fríggjadagur 5. februar 1999síða 25

Nr. 24 — 5. FEBRUAR 1999 tíðindablaðið 5057 25 Hvørji stig ætlar landsstýrið at taka í umhvørvismålum Løgmaður sigur, at danska stjórnin = ogantíð hevur heimilað landsstýrinum at luttaka í trygdarpolitiskari málsviðgerð annað enn at umrøda trygdarpolitiskar spurningar viðvíkjandi Før- oyum. Í samband við tað, sum løgmaður sigur um álitið frá donsku verjunevndini, so fari eg at spyrja, um lands- stýrið hevur havt nakran virknari leiklut enn at vera eygleiðari á fundi hjá neyndini? Her hugsi eg ser- liga um donsku sjóverjuna vid Føroyar. Sjóverjan vid Føroyar og Grønland hevur av donsku ríkisgrannskoðanini verið eitt mál, sum hevur verið funnist at, tí tað hevur kost- að ov nógv. Við sóu tann fjáltur, sum kom á fólk, tá tað hoyrdist, at tyrluflúgv- ingin skuldi leggjast niður í vetur, orsakað av manning- artroti. Hvgnn leiklut hevur landsstýrið í álitinum frá donsku verjunevndini? Hernaðarmálið verður nú kannað. Ein søgufrødingur hevur arbeitt í USA og gjørt skjalarannsóknir umframt kanningar her um okkara leiðir. Hevur landsstýrið fingið nakað ávegis tilfar frá nevndini? Og nær væntar landsstýrið, at ein fullfíggja kanning fyriliggur? Eg havi sett landsstyris- manninum við lógarmálum ein fyrispurning um kann- ingina av virkseminum hjá PET, sum er ein partur av ådurnevnda máli. Fullveldisætlanin = hjá samgonguni hevur sum væntað eisini fingið rúm í hesari frágreiðing. Henda ætlan hevur fylt so nógv av okkara politiska gerandis- degi higartil og fer tað eisini framyvir, so tað ætli eg mær ikki at viðgera her í dag. Eg vil tó bert spyrja løg- mann, um føroyskir ting- menn framyvir fáa møgu- leika at luttaka á ST-aðal- fundinum í New York sum partur av donsku sendi- nevndini? Bankamålid og skuldar- spurningar funnið sína loysn við avtaluni 10. juni í fjør. Her vil eg takka lands- stýrinum og serliga løg- manni fyri við hepnari hond at hava avgreitt hetta trupla mál. Men tað tykist sum, um at lendið var tægað fyri einari góðari loysn. Tískil er tað enn ein gáta fyri mangar føroyingar, hví ikki Edmund Joensen átók sær at leiða hesar samráð- ingar heldur enn at útskriva val, tí alt talaði fyri einari fyri føroyingar góðari loysn. Spurningarnir um endur- gjald fyri bankamálið varð samantvinnaður við aftur- gjaldsspurningin av okkara skuld til ríkiskassan, so eft- irtíðin ikki sær, hvat var fyri tað eina, og hvat var fyri hitt. Men hetta er farið, og nidurstødan má verða, at hetta var ein góð avtala, sum eisini løgtingid undir- strikadi við einmælt at taka undir við henni. Alheimsgerð ella global- isering er vorðið eitt nýtt gandaorð í politiska heimi- num. Men tað er greitt, at globaliseringin ikki bert hevur ljósreyðar síður. Sum ein svenskur embætismaður segði í einum fyrilestri, at globaliseringin gjørdi, at tey tiltøk, sum svenska stjórnin gjørdi til tess at avmarka vøksturin í almenna sektor- inum, vórðu tileinkisgjørd av útlendskum kreftum, sum við gðrum áhugamál- um ávirkaðu svensku tiltøk- ini mótsatta veg. Løgmaður umrødur eisini felagsskapin NAMMCO, og hann hevur eisini eitt brot um ”Umhvørvi og Menning". Tó sakni eg eina stødutakan frá landsstýri- num til ta kanning, sum kom fram í fjør, sum vísir, at innihaldið av kyksilvuri í grindatvøsti liggur langt oman fyri markvirðið, sum WHO hevur ásett, og inni- haldið av PCB í spiki eisini er langt oman fyri ta mark- virðið, sum verður hildið at vera ráðiligt, tá talan er um mannafgði. Henda kanning førdi til, at vit fingu eitt nýtt kosttil- mæli um, hvussu nógv vit kunnu eta av tvøsti og spiki. Kyksilvur hevur ávirkan á heilabúningina hjá børnum og PCB'ið á nervalag og kynsgørn. Hesar dálkingar eru stórt sæd mannaskaptar. Nakað av kyksilvurdálking- ini stavar frá náttúruni, meðan alt við PCB "ið er av mannávum. Danska stjórnin umsitur partar av okkara umhvørv- ismålum, nevniliga tey úti á havinum, og tí fari eg at spyrja løgmann ella