mikudagur 22. desember 2004síða 24

24 Nr. 245 - 22. desember 2004 Nýggjastu demo- grafisku tølini vísa, at brádlig vend er komin í, og at fólk nú flyta av landinum aftur ????? Rolf Guttesen rg@geogr.ku.dk Talið av flytingum verður fyri árið 2004 negativt fyri fyrstu ferð í átta ár. Tað vil siga, at seinasta árið eru fleiri flutt av landinum, enn tey sum eru flutt hendan vegin. Øll árini síðani kreppuna í árunum 1989 til 1995, hevur tað annars verið positivt. Men hvønn týdning hev- ur hetta fyri samfelagið? Er nakað vandatekin í hesum, ella er tað bara nakad, sum hendir av og á? Gongdin seinastu 35 árini Hyggja vit at gongdini seinastu 35 árini í teimum demografisku (íbúgvafrøð- isligu) tølunum, so fæst ein hóming av, hvussu útvikl- ingurin hevur verið, og hvussu framtíðar møgu- leikar kunnu vera. Fyri at gera talvurnar so fáar og einfaldar sum gjørligt, havi eg valt bert at vísa tølini, sum tey eru, og ikki vísa nakrar relativar procent- rokningar ella annað slíkt. Tað, sum kallast náttúr- ligi vøksturin, kemur fram, tá vit samanbera talið av føddum og deyðum. Mun- urin kallast eisini burðar- avlop, og tað er og hevur í Føroyum verið positivt, í hvussu so er tey seinastu hundrað árini. Á mynd 1. sæst hvussu gongdin hevur verið seinastu 35 árini, ár um ár. Burðartalið minkar Talið á føddum lá um 800 fyrst í perioduni, men hevur sum heild verið lækkandi. Undantikin vóru nøkur ár umleið 1990, tá tað knapp- liga hækkaði upp á 950 ella meira. Men tað fall skjótt aftur og hevur seinastu árini ligið millum 600 og 700. Hækkingin um 1990 og fallið aftaná, kann helst setast í samband við, hvussu búskapurin tá bleiv blástur upp, og so brádliga misti kraftina. Fallið sum heild man kunna setast í samband við, at familju- mynstrið er í broyting, og barnaflokkarnir gerast minni. Deyðatalið veksur Talið á deyðum hevur í sama tíðarskeiði, 1970 til 2004, verið rættiliga stabilt við bert smáum upp- og niðursvingum. Hetta er vanliga gongdin, eisini aðra staðni, um ikki álvarsligar epidemi-sjúkur, náttúru- vanlukkur ella kríggj gera seg galdandi. Í 1970-unum lá talið millum 260 og 300. Í 1990-unum nærkast tað teimum 400, og nú er tað 400 ella har yvir. Orsøkin til at talið av deyðum í Før- oyum er spakuliga hækk- andi, er ikki tann, at fólk liva stytri enn fyrr, ella at heilsustøðan er blivin vána- ligari. Orsøkin er tann ein- falda, at parturin av fólkin- um, sum eru "eldri", er størri. Náttúrligi vøksturin minkar Munurin á hesum tølum, er sum longu er nevnt, fram- vegis positivur, og har er so eitt ískoyti til, at fólkatalið kann vaksa. Men burðar- avlopið er, sum tað sæst av strikumyndini, minkandi. Fyrst í avmyndaða tíðar- skeiðinum var tað umleið 500, men seinnu árini hevur tað verið um 300. Flytingarnar eru avgerandi Men ikki øll støðast í landinum. Fólk flyta burtur fyri at fáa eina útbúgving, fáa sær vinnuroyndir, fyri at sleppa sær burtur eina tíð, fyri at giftast, ella hvat tað nú kann vera. So eru tað tey, sum hava mist arbeiðið, ella ongantíð hava funnið tað, sum tey ynsktu sær. Nógv koma heim aftur, og summi flyta nógvar ferðir aftur og fram. Javnvágin í hesum flyt- ingum kann svinga út til báðar síður. Vit finna á mynd 2 periodur, sum vísa tríggjar møguleikar: Netto- tilflyting, nettofráflyting og javnvág í flytingum millum Føroyar og útlandið. Tá talað verður um útlandið í hesum føri, er tað so, at 80- 90 % av flytingum ganga millum Føroyar og Dan- mark, og soleiðis hevur tað verið í 50 ár ella meira. Og í Danmark er mett at eini 20.000 til 25.000 føroying- ar búgva. So uppá skemt, kundi man kallað Danmark fyri størstu bygd í Føroy- um, nógv størri en Havnin. Til- og fráflyting Fram til umleið 1985 fluttu 1.000 til 1.500, ella har á leið, báðar vegir, so netto- úrslitið varð at munurin gjørdist eitt rættiliga lítið tal, 100 til 200 fólk hendan ella handan vegin. Men so kemur ein perioda har meira ferð kemur á. Men Tíðin við framgongd og tilflyting