týsdagur 18. juni 2019síða 4

Mikudagur 19. juni 2019 · Nr. 69 MIKUDAGSBLAÐIÐ Oddagrein Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov At rokniarkið er lagaligt man alt tunn­ils­kjakið, sum nú er uppi í tíð­ ini, vera besta dømið um. Kjakið um nýggjar tunlar norður um Fjall á Borðoynni hevur valla lagt seg, so er alt á gosi um, at nú skal tunn­il gerast til Suðuroyar. Av stórum týdningi hevur tað fyri onkr­an, at kjakið veruliga fær fest seg áðr­enn løgtingsvalið kom­ andi. Eyðsæð er, at samfelagsliga er tað gagn­ligt, at so nógvar oyggjar og øki í land­i­num verða knýtt saman sum gjørl­igt. Tað verður fantastiskt, tá koyr­andi verður undir Tangafirði mill­um Hvítanes, Strendur og Rók­ ina. Men tað verður ikki bara stutt­ ligt, tí við vilja hava politikararnir súlt­að trupulleikan við vegunum, sum skulu svølgja allari øktu ferðsl­ uni, sum verður. Fyrrverandi landsstýrismaðurin á øki­num, Henrik, Old dugdi ikki at síggja trup­ul­leik­an og spurdi bara, hvað­ani all­ir bil­ar­nir skulu koma. Vit síggja skilið í havnargøtum í hes­um døgum. Tað er at kalla ikki fram­kom­andi í gøtunum seinna­ part­ar, tá øll ferðslan skal út úr bý­ num norð­ureftir. Tað verður í øllum før­um hvaðna verri, tá koyrandi verð­ur gjøgnum tunnilin. Politiska ætlanin er tó púra greið. Vit skulu hava hesar tunlar, og sjálvt um pol­it­ik­ar­ar­nir vita av trup­ul­leik­a­num við inn­komu­vegu­ num bóðu megin við, so bíða teir kort­ini, tí pengar eru ikki til tað. Men málið verður pressað ígjøgnum pol­it­isku skipanina kortini. Soleiðis varð eisini gjørt við Við­ ar­eið­is­tunli­num, sum var trýstur fram um tunl­ar­nar norður um fjall, tí ein týð­andi politikari á Viðareiði var bang­in fyri, at um tunlarnir norð­ur um Fjall komu fyrst, so kom Við­ar­eiði­s­tunn­il­in ikki. Helst hevði hann rætt í tí. Men fyri tey sum hava muga livað við vánaligu tunl­ u­num norð­ur um Fjall var eingin bati. Áðrenn teir veruliga eru farnir í holt­ur við Sand­oy­ar­tunn­il­in, so fegn­ast vit longu um Suð­ur­oy­ar­ tunn­il­in. Fólk á útoyggj sum Skúgv­ oy firtn­ast, at teirra oygg ikki eisini fær ein tunnil – og tað er sambært borg­ar­stjóranum í Skúgvoy prógv fyri, at politikararnir hava avgjørt at av­fólka útoyggjarnar. Valla er tað so. Politikarar loypa eisi­ni her upp um garðin, har hann er lægs­tur. Ein slíkur tunnilin kost­ ar 120 milliónir krónur fyri hvønn kimometur – og hvør torir at tosa um kanska 4-600 milliónir fyri kunna koyra til Skúgvoyar og út í Hest. Kanska teir skuldi gjørt tvær rundkoyringar klárar til ráðini eru til tess. Men størstan týdning av øllum hevur tað, at vit øll somul sláa kalt vatn í blóðið og telja pengarnar. Hóast roknistykkið sær pent út – loysir seg at telja pengarnar Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! MARKLEYSA TUNNILSTRONGDIN Tórshavn Tórsgøta 1, 100 Tórshavn tel. 341800, post@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tel. 341800 www.sosialurin.fo Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fyritaksstjóri Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Prent: Prentmiðstøðin Bjarni Djurholm Herfyri frættist, at tunn­ils­ grót­ið úr Sand­oy­ar­tunn­l­inum skal tyrvast onkr­a­staðni nær­ hend­is tunn­ils­munn­a­num við Goml­u­rætt. Orsøkin - eingin veit, hvat hundr­aðtúsundir rúmmetrar av gróti skulu brúkast til? Vóru hesi tíðindi ikki vátt­ að av tunn­ils­fel­ag­num og myndugleikunum, mundu flestu hildið tað verið ván­a­ ligt skemt - at tyrva hesa ov­ ur­stóru mongd av nýtslu­gróti, ístaðin fyri at brúka tað at byggja land við. Skamt frá tunnils­munn­ a­num er okkara størsta og av­gjørt týdningarmesta søgu­ liga pláss, har átrúnaðar- og ment­an­arligi samleiki okk­ara er sprottin. Skjalfesta søgan um