lands- stýrismannin í umhvørvis- málum, hvørji stig lands- stýrið hevur tikið mótvegis donsku stjórnini í samband við hesa dálking? Umhvørvisfelagsskapir- nir eiga f hesum at finna sínar røttu fíggindar. Eisini er komið fram, at danskir myndugleikar hava sett eina rød av målistødum upp i Danmark og enntå i Baltiska londunum og pørt- um av gamla Sovjettsam- veldinum. Hesar målistødir skulu boda frå, um radio- aktivar geilsingar fara fram. Eingin slik stød er sett upp í Føroyum ella í Grønlandi, men tá spurt verður um hetta í Danmark, fær ein at vita, at hetta verður tað ar- beitt við. Ætlar landsstýrið at taka stig í hesum máli? Ur Løgtinginum: Jóannes Eidesgaard um frágreiðing løgmans um utfanlandsmål Løgmadur vist hepna hond — Løgmadur hevur vist eina sera hepna hond til at handfara uttanlandsmål, sum meira ella minni vóru uppsteðgað undir Edmund Joensen Eg vil her til seinast taka marknaspurningin fram. Her hevur løgmadur sagt, at hann væntar, at ein semja verður tingin á hes- um trupla og stóra máli tíðliga í vár. Eg vil fegin siga, at løg- maður hevur víst eina sera hepna hond til at handfara hetta trupla mál, sum meira ella minni var upp- steðgað, meðan Edmund Joensen umsat tað. Ein og hvør semja krevur eina smidligheit, har partarnir ikki læsa seg ov fastar, men eru sinnaðir til at flyta mørk, tó so varliga sum til ber. Tå løgmadur hevur fingið hesi rósandi ordini, so må eg eisini geva sam- ráðingarleiðara okkara Árna Olafson somu rós- ina. Hesin hevur víst eitt ótrúlig hegni og tol til at loysa hetta kompliseraði mål, og eg eri sannførdur um, at málið hevdi ikki verið loyst betur av ødr- um. Ti standa vit enn mong spyrjandi, hví hesin kap- asttetur varð av Edmndi Joensen settur fri sum formaður í Oljuråvie2g- ingarneyndini, har hann eisini hevði gjørt eitt megnararbeiði. Fáa vit marknatrætuna loysta til várs ella í summ- ar, og tað vóna vit, so má sigast, at vit eru komin eitt tydningarmikid stig nærri einari føroyskari oljuvinnu. Ti kundi eg hugsað mær at snikt ein spurning inn her, sum ikki beinleidis hevur vid utt- anlandsmål at gera. Tað er, nær tingmenn kunnu vænta at fåa kolvetnis- skattalógina á tingborå? Í áðurneyndu samrødu við Sosialin í dag sigur løgmaður, at hann míðar eftir einum tøttum sam- starvi við bretar á nógvum økjum. Hetta er skilagott, og tí vil eg eisini mæla til, at vit aftur fáa eitt regl- uligt ferðasamband við bretska meginlandið. Tað er eitt skilagott fyrsta stig, men tað er eisini fyri sam- tarvið eitt neyðugt stig. Harra formaður. Ég fari at enda við at takka løgmanni og hans- ara embætisfólkum fyri eina greiða og upplýsandi frágreiðing um okkara uttanlandsviðurskifti. Takk fyri. Jóannes Eidesgaard Taktikkurin sveik — enn eina ferð Javnaðarflokkurin er mang- an ringur at fáa skil á, og meira og meira gerst hesin fyrr so skilagóði flokkur á- tøkur eini politiskari gráti- konu. Soleiðis eisini í sam- bandi við grundlógararbeið- ið. Rættarnevndin lýsti sín seinasta fund á fundi tann 15. januar til at vera 21. januar og avtalaði tá, so sum heilt vanligt er at gera í gðrum nevndum, at kalla landsstýrismannin inn at greiða ymsar spurningar. Men kveldið fyri sum fundurin skuldi vera, hoyrd- ist ein lýsing í útvarpinum frá javnaðarflokkinum, hvar hann bjóðaði inn til tíðinda- fund kl. 10 dagin eftir um ein farveladufaldara, sum hann fór at frakta fólki. Dagin eftir valdi tann tíð- indafrói rættarnevndarlim- urin hjá javnaðarflokkinum tíðindafundin og ta nýggju dimensjónina i føroyskum sjålvstyrispolitikki — sum teir ósmædnir kalla tað nýggja heimastýrið hjá sær — saman við floksfeløgum sínum, hóast hann visti, at rættarnevndin sat og bíðaði eftir honum fyri at viðgera hansara og javnaðarfloksins alt avgerandi ynski. Í rættarnevndini helt Hans Pauli Strøm seg ikki hava stundir at sita. I staðin fór hann í blødini og f ålitid at greida frå, hvussu illavorðnir vit aðrir vóru. Vit, av