýrgripur var at finna í tí føroyska máli­ num við ongum skrift­ máli. Hesi fólk løgdu árar út at fáa okkum føroyingum eitt skriftmál. *** Í 1947 var undirritaðí í einari veitslu í Før­oyinga­ felagnum í Keyp­manna­ havn. Har hendi so tað, at ein maður varð leiddur inn á gólvið, har sligið varð í ring til føroyskan dans. Hesin maðurin, sum varð leiddur inn á gólvið, var blindur. Hann skipaði kvæðið við kenda niður­lagnum: ”Leikum fagurt á foldum, eingin treður dansin undir moldum.” Eg sat sum negldur og fór ikki upp á gólvið. Hetta var andakt, sum rakk til Várharra. Eina aðru ferð var eg í vertskapi, eisini í Keyp­mannahavn, har Regin Dahl við klaverið improviseraði og sang egnar yrkingar og løg. Eisini tá sat eg negldur. Eina ólavsøkunátt, hálv øld síðani, kvóðu sumbingar í túni­num uttan fyri Sjón­leikar­ húsið. Ein vøkur summar­ nátt, veðrið av tí fagrasta. Og fitt av fólki. Eingin fór í ringin at órógva dansin. Ein opera. Eitt drama. Og so kvøldið 16. februar 2019. Norðurlandahúsið hevði hetta kvøldið flutt seg upp á hægstu rók. Høllin á tremur. 9. symfoniin hjá Beet­ hoven! Høvdu vit við hesum spent bogan í so nógv? Ludwig van Beethoven varð føddur tann 17. des­ em­ber 1770 og hann doyði 26. mars 1827. Beethoven gjørdist so líð­andi deyvur. 6. oktober 1802 skriv­ aði Beethoven eitt hjartanemandi bræv til brøður sínar Karl og Johann. Um tað mundi helt Beet­hoven til í bygd­ ini Heiligen­stadt nær­ indis Wien. Tess­vegna er bræv­ið kent undir heiti­ num Heili­gen­stadt-testa­ mentið. Brævið byrjar so­leiðis: ”Áh, tit menniskju, sum halda meg vera hatskan, stívrendan og manna­illviljandi, hvønn órætt gera tit mær ikki. Tit kenna ikki tað dulda, sum kann vera orsøkin til tykkara hugsan. Heilt frá barna­árum hevur mítt hjarta og sinn verið tongt at góðsku og vælvild….. Føddur við eldsál, liv­ andi sinni og opin fyri skemti og veitslulívi noydd­ist eg longu tíðliga í mínum lívi at liva fyri meg sjálvan og í einsemi….. Áh, hvussu skuldi eg við­ganga, at sansurin, sum hjá mær skuldi verið meira fullkomin enn hjá øðrum, sveik; ein sansur, sum eg eina ferð átti í so ríkiligum máti, so ríkan, sum tað bara er unt teimum fáu. Nei, tað orki eg ikki…… Tol­semi, soleiðis ljóðar tað, má eg nú velja sum mína leiðarastjørnu……. Longu í mínum 28. ári var eg noyddur av vera heimspekingur, tað er ikki lætt – hjá einum listamanni er tað tyngri enn hjá nøkrum øðrum…….. Lærið tykkara børn, at einans viljin til tað góða kann skapa eydnu, ikki peningur. Eg tosi av egnum royndum. Tað var viljin til tað góða, sum helt mær uppi, sjálvt í neyðini…… Við gleði gangi eg deyðanum á møti. Kemur hann, áðrenn eg havi fingið møguleikan at royna listagávurnar til fulnar, so kemur hann, hóast mína hørðu lagnu, kort­ini ov tíðliga, og eg hevði tá ætlandi ynskt, at hann kom seinni……..Kom tá ið tú vilt, eg gangi tær djarvur á møti…..” Í 1808 var deyvleikin so framkomin, at Beet­ hoven illa fekk verið við í vanligum práti. Seks ár seinri varð hann noydd­ur at gevast sum tann guda­ borni pianistur, hann var, og hann hoyrdi heldur ikki tað, ið fólk róptu til hansara. Í 1818-1820 var hann stokkdeyvur. Tá ið tann ódoyggiliga 9. symfoniin á fyrsta sinni varð framførd tann 7. mai 1824 í Wien, stóð Beethoven á palli­num undir liðini á dirigenti­ num. Hann var sum sagt stokkdeyvur, hoyrdi einki. Hann varð tá so væl mót­tikin og heiðraður, at politiið noyddist at leggja uppí fyri at fáa ró i sjón­ leikar­húsinum. Um hesa 9. symfoniina skrivaðu bløðini: ”Framúr góðu evnini hjá Beethoven vístu seg aftur í hesum stórfingna, um­fatandi verki heilt í ung­dómsins frumkynstri og megi, sum avdúkaði ein nýggjan heim í teirri heilagu listini.” Á upprunapartiturið og byrjunarsatsin til ta veldugu messuna Missa solemnis skrivaði Beet­ hoven: Von Hertzen – möge es wieder zu Hertzen gehen.” Tað tók honum fleiri ár at gera hesa miklu messu fyri soli, kór og orkestur lidna, men tá ið hon varð fram­ førd í 1823, hoyrdi hann einki. Stokkdeyvur. 24. mars 1827 varð hon­um veittur altarsins sakra­menti. Tá ið bírætt­ ingin var liðug, segði hann døsin: “Plauditi, amici, comoedia finita est!” (Klappið, vinir, leik­ urin er liðugur). Hetta vóru hansara seinastu orð. Jarðarferðin var tann størsta, fólk vistu um, eini 20.000 fólk fylgdu Beet­ hoven til jarðar. Hann doyði 56 ára gamal – tá vorðin ódeyði­ ligur. Beethoven varð út­ nevnd­ur heiðurs­borgari í Wien í 1815, tá 45 ára gamal, næstan heilt deyvur. Aftur til sym­foni­ orkestr­ið og kórið í Norður­landahúsinum: Hetta kvøldið ljómaðu fagnaðartónar og fagn­ að­ar­songur: Freude! Seid umschlungen, Millionen! Brüder – überm Sternenzelt muss ein lieber Vater wohnen….. Í Elysium – har tey ódeyð­iligu dvølja – lurtaðu Beethoven og Her­bert von Karajan og Schiller og Bakar Hansen. Teir nutu løtuna. Og frá okkum, sum lurtaðu hetta kvøldið í Norðurlandahúsinum, fáa Bernhardur Wilkin­ son, Tóra Vestergaard, allir solistarnir, alt sang­kórið og sym­foni­ orkestrið rós og tøkk við strúkara­eymleika, við lúðra­blástri og við pauku­ megi. UMMÆLI 9. SYMFONIIN HJÁ BEETHOVEN – Í Elysium – har tey ódeyðiligu dvølja – lurtaðu Beethoven og Herbert von Karajan og Schiller og Bakar Hansen. Teir nutu løtuna. Og frá okkum, sum lurtaðu hetta kvøldið í Norðurlandahúsinum, fáa Bernhardur Wilkinson, Tóra Vestergaard, allir solistarnir, alt sangkórið og symfoniorkestrið rós og tøkk við strúkaraeymleika, við lúðrablástri og við paukumegi, hugleiðir Heri Mohr um konsertina hjá Føroya Symfoniorkestri í Norðurlandahúsinum leygarkvøldið Ludwig van Beethoven var føddur í 1770 og doyði í 1827 einans 56 ára gamal. Hóast føddur við so góðum gávum – og við oyra fyri tónleikinum, so var hann stokkdeyvur tey seinastu umleiða 10 árini av lívinum