fríggjadagur 17. desember 2004síða 2

2 Nr. 242 - 17. desember 2004 Ikki fyri hægstarætt Hægstirættur í Belgia hevur boðað frá, at hann er ikki sinnaður at við- gera rættarmálið ímóti Marc Dutroux og fyrr- verandi konu hansara. Marc Dutroux varð í summar dømdur lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava burturflutt seks ungar gentur, fyri at hava neyðtikið tær og fyri at hava myrt fýra teirra. Fyrrverandi kona hans- ara fekk 30 ára fongsul fyri at hava hjálpt honum at fremja tey óhugnaligu brotsverkini. Tey bæði bóðu herfyri hægstarætt taka málið upp, tí tey vildu vera við, at tann nógva umrøðan í fjølmiðlunum hevði forðað fyri, at málið fekk eina rættvísa viðgerð. Men hesum er hægsti- rættur ikki samdur við teimum í, og tí vil hann ikki viðgera málið av nýggjum. Menn tjena meiri Í Danmark vísir ein kanning, at í meðal for- vunnu danskir menn 80.000 krónur meiri enn kvinnurnar í fjør. Haraft- urímóti vaks meðallønin hjá kvinnunum munandi meiri enn lønin hjá monnunum. Kanningin avdúkar, at 34.624 danir forvunnu meiri enn eina millión krónur í fjør, men av hesum vóru bara 3.934 kvinnur ella lítið meiri enn tíggju prosent. Held- ur frægari er tað, um hugt verður at teimum 213, sum forvunnu meiri enn 10 milliónir krónur í fjør. Av teimum vóru 28 kvinnur, og tað svarar til trettan prosent. Kanningin vísir, at av teimum, sum forvinna ímillum 100.000 og 200.000 krónur um árið, eru næstan 60 prosent kvinnur. erður hugt at teimum, sum forvinna ímillum 300.000 og eina millión krónur um árið, eru 65 prosent menn. Annars vísir kanning- in, at danskir menn for- vunnu í meðal 289.000 krónur í 2003, meðan lønin hjá kvinnunum var 211.000 krónur í meðal. Meðallønin hjá monnun- um var 1,2 prosent størri enn árið fyri, men hjá kvinnunum var hon næstan trý prosent størri. Fær nýtt ST-arbeiði Norski diplomaturin Terje Rød Larsen er til- nevndur varaaðalskrivari í ST við Libanon sum serligum ábyrgdarøki. Terje Rød Larsen hev- ur seinastu fimm árini verið serligur ST-sendi- maður í Miðeystri, har stríðið ímillum ísraels- menn og palestinar hevur tikið tað mesta av ar- beiðstíð hansara. Nú hevur Kofi Annan so gjørt av at flyta hann til New York. Umframt varaaðalskrivarstarvið skal hann eisini virka sum leiðari á Internatio- nal Peace Academy, ið er ein stovnur, sum hevur tætt tilknýti til ST, og sum skal forða fyri polit- iskum ósemjum. Kona Terje Rød Lar- sen, Mona Juul, er norsk- ur sendiharri í Ísrael, men á nýggjárinum tekur hon við sum sendiharri og varaformaður í norsku ST-sendinevndini. Arnold aftur á løriftið Arnold Schwarzenegger ætlar sær ikki at leggja filmslívið á hillina, hóast hann nú er guvernørur í Kalifornia. Í vikuni visti blaðið USA Today at siga, at Schwarzenegger hevur játtað at spæla við í ein- um filmi, sum vinmaður hansara Tom Arnold skal gera. Filmurin, sum hev- ur fingið heitið "The Kid and I", snýr seg um ein ungan drong, sum ætlar sær at sleppa at spæla í sokallaðum "action-film- um". Sum skilst er film- urin av tí stuttliga slag- num, men enn er ikki greitt, hvør leikluturin hjá Schwarzenegger verður, men hann verður so ikki høvuðsleikari, skrivar USA Today. Arnold Schwarzen- egger hevur fyrr roynt seg sum stuttligan films- leikara, uttan at tað tó gekk serliga væl. VIÐMERKINGAR Hóast Afrika dálkar minst, eru avleiðing- arnar av veðurlags- broytingunum størri har enn í nøkrum øðrum heimsparti VEÐURLAG Árni Joensen fartekst@mail.dk Í komandi árum mugu fólk í Afrika fyrireika seg til meiri turk og fleiri vatn- flóðir enn higartil. Avleið- ingarnar av hesum verða, at partar av djóralívinum og plantulívinum fara at hvørva, tað verður uppaftur truplari at fáa nóg mikið av mati og vatni enn nú, og flóttafólkini verða uppaftur fleiri