týsdagur 20. august 2019síða 18

Mikudagur 21. august 2019 · Nr. 95 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 VALGREINAR -Eitt stórt afturstig fyri bróstkrabbaraktar kvinnur- Sámal Hanni Lognberg Valevni fyri Sambandsflokkin Farna samgonga valdi at gera ymiskar broytingar í sjúkra­ hús­økinum. Ein av hesum broyt­ingum varð gjørd á bróst­krabbaøkinum. Hetta økið skuldi brádliga flytast til Ålborg sjúkrahús í Danmark, ístaðin fyri Sjúkrahúsið, sum bleiv brúkt tá í Íslandi. Og læknin, sum avvarðaði økinum í Føroyum tá, sera vælumtókti íslendingurin‚ Kristján Skúli Ásgeirsson, bleiv sagdur úr starvið. 800 undirskriftir vórðu savnaðar inn, fyri at forða hesum, tí at hópin av kvinn­um og avvarðandi vildu vísa sína ónøgd, men tað bleiv ikki gingið undirskriftunum á møti. Eisini setti fyrrverðandi tingmaður fyri sambands­ flokk­in, Bjørn Kalsø, fleri ferðir Sirið Stenberg, løgtings­ kvinnu fyri Tjóveldi, fyri­ spurn­ing og spurdi hana, hví eitt øki, sum riggar so væl skal broytast, men hon gjørdi alt fyri at sannføra føroyafólk um, at hettar bleiv alt til tað betra. Eftir at hava tosað við sjúkl­ ing­ar og limir í krabba­meins­ felagnum, má eg tó ásanna, at nýggja avtalan er eitt stórt aft­ urstig á vegnum. Kvinn­ur, sum í dag eru í tí ræðuligu støðu, at fáa bróstkrabba, fáa ikki nóg góða viðferð. Tað eru snøgt sagt trupulleikar allan vegin ígjøgnum, frá tí at diagnosa er stilla‚ til tær kunnu fáa neyð­ ugu hjálpina til at rekonstruera bróstið. Fyrr vaknaðu kvinnur upp eftir skurð og fingu at vita, hvussu teirra læknaliga til­gongd skuldi verða. Tær fingu skjótt plastkirurgiska re­ kon­struktión og í summun før­um longu undir somu skur­ við­gerð‚ sum krabbin bleiv tikin burtur. Hetta av tí‚ at Skúli var onkoplastiskur bróst­ skurðalækni. Í dag fáa kvinn­ urnar at vita‚ at tær mugu bíða upp til eitt ár ella meira‚ til at hetta verður gjørt !!! Teirra lív verður snøgt sagt sett á ”Stand by” og hetta hevur ræðuliga ávirk­an á tær og teirra familj­ ur. Skipanin, sum var áður rigg­ aði væl og er hetta eitt dømi uppá, at ikki varð lurta eftir fólk­inum. Ein discountavtala bleiv tikin framum eina væl­ virk­andi skipan, sum øll vóru nøgd við. Hetta er eitt øki, sum má end­urskoðast sum skjótast eftir valið og um eg verði vald­ ur, so fari eg at leggja mína orku í, at tað kemur í rættlag. Eitt uppskot, sum sam­ bands­flokkurin nú er komin við til komandi valskeið, er - við­gerðartrygd. Hetta uppskot lovar sjúklinginum viðgerð inn­an 30 dagar‚ eftir at diagn­ osa er sett. Til henda álvarsama trupul­leika, skuldi henda við­ gerð­artrygd fevnt um, at kvinn­an fekk viðgerð innan ein mánaða og at hon fekk eina viðgerðargongd, har hon greitt fekk at vita‚ nær og hvussu restina av hennara til­ gongd, viðvíkjandi plast­kir­ urgi, rekonstruktión og øðrum fór at verða. Hetta má fáast í rættlag skjótast gjørligt. Føroyska málið og mentanin Marin Katrinu Frýdal, valevni fyri Tjóðveldi Eitt av mínum politisku hjarta­ málum er at virka fyri muna­ dyggum átøkum at stimbra og stuðla undir føroyska mentan og føroyskt mál, soleiðis at vit ikki missa okkum sjálvi burtur í teirri altjóða mentanarligu flóðalduni av ensktmæltum til­fari, sum floymir inn yvir okk­um úr øllum heraðs­horn­ um. Eg eri hugtikin av at hoyra heima í eini lítlari, fjarskotnari tjóð við serstakari mentan og serstøkum máli, og sum tó á ongan hátt nýtist at smæða seg burtur í allari altjóða­gerð­ ini. Ásannandi, at vit ikki mugu søpla okkum hendan dýr­gripin av hondum, nú enskt­mælta alheimsmentanin floym­ir inn yvir okkum, ser­ stak­liga á teimum talgildu miðl­unum, vil eg stríðast fyri at vinna neyðuga politiska und­ir­tøku fyri hesi søk. Beint øvut av gongdini hjá m.a. grannunum fyri sunnan, so eydnaðist tað okkum, takka verið ágrýtni frá dugnaligum undangongufólki seinastu uml. 150 árini, at varðveita føroyska málið, og at menna tað í fakligan, nútímans ham til brúks á øllum pallum, alt frá barnabókum, trúarbók­ment­ um, fagurbókmentum, á