týsdagur 16. juni 2020síða 16

MIKUDAGUR 17. JUNI 2020 · NR. 47 Sosialurin 16 JÓANSØKA 2020 Áki Bertholdsen – Hetta er ein stórfingin gáva og tað gevur okkum treysti til at halda fram við hesum ar­ beiði. Tað segði Manne Næs, for­ maður í Hvalbiar Forn­minna­ felag, nú hann fekk eina gávu frá Lions Club í Suðuroy. Peningurin skal brúkast til at seta kenda seksæringin, Norð­lýsina, í Sandvík, ístand. Hendan gávan var upp á 10.000 krónur, men tilsamans hevur Lions í Suðuroy nú latið 20.000 krón­ur til ætlanina. Norðlýsið, ella Norðlýsan, sum sandvíkingar kalla hann, er ein av heilt fáu av teimum gomlu seksæringunum, sum eru varðveittur. Tað var bátasmiðurin, Hans Jacob Hjelm í Vági, sum smíð­ aði hann til sandvíkingar í 1893. Hóast báturin er gamal, er hann merkiliga væl varðveitur, og tað er tí at tað rennur ein veitar­leggur oman ígjøgnum neystið, har hann hevu staðið, so hann er aldrin verið heilt upp­turkaður. Men treyðugt so treingir hann til ábøtur, og tað er hes­ar ábøt­urnar, tey í Hvalbiar Forn­ minna­felag, nú eru farin undir. Ætlanin er eisini at rigga hann til við seglum og leypir nakað av, skal tað brúkast til ráir. Stevnt verður fram ímóti at flota Norðlýsina á bátadegi, sum verður á Tvøroyri ólav­ søku­dag, 29. juli. Eitt bragd Norðlýsan varð brúkt at rógva út við, men hann var eisini brúkt­ur í grind, helst tá ið tað var langt at fara í grind, tí hann var so stórur. Men tað, Norðlýsan er best kent fyri, er, at hann róði kapp í einum tiltiknum róðuri á ólav­ søku í 1952. Tað vóru vágbingar, sum høvdu lænt Norðlýsina at rógva við á ólavsøku, har teir skuldu rógva ímóti Gøtutróndi úr Gøtu. Gøtutróndur skuldi á Báta­ savnið á Forn­minnis­savni­ num, men ætlanin var, at hann skuldi enda sína yrkisleið við ein­um sigri á olavsøku, veit Niels Petur Nolsøe í Vági at siga. Tað var kavsvart í mjørka í Havn hesa ólavsøkuna, men sagt er, at teir á Gøtutróndi høvdu kumpass við sær at halda kósina eftir. Tað høvdu teir á Norðlýsini ikki, og einasta stavnhaldið, róðurs­maðurin hevði at miða seg eftir, var hekkuljósið á trolara­num, Høvdabergi, sum porkenn­ingar átti, og sum lá ytst á molanum. So ímeðan teir róðu, hildu teir seg til hekkuljósið á Høvdaberg. Men tað, eing­in hevði varnast, var, at Høvda­ berg hevði loyst, og var á veg inn á Skálafjørðin. Eitt skip kom fram við Norðlýsini og fekk gjørt teir varugar við, at teir vóru á heilt skeivari kós, veit Niels Petur Nolsøe at siga. Sostatt hevði Norðlýsan róð eina góða løtu við kós inn á Skálafjørðin, men tað var bara eitt at gera, og tað var at rætta kósina og at halda aftan á Gøtu­tróndi. Og væl var róð, tí tá ið skotið brast inni á málinum, varð Norð­lýsan tann fremri báturin. So­statt vunnu teir róðurin og tað varð mett at vera eitt satt bragd, soleiðis sum róðurin gekk. Tey, sum fyrireikaðu ólav­ søkuna vóru so vís í, at Gøtu­ trónd­ur fór at vinna, at tey høvdu longu skrivað navnið á Gøtutróndi í steypið. So ístaðin fekk manningin á Norð­lýsini eina pinkalítla plátu til minnis um sigurin, sum róðursmaðurin, heldur demonstra­tivt, legði í eina svávul­dós. Men sandvíkingar brúktu Norð­lýsina nakað eftir tað. Eitt nú varð hann brúktur, tá ið Smyril kom á Sandvík, og tað ikki varð lendandi. Tá varð Norðlýsan brúkt at føra fólk og farm til og frá Smyrli og hann varð eisi­ni brúkt­ur at fara skjútsa skips­ mann­ing­ar umborð á skip, og av skip­um. Teir ið mannaðu Norðlýsina hendan ólavsøkuróðurin, vóru: Fremri toftubekkur: Arni Brattaberg - Thormod Nielsen Aftari toftubekkur: Finnur Johansen - John Bertholdsen Fremri rúmbekkur: Torben Tausen - Eli Lindenskov Aftari rúmbekkur: Pauli Akraberg - Martin Gunnarstein, Fremri lærbekkur: Håkun Mikkelsen - Kristian Joensen Aftari lærbekkur: Niels Juul Nólsøe - Edvin Strøm Róðursmaður var Johan Ludvig MANNINGIN Manne Næs tekur ímóti gávu frá Fróða Mortensen, forseta í Lions í Suðuroy. Peningurin skal brúkast til at umvæla søguligan seksæring í Suðuroy fyri Hann gjørdust landskendur eina fyri eitt bragd, tá ið vágbingar mannaðu hann eina ólavsøku VARÐVEITA SØGULIGAN SEKSÆRING Í SUÐUROY Norðlýsið er merkiliga væl varðveittur, har hann stendur í neystinum í Sandvík. Nú verur hann umvældur og pussaður upp, og seinni í summar er ætlanin at flota hann Mynd: Símun Berg