týsdagur 29. september 2020síða 40

Mikudagur 30. september 2020 · Nr. 68 40 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 SLAKTIÐ Oikos tekur eitt tak aftrat - Vit miðja eftir at keypa eini 20.000 seyðaskinn í ár, sigur Helga Nordendal hjá Oikos í Bø VILMUND JACOBSEN Felagið Oikos, sum hevur heim­stað í Bø, tekur aftur í heyst ímóti seyðaskinnum. Í fjør heyst var eingin móttøka, men tey, sum standa aftan fyri felagið, hava gjørt av at herja á aftur í heyst. Tað var í 2001, at Jógvan Nord­endal, bóndi í Bø, byrjaði at keypa seyðaskinn. Tey byrj­ aðu varisliga, og fyrsta árið vórðu nøkur hundrað skinn keypt, saltaði og útflutt. Sum tíðin leið, vórðu fleiri móttøkur skipaðar kring landið, og talið av skinnum gjørdist fleiri tús­ und. Móttøkur kring landið Helga Nordendal sigur, at tey miðja eftir at keypa eini 20.000 skinn í heyst, og eins og und­ anfarin ár verða nakrar mót­ tøkur skipaðar kring landið. - Her kunnu fólk, sum hava seyð, sleppa av við skinnini, sum veitarar, ið Oikos sam­ starv­ar við, síðan salta. Tá so slaktið er av, fara vit á staðið og heinta saltaðu skinnini. Hon vísir á, at Oikos koyrir eisini út og heintar skinn, sum tey sjálvi salta. - Í dag eru vit í Kunoy og heinta skinn, men vit koyra sjálv­andi ikki so langan veg eftir nøkrum fáum skinnum, tí tað letur seg ikki gera, sigur Helga Nordendal. Djóralæknin í sving Oikos hevur í fleiri ár havt sam­starv við føroyskan djóra­ lækna, sum býr í Danmark og sum er heima í Føroyum, tá fjøllini verða gingin. Djóra­ lækn­in er komin heim til Før­ oya og er longu farin í sving. Men, felagið hevur eisini sam­starvað við aðrar djóra­ lækn­ar, tá tað ikki letur seg gera hjá einum djóralækna at ferð­ast kring landið so hvørt, sum fjøllini verða ging­in. Tað er serliga í heystfrítíðini, at nógv fjøll verða gingin, og mest er at gera. - Djóralæknin ferðast kring landið og sýnar seyðin, og hetta er eitt krav hjá heilsu­ myndug­leikunum fyri at sleppa at útflyta seyðaskinnini, sig­ur hon. Tað reint praktiska Nú eingin móttøka var í fjør og øll seyðaskinnini, sum Oikos annars plagdi at taka ímóti, end­aðu á brennistøðini hjá IRF, vónar Helga Nordendal, at alt fer at spæla væl av, og at heilsu­myndugleikarnir enn eina­ferð verða at tosa við. - Soleiðis, sum skipanin hev­ ur verið seinnu árini, hevur tað borið til at rikið hetta virk­ semi, men verða tingini gjørd alt ov trupul og ómøgulig, kann alt detta niðurfyri, tí tað reint praktiskt ikki ber til, legg­ur hon aftrat. Tær flestu móttøkur, sum hava verið seinnu árini kring landið, verða eisini í heyst. Tó verð­ur eingin móttøka í Suð­ ur­oy hesaferð. Hvítu skinnini trupul Tað eru serliga tey hvítu skinn­ ini, sum eru trupul at selja. Hinvegin spyr útlendski markn­ aðurin dúgliga eftir teim­um gráu og morreyðu skinnunum. - Høvdu bøndur í størri mun havt seyðalitirnar í huga, tá lomb verða sett við, og veðra­ gjólingar verða sleptir í hagan, høvdu vit kanska havt eitt sindur minni tal av hvítum seyði og meira av blandaðum liti, sigur Helga Nordendal. Hon vísir á, at tey, sum standa fyri móttøkunum kring landið, fara at vegleiða bøndur og eigarar annars, sum koma við seyðaskinnum til saltingar. - Vanligt er, at øll lambsskinn verða tikin, og síðan onkur ærs- og veðraskinn, sum eru grá/ morreyð, leggur hon aftr­ at. Djóralækni og útflutningur Sum skilst, eru 300.000 krónur settar av á fíggjarlógini fyri í ár, sum søkjast kann um til útreiðslur fyri djóralækna­ tæn­astur og útflutning. Helga Nordendal vísir á, at tá ES byrjaði at seta treytir fyri innflutningi av seyða­ skinn­um, og djóralækni skuldi út at sýna livandi seyð, var ein ávís­ur stuðul fyri hvørt skinn. Men, eftir nøkrum árum var stuð­ulin burtur aftur - uttan, at tey, sum taka ímóti skinn­ um, fingu nakra fráboðan um tað. - Sjálvandi eigur tað at gera mun, at tað almenna nú aftur stuðlar undir fyri at dekka útreiðslur til djóralækna og í samband við útflutning, sigur Helga Nordendal, sum heldur tað vera stórt spell, um seyða­ skinn ikki koma til sættis held­ ur enn at enda í brenni­ovn­in­ um hjá IRF á Hagaleiti. SOLEIÐIS SKULU SKINN­ INI HAG­ REIÐAST Oikos hevur nakrar leiðbeiningar um, hvussu skinnini, sum felagið tekur ímóti, skulu viðfarast, áðrenn tey verða saltað VILMUND JACOBSEN Felagið í Bø - Oikos - sum aft­ur í heyst keypir seyða­ skinn, hevur fest á blað, hvussu tey ynskja, at skinn­ini verða hagreidd undir og eftir fletting. Felagið vísir á, at áðrenn fjallgongu og fletting, skal boðast frá í góðari tíð, nær farið verður á fjall. Mælt verður til, at sagt verður frá dagin fyri fjalldagin - og í seinasta lagi sama morg­un, sum farið verður á fjall. Hetta er neyðugt, tá tað er eitt krav, at djóralækni skal síggja seyðin, meðan hann er á lívi. Tá seyðurin verður flett­ ur, skulu beinini sker­ast ígjøgnum - og tískil skulu beinini ikki verða ”rør­ formað”, tá skinnið verð­ur saltað. Eins og beinini skulu sker­ast upp, skal halin eis­ ini skerast aftur ígjøgnum. So skjótt, sum flett er, skal skinnið sleppa at kólna. Oikos leggur dent á tann stóra týdning tað hev­ur, at skinnið er kalt, áðr­enn tað verður lagt í rúgvu. Um ikki, rotnar skinnið og spillist eftir nøkr­um tímum. Tá skinnið verður kølt nið­ur, skal roðið venda upp í einar 15 minuttir, og síðan skal roðið aftur venda niður eftir, so roðið ikki skortnar. Oikos tilskilar sær sjálv­ sagt eisini rætt til at vraka vánalig og rotin skinn. Í fjør heyst fóru øll seyðaskinnini, sum Oikos annars plagar at keypa, í brenniovnin hjá IRF. Nú ger felagið í Bø enn eina roynd at gagnnýta skinnini