týsdagur 17. desember 2019síða 12

Mikudagur 18. desember 2019 · Nr. 146 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen ”Og so skulu gás vit hava…” Soleiðis verður skrivað í bókini, Peters Jul. Men, tað er nógv vatn runnið í ánni, síðan Peters Jul varð skrivað í 1866. Eins og við nógvum øðrum traditiónum, er eisi­ni siðbundni jóla­døg­ urð­in í einari broyt­ingar­ tíð. Helst hevur altíð verið kjak um siðvenjur. Nøkur hava brúk fyri at halda fast um siðvenjur, tí tey halda, at tað eru so fáar slíkar eftir. Tá alt ”uttan fyri” kann tykjast so kaotiskt, kann jóladøgurðin vera ein máti at savnast um sið­ venjur – at halda fast um ein part av tí, sum var. Og í flestu familjum riggar hetta eisini fínt. Siðvenjur kunnu sum vanar geva tryggleika, men tær kunnu tíverri eisini spenna bein fyri triv­naði í familjuni. Tá jóladøgurðin skal fyrireikast, og ymiskar sið­venjur og mentanir skulu sita til borðs saman, eiga vit at hugsa gjølliga um, hvørjir vanarnir eru. Alt broytist, sum tíðin gongur – eisini mongu sið­venjurnar, sum hava tilknýti til jólini. Matur er kærleiki Hvat er týdningarmest fyri teg á jólum? Fyri mong er matur tað sama sum kærleiki. Hugsa tær, hvat tað ger við okkum, tá tey smáu ikki eta matin. So, um gestirnir ikki vilja eta tað, sum borðreitt verður við, kann hetta kennast sum ein havnan. Tú kanst velja at halda fast um siðbundna jóla­ matin ella vera for­vitin eftir at royna okkurt nýtt. Tað kann kanska vera eina roynd vert at royna okkurt øðrvísi, tí matur og kenslur verða ofta samantvinnað. Eins og pengar og gávur hjá summum, kann matur hjá øðrum tala eitt kærleiksmál. Ymiskar siðvenjur Lone Carmel, sum er familju­ráðgevi og rit­ høvundur, skrivar í www. helse.dk, at hon í sínum arbeiði hevur hjálpt nógvum familjum, sum tí­verri hava verið noyddir at skilja seg sundur til ávís høvi, tí siðvenjurnar hava verið so ymiskar. Hon heldur tað tískil vera týdningarmikið, at tey, sum skulu til døgurða á jólum, fortelja vert­un­ um um síni ynski. - Eins væl eigur vert­ urin eisini at fortelja sín­um gestum, hvørjum borð­reitt verður við til jóla­døgurðan, sigur familju­ráð­gevin og rit­ høvundurin. Matur og mentan Hon vísir eisini á, at tá fólk úr øðrum mentanum ella trúarbólkum eru vorðin partur av familjuni, er sjálvsagt neyðugt at taka ávís fyrivarni, um familjan skal savnast um døgurðaborð. - Um onkur kanska ikki tolir okkurt, er eisini neyðugt at hava hetta í huga, so maturin eisini kann tilpassast tørvinum. Lone Carmel reisir eisini spurningin, um tað skal vera munur á, tá fólk ikki tola matin – ella, tá maturin onkus­vegna stríðir ímóti mentan­ar­ ligari sann­føring. - Verturin eigur at sleppa at gera av, hvussu tingini skulu fyriganga. Ynskja gestirnir okkurt annað enn tað, tú hugsar tær at borðreiða við - ja, so noyðist tú sum vertur at siga frá, at tú ikki hevur hug at gera annan mat til høvi enn tann, tú plag­ar at gera. Vegetarur og jól Tað øvuta kann eisini gera seg galdandi, tá vege­tarurin – ella urta­ átar­in – heldur jól. - Tá kanst tú biðja gest­ irnar taka matin við – ella, tit gera eina neyðsemju, um vilji og hugur er til tess. Lone Carmel sigur, at maturin hevur týdning fyri felagsskapin. Men, hugnin og stemningurin kunnu eisini gerast leys av matinum, tá familjan hugs­ar um, at tað eru nær­vera, samvera og so­ leiðis felagsskapurin, sum eru í hásæti í jóla­ hugnanum. Opin fyri frábrigdum Lone Carmel greiðir frá, at í hennara nærmastu familju eru onkrir veg­ anar, gluten­allerg­i­kar­ar, vegetarar, ein sum hevur sukursjúku og ein sum ikki tolir mjólk – ella sum er laktosuintolerantur, sum tað so fínt verður rópt. - Tí verður jóla­døg­ urðin eisini fjølbroyttur í okkara familju, tó at dun­ na eisini er við, sigur hon. Tað er altíð soleiðis, sigur ráðgevin, at fólk hava ymiskar meiningar um heilsu og vælveru. Men, higartil kunnu eitt nú grønmeti og bønir etast av teimum flestu. - Flestu dáma hetta, og møguleikarnir eru óenda­ligir, eins og grøn­ meti og bønir rigga væl saman við steikini, tú kanska gjarna vil hava á borðinum á jólum, sigur familjuráðgevin. Fjølbroytt jólaborð Lone Carmel vísir á, at salat, suppa og kókað ella bakað grønmeti smakka jú sera væl, og kanska hava gestirnir, sum tú fært til borðs, eisini onk­ ur hugskot. - Eg ynski tykkum ein góð jól saman við øllum tí, sum kann hoyra til eitt fjølbroytt jólaborð, legg­ ur familjuráðgevin og rit­ høvundurin aftrat. BJÓÐAR TÚ VEGETARINUM TIL DUNNUSTEIK JÓLAAFTAN? Tú kanst velja at halda fast um siðbundna jólamatin ella vera forvitin eftir at royna okkurt nýtt. Kanska kann tað vera vert at royna okkurt øðrvísi, tí matur og kenslur verða ofta samantvinnað