hósdagur 25. juni 2020síða 12

FRÍGGJADAGUR 26. JUNI 2020 SOSIALURIN 50 12 – Eg hevði ein tanka og fór eftir tí ANNIKA KUNOY IM ANNIKA@SOSIALURIN.FO D orit Hansen legði fyri kortum frá sær eftir fimm ár sum ritstjóri á Varðanum. Hon greiðir frá, at tá hon takkaði ja til tilboðið um at gerast ritstjóri Varðans, setti hon sær fyri, at hon vildi røkja uppgávuna í minsta lagi trý ár og í mesta lagi fimm ár. Nú eru fimm ár liðin, og uppgávan er latin í hendurnar á nýggjari ritstjórn. – Eg haldi ikki, at ein persónur skal mynda eitt slíkt rit í ov langa tíð, og tí valdi eg at avmarka meg til í mesta lagi fimm ár. Eisini er hetta eitt sera stórt arbeiði, og tað varð ov møtimikið fyri meg at gera tað einsamøll í frítíðini. Tí haldi eg eisini, at tað er ordiliga gott, at tað nú verða tríggjar, sum taka við eftir meg, sigur Dorit Hansen. Áðrenn Dorit Hansen tók við sum ritstjóri á Varðanum, hevði hon ritstjórnað blaðið Mentan hjá Sosialinum, og hon arbeiddi eisini sum ritstjóri í Námi. – Tá eg varð spurd, um eg vildi ritstjórna Varðan, hugsaði eg, at eg var ikki rithøvundur ella listafólk, men eg kendi til arbeiði at ritstjórna í gerandisdegnum, og eg havi stóran áhuga í lesa mentanartilfar – bæði føroyskt og útlendskt, sigur Dorit Hansen, sum eisini hevði eina greiða meining um, hvussu hon helt, at eitt føroyskt mentanarrit skuldi síggja út, og hvat tað skuldi innihalda. – Upprunaliga vildi eg fegin hava onkran aftrat mær til uppgávuna, tí eg helt ikki, at eg hevði allar førleikarnar, sum kravdust, men tað eydnaðist ikki, sigur hon. Orsøkirnar vóru bæði, at Varðin ikki tøktist at vera relevantur tá, og at uppgávan er stór í mun til samsýningina, greiðir hon frá. Varðin er broyttur bæði í útsjónd og í innihaldi seinastu fimm árini, Dorit Hansen hevur havt hann undir hondum. Hon leggur tó dent á, orsøkin til tað er, at hon hevði eina mynd av, hvussu eitt føroyskt mentanarrit átti at síggja út, áðrenn hon tók við uppgávuni, og tað var við tí fyri eyga, at hon legði seg í arbeiðið. – Eg hevði ein tanka, og eg fór eftir tí. Tá kom tíðarritið fyri skaldskap, Vencil, eisini út, og eg helt, at Varðin skuldi viðgera mentan í breiðari høpi, so tað eisini umfataði útkomna list og list, sum var ávegis, nýggjar rithøvundar og djypri samrøður við listafólk. Við hesum vildi eg vísa á eina listarliga tilgond og fáa innlit í kreativu prosessina hjá listafólki, sigur hon. Komandi ár verður Varðin 100 ár, og Varðin er eitt rit við langari og ríkari søgu, men søga Varðans peikar eisini í fleiri ymiskar ættir, og hetta gjørdi, at Dorit Hansen eisini føldi, at uppgávan ikki var bindandi. – Eg føldi, at eg kundi forma Varðan, sum eg hevði hug til, men eg vildi eisini hava virðing fyri søguni og tí farna, sigur hon. tilfar til og fáa afturmeldingar, sigur Sanna Klein. – Ja, tí annars mást tú skriva eina heila bók og senda hana til eitt forlag. Tað kann verða ov møti­mikið, og tað er umráðandi at sleppa at royna at útgeva hjá ein­ um tíðarriti áðrenn, leggur Rakel Helms­dal aftrat. – Fleiri av teimum ungu rit­ høvundunum, sum hava verið á skriviskeiði hjá mær, hava sent tilfar til millum annað Varðan, tí onkrastaðni má tað prentast. Tú ert ikki ein rithøvundur, fyrr enn onkur annar hevur lisið tað, tú hevur skrivað, og tú hevur fingið respons upp á tað. Øll list snýr seg um samskifti – listafólkið sam­skiftir við móttakaran, sigur Rakel Helmsdal um týdningin av ein­um slíkum mentanarriti, sum Varðin er. Tað er áhugavert og dynamiskt at arbeiða saman við øðrum, greiðir Rakel Helmsdal frá, tá hon verður spurd, hvussu tað nú ber til, at tær nú eru tríggjar, sum skulu stjórna Varðanum. Tað var nevniliga Rakel Helms­ dal, sum setti seg í samband við Sannu Dahl, sum síðani setti seg í samband við Sannu Klein um samstarvið. Rakel Helmsdal greið­ ir frá, at hon hevði góðan hug til at taka uppgávuna á seg, tá hon skilti, at óvist var, um nakar annar fór at taka við eftir Dorit Hansen, men hon tímdi ikki at gera tað einsamøll. – Mín motivatión er, at Varðin skal halda á við at koma út. Eg havi samband við fleiri ungar rithøvundar, sum hava tørv á honum, sigur hon. – Vit hava ymiskar kvalitetir, og saman eru vit betri enn ein persónur. Var eg til dømis einsa­ møll um hetta, hevði eg havt onkr­ ar blindar vinklar, og tí hevði eg ikki havt hug at gjørt tað einsa­ møll, sigur hon. – Rakel Helmsdal er tann kreat­ iva, og vit