í tali. Tað er niðurstøðan í ein- ari nýggjari frágreiðing, sum náttúruifelagsskapurin World Wildlife Foundation hevur skrivað um veður- lagsbroytingar í Afrika og avleiðingarnar av teimum. – Veðurlagið er í Afrika er sermerkt, og soleiðis hevur tað altíð verið. Men Afrika er eisini tann heims- parturin, har fólk hava ógvuliga avmarkaðar møguleikar at verja seg ímóti broytingum, sam- stundis sum náttúrutil- feingið er avgerandi fyri, at fólk yvirhøvur kunnu bú- leikast har, sigur aðalskriv- arin í World Wildlife Foundation, Rasmus Hans- son, við Dagsavisen. Nógv broytt Í frágreiðingini hjá felags- skapinum stendur, at tey seinastu hundrað árini er meðalhitin í Afrika vaksin 0,7 stig, og sjálvt umn tað ikki ljóðar av nógvum, hevur broytingin havt stórar avleiðingar. Ein broyting er at síggja á fjallinum Kili- manjaro, sum er tað hægsta í Afrika. Av ísinum, sum lá ovast á fjallinum fyri 90 árum síðani, eru bara átta prosent eftir. Ein onnur broyting er, at nú regnar tað 30 prosent minni í skógar- økinum sunnan fyri Sahara enn fyri 30 árum síðani, og í sama tíðarskeiði eru livi- umstøðurnar hjá plantulív- inum í hesum sama økinum versnað 25 prosent. Tann veksandi hitin hevur sam- stundis gjørt, at sjúkan malaria er vorðin ein alt- samt størri og størri trupul- leiki í londum sum Rwanda og Tanzania. – Fólk í Afrika kenna longu sviðan av veðurlags- broytingunum. Fer eftir ferð hava vit sæð, at veðrið setur met av einum ella øðrum slagi, og hyggja vit at hagtølunum, síggja vit, at næstan øll veðurmetini eru frá áttiti- og nítiárun- um. Tað er eingin ivi um, at hetta kemst av broytingum í veðurlagnum, sigur Ras- mus Hansson. Kyoto-sáttmálin, sum skal forða ella tálma veðurlagsbroytingunum, kemur í gildi tann 16. februar næsta ár. Hesa vik- una sita umleið 6.000 politikarar, embætismenn og onnur á fundi í argen- tinska høvuðsstaðnum Buenos Aires og tosa um sáttmálan, og hvussu hann skal fáast at virka. Sam- stundis er semja um, at sátmálin er ikki nóg mikið til at forða broytingunum í veðurlagnum kring heimin. Tí tosa luttakararnir í Buenos Aires eisini um, hvat skal gerast, eftir at tað fyrsta tíðarskeiðið hjá sáttmálanum fer úr gildi í 2012, og í tí sambandi verður roynt at fáa uppaftur fleiri lond at binda seg til at avmarka dálkingina, sum elvir til broytingarnar í veðurlagnum. Veðurlagsbroytingar raka Afrika meint Ágangurin ímóti flóttafólkunum í sudanska landspart- inum Darfur heldur fram, og nú er vandi fyri, at hjálparfólkini noyðast at gevast NEYÐHJÁLP Árni Joensen fartekst@mail.dk Í løtuni eru umleið 7.000 hjálparfólk í Darfur. Tey hava nóg mikið av mati, heilivági og aðrari útgerð til at hjálpa teimum neyð- støddu flóttafólkunum, men áhaldandi álop gera, at tey verða kanska noydd at gev- ast við hjálpararbeiðinum. Felagsskapurin Læknar Uttan Landamark hevur umleið 200 læknar og onn- ur úr fleiri londum í Darfur, men tey arbeiða undir sera ótryggum viðurskiftum. Tað hendir meiri enn so, at tey somu flóttafólkini verða álopin tvær ferðir um vik- una, so tey noyðast at flýggja. Tað ger, at tað er sera trupult hjá hjálpar- fólkunum at veita teimum ta neyðugu hjálpina, sigur felagsskapurin. Mannarættindafelagsska purin Human Rights Watch gevur sudansku stjórnini skyldina av, at ágangurin ímóti flóttafólkunum stend- ur við. HRW sigur, at stjórnin styðjar tey arab- isku Janjaweed-álopsliðini, og at stjórnarhermenn ofta taka lut í álopunum. - Vit hava dømi um, at stjórnarhermenn hava tikið lut í hópmorðum, sett eld á bygdir og noytt fólk at flýggja frá húsi og heimi, sigur Human Rights Watch. Tey neyðstøddu í Darfur kunnu missa hjálpina Norska sjúkrasystirin Rakel Ludviksen hjálpir einum barni í Darfur Mynd: Jean-Pierre Amigo (Læknar Uttan Landamark)