týsdagur 11. juni 2019síða 10

Mikudagur 11. juni 2019 · Nr. 66 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Veljarin tók loysingina av skrá Á fólkatingsvalinum gav veljarin politisku skipanini greið boð: Løgtingsvalið skal snúgva seg um lívið og korini hjá fólki. Tað skal ikki snúgva seg um loysing Sjúrður Skaale Valstríð gevur politikarum eitt serligt høvi til at tosa við fólk, ein annars ikki tosar við. Tey góðtaka, at ein júst hesar dag­ar setir seg í samband við tey til eitt stutt prát. Tað góða er, at samskiftið ikki er ein­ vegis. Hesir dagarnir eru eisini eitt gott høvi hjá fólki at siga politikarum hvussu tey síggja upp á tingini. Hvat tey halda vera gott og hvat tey halda kann gerast bet­ur. Í júst farna valstríði tosaði eg við sera nógv fólk. Og tað gjørdist mær greitt, at tað í orða­skiftinum er eitt, sum veru­liga hevur loypt ótta á nógv fólk. Tað er Tjóðveldisins bomba­stiska fráboðan um, at tað skal loysast í næsta val­skeiði. Veljarin veit Tað er ikki løgið, at fólk eru stúrin, tá ein samgonguflokkur boðar frá hesum. Skulu Føroyar loysa áðrenn fýra ár eru farin, er tað jú ein kollvelting. Tað er at tveita landið út í stóra óvissu. Og tey, sum eru veikast, eru fullgreið um, hvør fer at rinda prísin. Fólk eru ikki býtt. Tey vita, at tað kostar at yvirtaka løg­reglu, verjumál, rætt­ar­skipan, utt­anríkismál, banka­ kervi, valuta og alt hitt. Tey vita, at blokk­urin hevur týdning. Tey vita, at tað kostar at missa teir møguleikar, før­oyingar í dag hava sum partur av ríkis­felags­skap­inum. Tey vita eisini, at skal kósin setast móti loysing innan fýra ár, so verður politiskt borgara­kríggj í landinum. Øll orka fer til stríðið millum loysing og sam­band, og tað, sum hevur týdning fyri gerandisdagin hjá fólki, verður lagt til viks. Fólk vita eisini, at fyri tað, um vit fara úr ríkisfelags­skap­in­um, kunnu vit ikki standa einsa­møll. Vit mugu inn í onkr­an annan felagsskap. Og tað er ikki vist, at vit fáa eins nógv veru­ligt sjálv­ræði, sum vit hava nú, nakra aðra­ staðni. “Eg ræðist Tjóðveldi”, var ein vend­ ing, sum eg hoyrdi aft­ur og aftur upp undir valið. Og setningurin, sum kom aftaná, gav bæði mær og øðrum høv­uð­ brýggj: “Javnaðarflokkurin er í parti við Tjóðveldinum. Tí velji eg ikki tykk­ um aftur. Eg fari yvir til Sambandið”. Nei til A Logikkurin hjá fólki er púra greið­ur og ringur at vísa aftur: Javnaðarflokkurin hevur sagt, at munurin millum polit­isku kósirnar hjá Fólka- og Javnaðarflokkinum er so stórur, at ein samgonga mill­um hesar flokkar ikki ber til. Grundin til hesa fráboðan er, at vit halda, at vallyfti skulu takast í álvara. Tá Fólkaflokkurin lovar, at fiski­ vinnu­nýskipanin skal rull­ast aftur, so taka vit tað fyri fult. Fólkaflokkurin hev­ur eisini sjálvur boðað frá, at meg­ in­parturin av øllum til­feingis­gjøldum skulu strikast, og at ein avtøka av t.d. upp­boðssøluni verður ein treyt frá teirra síðu. Tað kunnu vit ikki vera við til. Og tí sigur Fólka­flokkurin í veru­ leik­anum tað sama sum vit: Ein sam­ gonga mill­um A og C ber ikki til. At rulla broytingarnar í hjúnar­ bands­lógini aftur kunnu vit heldur ikki vera við til. Og at hækka almennu út­ reiðsl­urnar og minka inntøkurnar so nógv, sum Fólkaflokkurin lovar at gera, ber als ikki til fíggjarliga. Botnurin rýkur undan landskassanum. Vit kunnu ikki gera tað. Tí siga vit nei til Fólkaflokkin. Eitt val er sum ein handil. Fólk mugu fáa á leið tað fyri atkvøðuna, sum mann lovar teimum. Tað ber ikki til at selja fólki mjólk og so geva teimum bensin. Tí kunnu hvørki A ella C við trúvirði siga, at ein samgonga millum flokkar­ nar ber til. Alt hetta skiltu tey flestu av teimum, sum eg tosaði við í døgunum upp undir fólkatingsvalið. Men so kom spurningurin: “Hvussu við Tjóðveldinum? Tey hava tit ikki av­ skrivað – og tey ætla at loysa í næsta val­skeiði!” Eg svaraði, at tað fór Javnað­ar­flokk­ urin ikki at ganga við til – men tað var ikki so lætt. Tí treytin fyri, at Javn­að­ arflokkurin aftur kann fara í samstarv við Tjóðveldi er sjálvandi, at floksins fráboðaða kollvelting verður tikin av skránni. Og hon er enn á skrá. At vit skulu loysa í næsta valskeiði er fram­ vegis Tjóðveldisins almenni politikkur. Tá tað snýr seg um loysing-samband er í tí í løtuni minni munur millum C og A enn millum C og E. Kortini hava vit útilokað A – men ikki E... Tað er einki at siga til, at nógvir av okkara veljarum eru