eru vanar við at arbeiða við tekstum og at greina, so nú fara vit at finna eitt felags stev, sigur Sanna Klein. – Vit ætla at royna at fáa ymisk­leikan inn í Varðan. Vit ynskja fjølbroytni, tí Varðin skal endurspegla føroyska ment­an­ ar­pallin, sum hann er nú. Tað ger hann ikki, um hann ikki er fjøl­ broyttur, siga tær. – Vit hava allar fulltíðarstarv, og hetta verður nakað, sum vit hava við síðuna av. Hevði Rakel ikki ringt, hevði eg ikki hugsað um at tikið av hesi avbjóðing, sigur Sanna Dahl. – Tað er ein stór ábyrgd, men vit eru tríggjar, og tað er ein fyri­ munur, siga tær allar. Varðin broytt skap – Eg havi altíð kent Varðan, tí hann hevur staðið á hillunum hjá foreldrunum og hjá ommu og abba mínum. Seinastu árini havi eg brúkt Varðan í undirvísingini, og so havi eg eisini skrivað onkra grein, sum hevur verið prentað í Varðanum, sigur Sanna Dahl. –Varðin er eitt tíðarrit, sum stóru føroysku rithøvundarnir hava debuterað í, skrivað í og fleiri hava eisini ritstjórnað. Eg minnist Varðan, sum hesar svørtu bøkurnar, sum stóðu á hill­unum. Eg hugdi ongantíð í tær, fyrr enn eg tók onkra lærugrein í føroyskum, men eftir tað havi eg funnið tilfar til mína egnu undir­ vísing í Varðanum og fingið onkur ummæli prentað har, leggur Sanna Klein aftrat. – Seinastu árini hevur Varðin broytt skap, og hann er nú ein flott bók við forsíðumynd av list hjá nútíðar listafólki. Fleiri hava torført við at seta nýggja Varð­an í samband við gomlu ímynd­ina av Varðanum, sum vit øll hava. Altso svørtu bókarøðina á bóka­hill­ un­um í teimum flestu føroysku heim­unum. Tí havi eg upplivað, at nógv ivast í, um Varðin enn verður út­givin, sigur hon. – Heima hjá okkum varð Varðin brúkt­ur eitt sindur av og á. Hann var bara har, og hann átti at vera har. Sjálv havi eg skrivað eitt sind­ ur í Varðan í áttatiárunum. Síðani skriv­aði eg nakrar ferðir, tá Dorit Han­sen var ritstjóri, leggur Rakel Helms­dal aftrat. Seta fingramerki á Spurdar um tað hevur týdning fyri Varðan, at tað nú eru tríggj­ar kvinnur, sum ritstjórna Varð­an­ um, siga tær allar við ein munn, at tað hevur tað ikki. – Tað er umráðandi, at tað er ein nýggj ritstjórn, men tað er líkamikið, um tað eru menn ella kvinnur. Vit halda ikki, at tað er umráðandi, ella at tað ávirkar framleiðsluna á nakran hátt, siga tær. – Eg trúgvi ikki, at útveljingar­ til­gongdin verður nógv øðrvísi, enn hon plagar. Vit døma kanska tilfarið út frá ymiskum for­treyt­ um, men tað er ikki tí, vit eru kvinnur, men kanska tí, at vit eru bók­mentafrøðingar og rithøv­ undur, sigur Sanna Klein. – Vit eru trý nýggj menniskju, sum seta okkara fingramerki á Varðan. Kynið er ikki relevant, staðfestir Rakel Helmsdal. Visjónin Spurdar um Varðin fer at síggja øðrvísi út, nú ritstjórnin er nýggj, siga tær, at ætlanin er at gera eitt debutanthorn, ið verður til tey, sum ikki hava givið út fyrr, tí tað er umráðani at sleppa framat sum debutantur. – Tá man er nýggjur og feskur, er tað umráðandi, at man fær reak­tiónir upp á tað, sum man hev­ur gjørt, siga tær. – Fært tú eitt ógvusligt ummæli, tá tú júst eru byrjaður, so kann tað fáa keðiligar fylgir, siga tær. – Eg komi ofta í samband við næmingar, sum tíma at skriva, og tað eru so fá støð, tey kunnu fara við tí, tey skriva. Vit mugu eisini fáa ta nýggju og ungu ávirkanina við, hóast Varðin als ikki bert snýr seg um tað, sigur Sanna Klein. Hesum tekur Rakel Helmsdal undir við og sigur, at teir etableraðu føroysku rithøvundarnir eisini byrjaðu á henda hátt. – Vit vilja eisini fegnar hava, at nýggj mentanaravrik verða um­mæld í Varðanum. Vit fara simpulten út eftir fólki og spyrja, um tey vilja ummæla, greiða tær frá. Tær eru allar samdar um, at teimum dámar leistin, sum und­ an­farna ritstjórn nýtti, og tær eru nøgdar við Varðan, sum hann er í dag. Tó greiða tær frá, at tær ætla at miðja ímóti at fáa heimasíðuna meira aktiva, soleiðis at hon ikki bert livir, tá Varðin kemur út. Óvist er tó enn júst, hvussu tað verður gjørt. – Alt melir so ræðuliga skjótt í dag, og tað er skjótt til, at tað, sum ikki ger um seg alt árið, verður gloymt. Tí mugu vit onkursvegna vísa á, at vit eru her alt árið, siga tær allar til endans. Varðin er eitt tíðarrit, sum stóru føroysku rithøvundarnir hava debuterað í, skrivað í og fleiri hava eisini ritstjórnað. Eg minnist Varðan, sum hesar svørtu bøkurnar, sum stóðu á hillunum Dorit Hansen: Framhald frá síðu 11