leik­ palli, tøknimáli, vísindamáli, sølumáli o.s.fr. Eini smábarnaforeldur vóru á gátt nakað her fyri, og barn teirra í barnagarðsaldri fór at spæla við nakrar leikur, meðan vit vaksnu fingu okkum ein drekkamunn. Brádliga hoyra vit enskt barnamál, tá sat lítla barnið og prátaði við leikurnar á enskum, meðan tað spældi okkurt spæl, tað kendi frá spølum á teldlinum. Tá fekk eg ein mentanar­lig­ an hvøkk, ið hevur sitið í mær síðani. Vit mugu og skulu bein­an­ vegin taka ítøkilig stig til tess at bjóða flóðalduni av enskt­ mælt­um undirhaldi og kunn­ ing av. Landsstýrið og Løgtingið eiga í stundini at finna felags stev um ein mentanarpolitikk, ið kann brynja føroyskt mál og føroyska mentan til avbjóð­ing­ arnar uttan úr heimi. Ein slíkur politikkur skal sjálv­andi ikki vera nøkur heim­føðislig nalvaskoðan, men skal hinvegin hava sum enda­mál, at føroyingar í kom­ andi tíðum ynskja at hugsa, tala, skriva, virka og bera fram á góðum føroyskum. Vit kunnu ikki bara lata standa til, tí tá kann endin skjótt verða tann, at vit í Føroyum um ein mansaldur ella so verða ein ensktmæltur landslutur norðanfyri Skot­ land. Hesum mentanarvanda vil eg stríðast ímóti, og eg síggi tað sum lívsneyðugt, at stig verða tikin at finna neyðuga fígging til átøk at stimbra og menna føroyska mentan og føroyskt mál. Fyri einum mansaldri síðani vóru flestallar lýsingar í før­ oysku bløðunum danskar. Í 1980 árunum tók føroysk lýs­ ing­arvinna so smátt at menna seg, og í dag hava vit eina fak­ liga sera dugnaliga vinnu á hes­um øki. Lógaráseting er kom­in um, at lýsingar í Før­oy­ um skulu vera á føroyskum, og hetta ber væl til. Handils­vinn­ an er ikki verri farin av hesi áseting, og lýsingar­markn­að­ ur­in skapar fitt av ar­beiðs­upp­ gávum til fólk innan skapandi yrkini. Vit mugu søkja okkum góð ráð hjá fakfólki innan eitt nú bæði málfrøði, námsfrøði og frá­læru, sálarfrøði, mentanar­ bering, miðling og marknað­ar­ før­ing v.m., um hvussu muna­ dygg átøk skulu vera fakliga sett saman og tillagað, og hvussu tey kunnu náa best út til brúkaran. Allar útlendskar sendingar í KVF eiga sjálvandi at hava før­ oyskan undirtekst ella før­ oyska talu, men hetta nøktar bert ein viðfáning av øllum trupulleikanum. Fyrst og fremst má fíggjarlig orka fáast til vega, soleiðis at meira av før­oyskum tilfari verður fram­ leitt til miðilin, ikki minst send­ingar til børn og ung. Krøv eiga at verða sett tele­ samskiftisveitarum um líkn­ andi treytir, sum tær á lýsing­ armarknaðinum. Er svarið hað­ani, at hetta tøkniliga er ov torført, eiga vit at veita okkara sera dugnaligu KT-virkjum fíggj­arligar vánir til upp­gáv­ una at menna ta teldutøkni, ið skal til fyri at taka dystin upp í álvara móti teirri ensktmæltu mentanarligu flóðalduni. Vit vita frá ítróttinum, at vit megna heilt fram í fremstu røð mótvegis teimum stóru, um bert vit kýta okkum nóg nógv. Sama hugburð mugu allar góð­ ar kreftir stríðast fyri í felag, tá tað ræður um at stimbra og stuðla um føroyska mentan og føroyskt mál. Vónandi kann nútímans hugburður í før­ oyska vinnulívinum somu­leið­ is geva sítt íkast til loysnina. Tað mugu finnast fíggjar­lig­ ir útvegir fyri at lyfta mál­ mentanina upp á eitt muna­ dygt støði, har tað gerst ein sjálvfylgja at duga væl før­ oyskt og at trívast væl við at bera fram á føroyskum. Tað er tí avgjørt upp á allar hægstu tíð, at vit sum fólk taka hesar mentanarligu av­ bjóð­ingar frá ensktmæltu alheims­gerðini í størsta álvara. Eisini avbjóðingina at fáa ein boðskap væl út til brúk­ aran, hava vit megnað til UG á altjóða virðisløntum støði, so hví skuldu vit ikki eisini klárað tað mótvegis okkum sjálvum, um bert viljin er tilstaðar. Hetta er eitt øki, sum má end­ urskoðast sum skjótast eftir valið og um eg verði vald­ur, so fari eg at leggja mína orku í, at tað kemur í rættlag Fyrst og fremst má fíggjarlig orka fáast til vega, soleiðis at meira av før­oyskum tilfari verður fram­leitt til miðilin, ikki minst send­ingar til børn og ung