ørkymlaðir. Sjálvræði, men ikki loysing Lat meg gera heilt greitt: Javnað­ar­ flokk­urin vil fegin víðka føroyska sjálv­ræðið. Tað hevur altíð verið kósin. Javnaðarflokkurin hevur verið við til nógvar yvirtøkur, sum hava gagnað Før­oyum. Í roynd og veru hevur Javn­ að­arflokkurin verið við til fleiri yvir­ tøkur enn Tjóðveldi. Men vit síggja ikki felagsskap og sjálvræði sum mót­setn­ ing­ar. Og at kasta samfelagið út í ta kaos, sum ein loysingar-kollvelting hevði havt við sær, kunnu vit sjálvandi ikki. Alt tosið um loysingina byrjaði, tá báðir stóru samgonguflokkarnir høvdu landsfund 6. apríl í ár. Tann dagin boð­ aði Tjóðveldi frá, at tað skal loysast í næsta valskeiði. Í yvirlýsing segði flokkurin, at “Tjóð­ veldi fer tí til løgtingsval við kravi um, at loysingin nú skal fremjast í verki.” Tjóðveldi visti, at hetta kundi Javn­ aðarflokkurin aldrin ganga við til. Tí var fráboðanin í veruleikanum ein upp­søgn av verandi samgongu eftir næsta val. Tað sæst týðuliga, um ein hyggur at tí, Aksel V. Johannesen boðaði frá á landsfundinum hjá Javnaðarflokkinum sama dag. Hann segði soleiðis: “Vit vilja hava búskaparligt sjálv­ bjargni, tí øll ynskja vit at klára okkum sjálvi. Men lat tað vera greitt: vit fara ong­antíð at seta vælferðina hjá før­oy­ ing­um í váða á sjálvbjargniskósini. Hetta kunnu tit líta á. Vit vilja byggja ein­ar Føroyar, sum eru so tryggar, so ríkar og so frælsar, sum til ber. Men vit offra ikki eitt av hesum málum fyri eitt annað.” Javnaðarflokkurin vil fegin halda fram at samstarva við Tjóðveldi eftir komandi løgtingsval. Tí hava vit livað í vónini um, at Tjóðveldi fór at rætta kósina. Tað er ikki hent enn. Men so kom fólkatingsvalið. Tjóð­ veldisins nýggi politikkur bleiv lagdur fyri fólk – og svarið var púra greitt: Nei takk! Nakra kollvelting vilja føroyingar ikki hava. B og C vunnu valið. Men A hevði stóra framgongd og stendur væl brynj­ aður til løgtingsvalið. Einasti tapari var Tjóðveldi. Broytið kós Sum forkláring fyri tapið hava summi tjóðveldisfólk víst til eina kapprenning í Klaksvík. Onnur til eitt bræv frá Piu Kjærsgaard. Og uppaftur onnur til fiskivinnunýskipanina. Eg trúgvi ikki, at nakað av hesum er rætt. Orsøkin til tapið var, at floksins krav um loysing her og nú hevur loypt veru­ ligan ótta á fólk. Eisini nógvar tjóð­ veldisveljarar. Vónandi ásannar flokkurin, at tað ikki ber til at loysa ímóti fólksins vilja. Vónandi sær hann, at einasta úrslit av loysingartosinum er, at Sambandið, sum jú livir jú av óttanum fyri loys­ing­ ini, bólgnar upp. Júst sum tað hendi á fólka­tingsvalinum mikudagin. Gongur Tjóðveldi ikki í seg sjálvt og broytir kós fram til løgtingsvalið, henda trý ting við vissu: Verandi sam­ gonga kann ikki halda fram. Sambandið fær eina rúgvu av atkvøðum. Og Tjóð­ veldi minkar og endar í andstøðu. Eing­ in flokkur fer at ganga krøvunum um loysing á møti. Vekjarin ringdi 5. juni Tjóðveldi avgerð sjálvandi fult og heilt, hvørja leið tey vilja halda. Men tað, ein flokkur sigur og ger, ávirk­ar aðrar flokkar. Eingin vinnur reinan meiriluta. Alt snýr seg um at finna felagsnevnarar. Og tí er tað okk­ ara skylda at siga, hvønn týdning Tjóð­ veldis­ins kós hevur fyri okkum. Við Tjóðveldinum eru farnu árini framdir fleiri reformar, sum okkara sam­felag hevur bíðað eftir í áratíggju. Tað hevði eingin onnur samgonga klárað. At tað enntá er framt av eini minni­lutasamgongu, er eitt bragd. Sjálvandi hevur verið ónøgd í sam­ starv­inum. Frá báðum síðum. Tjóðveldi hevur – stundum av røttum – verið ónøgt við Javnaðarflokkin. Og øvugt. Sjálv­ur haldi eg til dømis, at hand­far­ ing­in av Novo-málinum var ein kata­ strofa. Og eg kann ikki tola nation­al­ist­ iska snakkið um, at tey, sum vilja hava loys­ing, eru meira tjóðskaparlig enn onnur. Men felagsnevnararnir hava verið nógvir, og mangt gott er gjørt. Tí vóna mong javnaðarfólk, at samstarvið kann halda fram. Men tað kann tað ikki, um kravið er loysing. Tí má mann vóna, at fólkatingsvalið var ein vekjari. At úrslitið fær Tjóðveldi at skilja, at veljarin 5. juni gjørdi púra greitt, at loysingin skal takast av skrá. Valið vísti, at tað, fólk vilja hava, er politikkur, sum snýr seg um teirra gerandisdag. Um sosialmál. Um um­ hvørvi. Um vinnulív. Um fiskivinnu. Um lívið og korini hjá fólki. Vissuliga skulu yvirtøkur fremjast, so hvørt vit megna tað. Men kollvelting verður eingin. Ið hvussu er ikki saman við Javnað­ar­ flokkinum. TÍÐARGREIN