týsdagur 23. juli 2019síða 48

juli 48 Ólavsøkan 2019 Eirikur Lindenskov Fara vit langt aftur í tíðina, so varð gamla Havnin býtt sundur í tveir býar­partar, »heima í Havn« og »úti í Havn«. Býarparturin »heima í Havn« hevði sín miðdepul í Gongini. Hann røkk frá Doktaragrund niðan á Húsa­ brúgv – millum Reynið og Havnará. Býarparturin »úti í Havn« var býar­parturin úti á Tinganesi, har handilin, kirkjan, prestaskúlin og Látín­skúlin var. Leita vit aftur í 17. øld, so var Havnin ein ógvuliga lítl býur, sum lá fyri tað mesta í millum – ella uttan fyri tær báðar áirnar, Havnará, sum í dag rennur undir Áarvegnum, og Mylná, sum rennur undir Mylnugøtu frá Vaglinum og oman í Vágsbotn. »Gongin« var tann smala gøtan, sum gekk av Reyni og niðan til Bringsna­gøtu. Gøtan var sermerkt við, at hon var so long og so smøl, og vóru sera nógv hús fram við gøtuni. Serliga eyðkend vóru tey átta húsini, sum stóðu áføst har, sum Sjó­vinnu­ bankin bygdi í 1932. Í dag er tað bara tann norðrasti part­urin av Gongini, sum er varð­ veittur soleiðis, sum hann at kalla altíð hevur verið. Ovast ímóti Bringsnagøtu standa vestan fyri Gongina framvegis Dandastovurnar, Baian­stova og Kamarið, Nýggjastova og Nólsoyarstova. Eystarumegin stóð Áarstova, sum varð tikin niður í tríatiárunum, síðani Knútsstova og Vertshúsið, sum í dag hýsa mat­ stovuni Áarstovu og so Fútastova. Her um leiðir var mesta virksemið í Havn, og tí var Gongin høvuðsgøtan í Havn. Havnin var ikki ein stórur býur, her búðu um 300 fólk um aldaskiftið 1700. Nógv av teimum hava verið embætisfólk og fólk við til­knýti til Skansan. Havnin gjørdist kirkjuligur høvuðs­staður eftir trúbótina í 1540, hóast kirkjuovastin, próstur, vanliga búði inni á Nesi í Eysturoy. Í 1609 var land­sins størsta kirkja bygd í Havn. Hóast vit ikki vita um kirkju fyri ta tíð, so er nógv, sum bendir á, at kirkja hevur verið í Havn eisini fyri 1609. Eitt nú er skúðgongan við prestum og løg­tingsmonnum ikki ein lutherskur siður, men ein katólskur siður, og tað bendir á, at kirkja hevur verið í Havn fyri trúbótina. Áðrenn pokurnar herjaðu í 1709 var fólkatalið í Havn komið upp á 333. Hendan sóttin kravdi so nógv manna­lív í Havn, at tá hon hæsaði av vóru bert 83 fólk eftir í býnum. Eyð­ sæð hevur verið ringur standur, men úr skriftum sæst, at fólkatalið skjótt vaks uppaftur á tað, sum tað hevði verið. Ein orsøk var, at manning skuldi fáast til Skansan. Raben stift­ amt­maður, sum var í Havn í 1720, skrivar, at 100 suðuroyingar máttu flyta norður um fjørð av hungurs­ neyð – og ivaleyst eru flestu teirra flutt­ir til Havnar, har tóm hús hava stað­ið teimum í boði. Sambært tekning frá Rasmuns Juhl frá 1710 vóru 53 hús í Havn, sum høvdu hýst áðurnevndu 333 fólk­um. Hyggja vit á tekningina, so síggja vit, at norðrastu húsini í Havn eisini tá eru húsini »heima í Havn«, Danda­ stova, Áarstova, Baianstova (fyrr Gutta­stova), Knútsstova, Verts­húsið og Nýggja­stova. Sambært taksatións­ proto­kollini frá 1784 eru tá 134 íbúðarhús í Havn. Sambært fyrsta mann­talinum, sum er frá 1769, búgva tá 565 fólk í Havn. So fólkatalið er vaksið fleirifalt tey 60 árini, síðani pokur­nar herjaðu. Mata skald okkara, William Heine­sen, sum á áttatiára degnum í 1980 var gjørdu til heiðursborgara í Havn, hevur nógvan íblástur úr gomlu Havnini í sínum skaldskapi. Hann skrivaði bókina »Tann deiliga Havn« – heitið, sum gjørdist slag­ orð­ið, sum býurin tók til sín. Har hug­leiðir hann m. a. um gamla býar­ partin, har hann varð føddur og vaks upp: »Bringsnargøta var sum áður sagt ein av høvuðsgøtunum í býnum, men í so máta kundi hon tó ikki metast javnt við Gongina. Mangan droymi eg enn, at eg fjakki har, og at henda tronga og langa gøtan aftur er mær ógreið og gátuført óendalig, soleiðis sum hon tóktist mær at vera, fyrsta eg minnist. Eg gangi meg móðan og missi meg sjálvan burtur í hesum villingarsama krønglinum. Her er líkt sum í Singapore ella Hongkong ella onkum øðrum fjarløgdum og royktámutum, gomlum, hálvvillum stórbýi. Gjøgnum gluggar og opnar dyr sært tú inn í roykstovur og náttljósar krambúðir. Vertshúsið, ella Hotel Djurhuus, sum var hitt fínara heitið, dagar høgt upp móti dimmari luft, stórt og margháttliga samanbygt sum eitt asiatiskt kleystur. Á báðar hendur eru skýmligar tvørgøtur við brúgvum ella trappum. Upp móti himni hevjar seg Nólsoyarstova sum ein veneziansk glæstriborg…« TÁ 83 FÓLK BÚÐU Í HAVN Tá pokurnar høvdu herjað í Havn í 1709 minkaði fólkatalið úr 333 niður í 83