mikudagur 10. februar 1999síða 2

Aby rblaðstjóri: | Marknaðardeild: } Jan Miller | Jonhard Hammer Blaðstjóri: | Dagbjørt S. Hansen Eirikur Lindenskov } Fíggjarleiðari: | Blaðfólk: Sveinur Tróndarson Dagny Joensen, Aki Bertholdsen, Turið Kjølbro Niclas Johannesen Dagfinn Oisen | John Johannessen | ítróttarskrivari: Myndamenn: Jens Kristian Vang Alvur Haraldsen Útgevari, uppseting og prent: Sp/f Sosialurin Bústaður: Ø Argjavegur 26, Argir | | | Postadr: Postsmoga 76) 110 Tórshavn | Telefon: 311820 | Telefax. 314720 e-mail: post G sosialurin.fo Emil L. Jacobsen 0-Joysnin — ti eingin Farmahavnir - ferjuhavnir skal doyggja Oddagrein Fríggjadagin skipaði Ferðslutrygd fyri skeiði, har greitt varð frå hugtakinum um >O-hugsjónina< — at vit seta okkum sum mál, at eingin skal doyggja ella koma illa til skaða í ferðsluni. Skeiðluttakarar vóru fólk, sum á ymsan hátt hava eitthvort við ferðslu, ferðslufrálæru og ferðslutrygd at gera. Hetta er eitt stórt mál at seta sær — men ikki nakað, sum funnið er upp á í Føroyum. Formaðurin í Ferðslutrygd, Petur Jacob Sigvardsen, greiddi frá >O-hugsjónini<, sum sprottin er í Svoríki. Har hevur Ríkis- dagurin sett sær tann politiska málsetn- ingin, at talið av deyðum og illa skaddum í ferðsluni skal niður á O. Og væl hevur hepnast, tí talið er minkað umleið niður í helvt seinnu árini — m. a. tí, at so nógv hevur verið gjørt í ollum liðum til tess at fáa henda málsetningin framdan. Tey vita, at tey neyvan koma niður á null — men frá 1.300 og niður í helvt — tað sparir nógvar mannalagnur. Ráðið fyri Ferðslutrygd fer seinni í vár at hava aðalfund, og verður 0-hugsjénin utt- an iva á skránni — og tískil fara vit at hoyra meira um eitt moguligt átak — sum her í blaðnum skal fáa neyðuga teigaplássið. Vit kunnu bara stuðla Ferðlustrygd og heita á okkara landsins kosnu menn og kvinnur um at gera eina samtykt, sum gongur út uppá, at endamálið við ferðslu- trygdini skal vera, at eingin skal doyggja ella verða illa lostaður í ferðsluni. Sam- tyktin skal íkki minst eisini ganga út uppá, at hetta verður havt fremst í huga, tá útbyggingar og åbøtur verða gjørdar á vegakervið. A tann hátt skulu vit tryggja okkum, at ferðslutrygdin í ollum lutum verður havt fremst í huga — ikki bara hjá bilforarum, men eisini hjá ollum teimum, sum á aðrarhættir hava ávirkan á ferðslu- umhveorvið. Er tað ikki utopi at lækka talið í Svøriki niður á — ella niður ímóti — 0, so er tað heldur ikki tað í Foroyum. Bara tað at ØLL hava hugsjónina fremst í huga ger, at vit kunnu nærkast málinum. Hava vit ikki hesa hugsjónina, so góðtaka vit, at onkur skal doyggja. Men spyrja vit hvor tað skal vera. Spyrja vit um tað skal vera tú? Um tað skal vera eg - onkur ann- ar? Fáa vit tá svarið? Nei, hesum kann eingin svara — bara at talið skal verða 0! Sosialurin So vóru tær kommunalu ferjuhavnirnar aftur frammi í fjølmiðlunum. Í Sosialin- um 30. januar var grein um hetta evnið, og hefti eg meg serliga við ein setning. har sagt varð: Vestmanna kommuna fær hóast alt van ligt havnargjald fyri báðar ferjurnar Ein kundi spurt seg sjálv- an. hvat er vanligt havnar- gjald? Eg kenni ikki so nógv til vidurskiftini í Vestmanna, men eg kenni nakað til vid- urskiftni i Leirvik og tey eru helst ikki ólík. Fyrst í 70 árunum varð farið undir havnargerð í Leirvík. og skuldi ferjulega gerast har eisini. Ternan I, sum tá røkti siglingina um Leirvíksfjørð. skuldi kunna venda inni í havnini. Kommunan var ikki nøgd við verkætlanina og vildi hava tvørgardin at liggja væl ytri fyri at fåe eina rúm- ligari havn. Hetta vildu myndugleikarnir á økinum Ikki hoyra talan um, og so hart leikaði á, at kommun- an fekk at vita, at tóku teir ikki av hesi verkætlan, varð eingin havn gjørd. Havnin var lidug i 1973, og um