øllum, sum á fleiri fundum sótu og tamb- aðu tolið í topp fyri at fáa ein enda frá Hans Paula Stróm, sum vit kundu halda fast um. Sperdil í taktikkinum Men sum ikki eina ferð, so kom sperðil í taktikkin hjá javnaðarflokkinum. Flokkurin leggur í dag stóran dent á at boða fólki frá, at samstarvið millum hann og samgonguna stóð sína roynd í rættarnevndini, og at henda roynd brast, tá ið teirra maður ikki fekk síni sjónarmið igjøgnum. Men tað er ikki so. Hann lýsti og helt tíðindafundin, samstundis sum rættar- nevndin sat og bíðaði eftir honum, og áðrenn álitið var skrivað. Javnaðarflokkurin helt heldur ikki hesaferð skil á tí taktiska partinum hjá sær. Hurðarnar stóðu upp á víðan vegg fyri Hans Paula Strøm, øll nevndin sat og bidadi eftir honum, medan hann saman við javnaðar- flokkinum sat uppi á Hafnia og filosoferaði um ta nýggju dimensjónina í føroyskum sjálvstýrispolitikki. Onga fullveldisætlan Javnaðarflokkurin boðar nú frá, at tað kemur ikki upp á tal at viðgera fullveldisætl- anina hjá samgonguni, nú teir hava sína egnu ætlan Javnaðarflokkurin boðar nú frá, at hann mælir fólki frá at atkvøda fyri fullveld- isætlanini. Hetta ger hann í eini løtu, hvar hann fremstur av øll- um við eitthvert høvi rópar upp um og fregnast eftir, hvussu vit ætla at klára tann búskaparliga táttin av full- veldinum. Hetta ger hann í eini løtu, hvar hann fullvæl veit, at stórt lið av embætisfólki situr og granskar alt tað grundleggjandi tilfarið, ið sleppast kann framat við- víkjandi tí búskaparliga, politiska og umsitingarliga samskiftinum millum Før- oyar og Danmark. Hann hvorki virkaði ella atkvøddi fyri, at hetta po- litiskt óhefta og upplýsandi tilfarið skuldi síggja dagsins ljós, og nú tekur hann stóðu, áðrenn málið er komið á tingborð. Harafturat arbeið- ir hann við hond og fót ímóu at fáa nakra sum helst ávirkan á nakað sum helst tilfar av kunnandi slag før- oyskum sjálvstýrispolitikki at gagni. Sjálvstýri og samveldi Kortini fer hann í óðum verkum út í hvort hús og boðar frá, at hann vil sjálv- stýri og samveldi á jøvnum fyti og í ríkisfelagsskapi við tann suverena statin Dan- mark. At hann vil longur >enn lika at lo; singini<, boðar hann eisini frá, at hann vil, at í Føroyum skulu føroy- ingar ráða. At siga nakað um før- oyskan suverenitet, ella fullveldi, ræðist hann sjálv- andi fyri, tí at hann veit, at Har — proklamatiónirnar statsrættarliga sæd eru ein reinur peruvellingur, sum hevur tad eina endamåli, sum er at villleida hin før- oyska veljaran. Var talan um ein seriøsan flokk, so var hann enn grammari enn samgongan at leita sær eftir tilfari, ið kundi tænt hansara sjónar- miðum. Men sjálvandi ger hann ikki tað, tí javnaðar- flokkurin ræðist upplýsing. Tí velur hann heldur at reka ein miðvíst fordumm- andi, men hjálparleysan politikk. Hann tolir ikki zt síggja, at føroyska sam- felagsskipanin verður sund- urgreinað, kannað og funn- in fullgóð til at bera einum fullveldi uppi. Hvat var meira náttúrligt hjá einum flokki, sum mein- ar nakað við sjálvstýrislóg og samveldissáttmála enn at kanna egnan mátt og megi? Hvat er tað, hann ræðist? Hví skal eingin grundlóg smíðast fyri tað føroyska samfelagið, tá tað bæði skal hava sjálvstýrislóg og sam- veldi, so sum javnaðar- flokkurin sigur ..g vilja tað? Svarið kann bara vera, at eina ktivur føroyskur sam- bandsflokkur sjálvandi ong- an veruligan tørv hevur fyri at skipad eitt sjålvberandi føroyskt samfelag. Hann veit, at ov fåar at- kvødur eru á sambanas- veinginum, og tí kallar hann sambandspolitikk sín fyri sjálvstýrispolitikk. Fyri at fuppa fólkið, og fyri at vinna sær vald. Nyrup floksbróður hevur Hergeir Nielsen, løgtings- maður Tjóðveldisfloksins úr Vági rent seg fastan í somu óálít- andi villiniborg sum f'okk- ur hansara tøtlar í her á landi, so sjálvandi fer hesin sama veg. Upplýst samveldi krevur nevniliga ein álítandi politikk riknan av ålitandi politikarum. Hergeir Nielsen