Kirkj­ u­bø gongur langt aftur um vík­ing­a­tíð­ina. Aftaná at Før­ oy­ar vóru kristnaðar gjørd­ist Kirkjubøur bisp­a­sæti í árinum 1111. Átrúnaðar mið­dep­il í Norð­ur­høvum. Søguligu virðini Umframt Ólavskirkjuna, sum er bygd í 13. øld, eru eis­ini leivd­ir av St. Brendans-kirkj­ uni (Líkhúsið). Og so ikki minst Magn­us­ kat­e­dral­ur­in (Múrurin), ið er bygd­ur um ár 1300, sum kort­ ini ikki bleiv liðugur (summi meta, at katedralurin kortini varð liðugt bygdur). Skamt við Múrin er søgu­ ligi Kirkjubøgarðurin, har elsti parturin av bygn­ing­i­ num - Royk­stovan, ið er part­ur av Stokk­a­stov­uni, er bygd fyri uml. 1000 árum síð­ani, og er tí burturav elsti og mest virð­is­ mikli søguligi bygningur yv­ir­ høvur í landi­num. Stokkastovan er nú savn, har kongs­bónd­in við fam­ ilju býr. Verandi festari er 17. ættarlið í óbrotnari linju, sum býr á garðinum. Sann­iliga undr­an­arsamt. Stokkastovan verður rokn­ að at vera eitt av heims­ins elstu timb­ur­hús­um, har fólk fram­vegis búgva. Í sjálv­um sær eisini søguliga merk­is­vert. Hetta er staðið har Sverri kong­u­r av Noregi vaks upp, og har hægri lærustovnur (prest­ a­skúli) var staðsettur heilt upp til reformatiónina. Einstaklingaátak Frá almennari síðu sýnist lít­ il áhugi at vera fyri okkara søguliga samleika. Sjón er fyri søgn, at alsamt fleiri virði, sum áttu at havt sjálv­sagda eksponering, bert eiga lítl­an lut í rað­festingunum hjá landi og komm­unum. Einstaklingar hava kort­ini av sín­um eintingum skot­ið upp at varðveita søgulig støð. M.a. gjørdi J. P. Grego­r­i­us­ sen, arkitektur, saman við øðr­ um, verkætlan fyri Múrin og Kirkjubø at leggja fyri mynd­ ug­leik­ar og al­m­enn­ing­in fyri uml. 20 árum síðani. Men so eiðasørt, at nakað pos­i­tivt afturljóð kom frá valds­hav­unum. Verkætlanin ligg­ur tí framvegis goymd og gloymd í onkrari skuffu. Brandansvík Men nú hava mynd­ug­leik­ ar­nir søguliga møguleika at vísa í verki, at atlit verða tik­in fyri okkara søguliga ment­an­ ar­arvi og virðing fyri okk­ara sam­leika. Ístaðin fyri at tyrva grót burt­uri í haga, er tað so sjálv­ sagt, at tað verður brúkt at gera landfast aftur millum Kirkj­u­bø­hólm­in og landið, og so­leiðis endurskapa lend­ið, sum tað sá út áðrenn Kynd­ils­ mess­uódn­ina Hørðu í 1602, tá leyst bleiv millum Kirkjubø og Hólmin. Tað er ovmikið av gróti at end­ur­skapa Brandansvík og kanska eisini lendið suður við land­inum. Síðani kann forn­mynd­ug­ lei­k­in í stigum, saman við køn­ u­m fólkum, byggja upp­aft­ur býlingin á økinum, sum verð­ ur í samsvari við bygg­i­sið­ir­nar fyri 400 árum síðani. Søgan sigur, at eini hálvt­ hundr­að sethús vóru á lend­i­ num, sum bleiv oyðilagt í ódn­ ini í 1602. Perla kontra visiónsloysi Økið hevði blivið ein sonn søg­ u­frøðilig perla, har Múrurin skuldi verið um­væld­ur og lok­ aður í samsvari við upp­skot­ ini hjá J. P. Gerg­or­i­us­sen ella gjørd­ur liðugur, so­leiðis sum nakr­ar keldur halda hann hava verið í síni tíð. Kirkjubøur hevði soleiðis bliv­ið eitt satt upplivilsi her í út­norði við síni framúr ment­ an- og skjalafastari søgu. Blivið okkara tjóðsavn til sóma og prýði fyri land og fólk, og samstundis ein heið­ ur til tey, sum í øldir hava røkt fedr­anna arvin á stað­num. Ætlanin at tyrva grótið und­an Skop­un­ar­firði er púra við síðuna av, vis­ión­sl­eyst - nú fram­úr høvi er at enduskapa størstu ment­an­ar­perl­u­na í landinum. Hugs­ið, um Kirkjubøur aft­ur bleiv tað, sum vit lesa í søg­u­ni og hoyra frá livandi frá­søgn­unum frá bóndanum á stað­n­um. Tá høvdu vit sanniliga kunna fegnast um okkara upp­hav frá landnámstíðini. Stað­ið, sum í øldir var okkara ment­a­n­ar­depil. Kirkjøbøur - okkara framtíðar tjóðsavn? Grøna økið: Soleiðis kundi Brandansvík verið endurskapt