somu tid ella beint eftir fóru leirvíkingar at fáa sær isfiskatrolarar. Hetta broytti munandi um ar- beidsumstødurnar í havnini, men tá Strandferðslan nøkur ár seinni bygdi núver- andi Ternuna, ið eisini skuldi venda inni í havnini, gjørdust umstødurnar heilt út av lagi. Eingin kann lasta kommunustýrið fyri. at teir nýttu møguleikan at fáa nýggja ferjuhavn, tá berg- holið fór í gerð, og alt tað grótið kundi fáast fyri lítlan kostnað. Teir mettu helst, at tað var nú ella ongantíð, og tað var tað væl eisini. Í Leirvík eins væl og í Vest- manna er fiskivinnan liv- æðrin í bygdini. og tað má kommunan fyrst hugsa um. Meðan gamla ferjulegan enn var í nýtslu, hevði Før- oya Bjór í nøkur år sítt egna skip at flyta framleiðslu sína út um landið. Hetta skip sigldi á Leirvík tveir túrar um vikuna og nýtti somu at- løgusidu sum Ternan. Skip- ið Foroya Bjór setti ein og ein platt upp á land, sum trukkurin tók niðan í pakk- húsið. Ferjan nýtti alt havn- arøkid, og ofta stóðu bilar- nir langt norður eftir veg- num. Føroya Bjór rindaði millum 160.000 og 170.000 kr. árliga í havnargjaldi fyri tveir túrar um vikuna. með- an Ternan rindaði 216.000 kr. árliga fyri 54 túrar um vikuna. Tað er nevniliga so, at meðan farmahavnir taka heilt upp í 900 kr. fyri tons- 10, umframt lossing, fyri at loyva vøruni um bryggju- kantin, so sær ikki út til, at at nøgdin, ið fer um ferju- havnina, hevur åvirkan å havnargjaldið. Hetta tykist logið, tá vit hugsa um tær nøgdir av farmi, sum í dag verða fluttar við ferjum. Eisini krevja hesar havnir so stórt pláss á landi, at tað í øðrum føri skuldi ein sera stór og inntøkugevandi verkætlan til. áðrenn farið varð undir at gera eitt slíkt oki klárt. Min metna er, at høvdu ferjurnar goldid vanligt havnargjald, so høvdu ferjulegurnar í Vestmanna og í Leirvík verið góð íløga fyri hesar kommunur. Onk- ur spyr helst, hvat orsøkin er til henda mismun. Mítt besta boð til eitt svar er, at viðvíkjandi ferjuhavnum, er tað brukarin, ið åsetir havn- argjaldið. At eingin ætlan er um veruliga broyting í hes- um, váttaði Finnbogi Arge landsstýrismaður í sjón- varpinum seinasta tyskvøld, har hann segði, at møguliga kundu teir hækka havnar- gjaldið í Vestmanna til einar 500.000 kr. árliga. Tað sam- svarar framvegis á ongan hátt við ta nøgd, ið fer um hesa ferjuhavn. Men vit kunnu loyva okkum at spyrja: Hví skal brúkarin avgera hetta? Edvin Joensen Ikki lorkasligheitir í Figgjar- ella Almanna- og Heilsumálastýrinum Rættleiding til oddagrein »Haltar í ólukkumáta< í Sosialinum 29. januar Við tað at eg persónliga um- sat nevna mál vegna lønar- deildina í Fíggjarmálastýri- num, kenni eg tað rætt at koma við eini rættleiðing til nevndu grein. Greinin ber heiti >Haltar í ólukkumáta< og viðger mannagongdina í samband við setan av einum sjúk- lingaráðgeva til at virka sum vegleiðari fyri sjúkl- ingum, ið vera sendir úr Føroyum niður á Rikis- sjúkrahúsið. Mannagongdin í sam- band við setan av nýggjum størvum er tann. at tað stýr- 10, sum varðar av nevnda starvi (í hesum føri Almann- a-og Heilsumálastýrið, AHS), heitir á lønardeildina í Fíggjarmálastýrinum um at fáa starvið flokka soleidis at starvið kann lysast leyst. Sum flest øllum kunnugt, so er eitt sum eyðkennir júst hesar uppgávur innan mið- fyrisitingina tað, at annar sáttmálaparturin (fíggjar- málastýri) ikki einvegis kann áseta løn-og setanar- treytir mótvegis borgara- num, men at hetta altíð er ein samráðingarspurningur við avvarðandi yrkisfelag. Aftaná at umbøn fra AHS var komin um at flokka neynda starv, var málið sett í gongd í tveimun: * at innheinta nágreinliga starvslýsing fra AHS: Hetta fyri at kunna gera eina meting av, hvat ein rímulig flokking átti at vera. í eini tílíkari-lýsing verður greitt frá starvsinnihaldi, førleik- akrøvum og heimildium hjå ti setta. * at fáa tey formligu viður- skiftini uppá pláss í sam- band vid, hvor hin sattmál- apaturin skuldi verða: Undir vanligum um- stóðum hevði hetta mál verið avgreitt eftir sam- ráðing við Sjúkrasystra- felag Føroya, men orsak- að av, at setanarøkid kom at vera í Danmark, metti lønardeildin tað vera rættast at flokka starvið í samráð við Dansk Syge- plejerád DSR. Hetta gekk bæði skjótt og væl. AHS syrgdi fyri tí neyðuga tilfarinum viðv. sjálvum starvinum, meðan Sjúkrasystrafelag Føorya í skrivi til Jlønardeildina, formliga segði frá sær sam- ráðingarrættin til nevnda starv. Lønardeildin setti seg síð- ani í samband við DSR um flokking av starvinum. Av- rátt varð, at DSR aftaná at hava fingið tilsent neyðug skjól frá lenardeildini, skuldi koma við einum út- spæli. Rættuliga drúgv tíð gekk, áðrenn svar kom úr Danmark, og var einasta viðmerkingin tann, at teir ikki kundu gera sær eina nóg góða meting av starvi- num av tí tilfari, teir høvdu fingið. Lønardeildin heitti síðani á AHS um tað bar til at gera eina enn neyvari starvslysing. Stýrið metti, at hetta fór at vera heldur trup- ult við tað, at talan var um eina setan, ið ikki var roynd áður . Hinvegin metti AHS, at tað ístaðin kundi verið eitt hugskot at hugt eftir tí danska heitinum >patient- vejleder< við tað, at ein tílík setan longu frammanundan var á Rikissjúkrahúsinum. Sum sagt so gjørt. Lønar- deildin heitti á DSR um at kanna tí donsku >patient- vejleder« funktiónina. til tess at brúka hetta sum til- vísingargrundarlag fyri tí føroysku setanini. Tað kom ongantíð nakað svar uppá hesa áheitan, men einans eitt skriv frá DSR um, at teir vildu tryggja sær at tann, ið var settur í starvið skuldi vera løntur sambært »nye lønsystemer«. Hetta er ein skipan, sum er í ferð við at vinna frama i Danmark, har sattmålapartarnir sentralt á- seta eina grundløn. Hin setti hevur síðani møguleika de- centralt at samráða seg til ymsar vidbøtur umframt. alt eftir forleika og úrslitum. Lønardeildin metti hettar vera eitt gott hugskot fyrst og fremst orsakað av, at hin setti soleidis vildi fåa somu setanarvidurskifti, sum allir hinir starvsfelagarnir (sjúkr- asystrarnar) á Rikissjúkra- húsinum, men eisini partvis fyri sjálv at fáa samráðing- arroyndir innan nýggjar lønarskipanir. Kravið frå DSR var so- leiðis gingið á moti. Málið lá nú bæði fakliga og geo- grafiskt hjá DSR, sum hevði fingið tað tilfar, sum AHS eftir besta førimuni hevði útarbeitt, saman við eini á- heitan um at kanna >pati- entvejleder< starvið á Ríkis- hospitalinum við tað, at tað føroyska starvið sum var í umbuna allarhelst fór at vera ogvuliga líkt. Lønardeildin hoyrdi ong- antíð aftur frå DSR. Nú: tað er møguligt at lønardeildin átti at havt rykt meira eftir svari. Men framum alt vísir hetta, at áhugin hjá danska felagnum fyri at fáa eina samrådingarloysn, ikki hev- ur verið serliga stórur. Tað kundi verið sagt meir um málsgongdina, men eg vil við hesum bert vísa á, at orðingin í oddagreinini um, at málið er dottið nidurfyri orsakað av >lorkasligheit av Fíggjarmálastýrinum og Al- manna-og Heilsumålastyri- num<, er sera óheppin. Tvorturímóti hevur sam- starvið millum lønardeild- "ina í Fíggjarmalastýrinum og AHS í nevnda máli verið á góðari leið, og hevur málsgongdin tískil als einki við bygnaðin í miðfyrisit- ingini at gera, og eg eri iva- leysur í, at hevði málið av fyrstum verið tikið upp við Sjúkrasystrafelag Føroya, so var málið avgreitt fyri langari tíð síðani Nú veit eg ikki í hvønn mun høvundurin hevur roynt at kanna málið, men tað tykir mær heldur logið. at undirritaði pr. 31. des. 1998, tá eg fór í annað starv, ongan fyrispurning hevdi fingið um málið. Oslo 3. febr.1998 Vinaliga Hilmar Eliasen