hósdagur 11. februar 1999síða 4

4 tíðindablaðið SOSU Nr. 28 — 11. FEBRUAR 1999 Form. í Fóroya Arbeiðsgevarafelag: Trotið á vágafúsum kapitali er sera álvarsligt: - Nógv av teimum sum eiga pening í bankanum sita hendur í favn og bíða — At hugurin at gera iløgur er so lítil, kann gerast ein vanlukku fyri føroyska samfel- agið. Men tað eru fleiri orsókir til, at vágafýsni er so lítið, heldur formaðurin í Før- oya Arbeidsgev- arafelag. KI BERTHOLDSEN Kr Vilhe Johannesen, mad va Arbeiðs- gevarafelag dur, at tað er se t fyri før- yska san , at tað er so litil vágafúsur peningur í landinum og at tað før- oyingar hava so lítlan áhuga at gera iløgur í vinnulívið. — Tí samstundis eru sign- alini greið um, at útlendskur peningur er ikki so vælkom- in í føroyskt vinnuliv Og Vilhelm M. Johanne- sen dylir ikki, at hann stúrir gongdini Ti hann sigur, at kemur Ikki broyting í, kann tað enda í eini vanlukku fyri føroyska samfelagið. Formaðurin í Føroya Ar- beiðsgevarafelag sigur, at tann manglandi áhugin hjá føroyingum at gera iløgur, hevur verið nógv umrøddur í vinnuhúsinum, har ið 11 vinnulivsfeløg húsast. Tí tað er ikki bara ar- beiðsgevararnir, sum stúra fyri gongdini, tað gera gll hini feløgini eisini. Vilhelm Johannesen sig- ur, at tað er ilt at siga, hví tað er blivið so vorðið í Før- oyum, at ongin vil gera iløg- ur. — Men tað er hugsandi, at tað eru fleiri samanfallandi orsøkir til tað Hann heldur, at eftir hans- ara tykki er ein orsøk, at nógvir føroyskir vinnulivs- menn brendu seg so illa fyrra partin í nitiårunum, at tað er væl hugsandi at teir hveppa seg við at vága nak- að aftur fyri Sita hendur i favn Men Vilhelm Johannesen heldur, at tann manglandi fløguhugurin í Føroyum kann eisini vera ein avleið- ing av, at álitið á politisku skipanina er ov vánaligt —Vit minnast, hvussu tað var í Føroyum heilt upp til síðst í åttatiårunum. mn. — Tad er sera ålvarsligt, at tad verda so fåar iløgur gjørdar i Føroyum. Vit hava fyrr roynt at byggja landið upp vid gomlum vinnutólum. Men tað gekk sera illa, tá tá fóru vit eisini av knóranum, sigur Vilhelm M. Johannesen, formaður i Føroya Arbeiðsgevarafelag — Tað blivu nógvar íløgur gjørdar í Føroyum. — Men satt at siga, vóru íløgurnar ikki serliga vága- fúsar, tí nógvir av teimum, sum gjørdi iløgurnar, settu í veruleikanum lítið í veg. — Tann, sum kanska var mest vágafúsur í Føroyum áðrenn kreppuna, var lands- kassin, sum hevði eina rúgvu av stuðulskipanum- umframt at hann veðhelt fyri milliardir í lánum. —Møguliga eru vit komin í ta stóðu, at tey, sum eiga pening, bara sita hendur í favn og bíða eftir, at polit- iski myndugleikin fer at taka „gamlan sið“ uppaftur og fer at seta stuðulsskip- anir av ymsum sløgum í verk aftur. — Kanska sita føroyskir vinnulivsmenn bara og bíða eftir at lokið skal verða lyft av landskassanum aftur, áðrenn teir vilja gera íløgur aftur. — Tí tað sigur seg sjálvt, at tað hevði verið sera 6- heppið at gjørt íløgur nú, um tað skuldi hent, at ymsar stuðulsskipanir verða settar í verk um nakrar mánaðir- ella um nøkur ár. — Kanska eru tað mong, sum enn sita við dreymin- um um „teir góðu, gomlu dagarnar“. — Men tað er kanska ikki so legið, tí enn tosa pol- itikarar javnan um stuðuls- skipanir, m.a. um at lata stuðul til endurnýgging av skipaflotanum. Og bara tað, at lív er í stuðulsprátinum kann gera, at iløgur verða seinkaðar og útsettar, tí menn seta seg afturá at bíða eftir at vita, hvat hendir. Vilhelm M. Johannesen sigur við hesum, at eftir hansara tykki eru politisku viðurskiftini framvegis ov ótrygg. — Og tað skulu helst meiri enn tvey til fýra ár til at end- urskapa álitið á tað politisku skipanina. Formaðurin í Føroya Ar- beiðsgevarafelagnum sigur, at tí er tað neyðugt, at tann politiski myndugleikin ger púra greitt, at soleiðis og soleiðis verður vinnupoli- tikkurin í eitt langt áramál fram, og at tað, sum eitur stuðul, er farið í søguna einaferð með alla. --Boðskapurin úr Tinga- nesi eigur at verða púra greiður, at tað verður at kalla ongin almennur stuð- ul í framtíðini og at skulu iløgur gerast, skal vágafýsni til - og at tann sum ikki vil gera íløgur undir teimum treytunum, men heldur vil seta peningin í bankan, hann má so heldur hava peningin standandi í bank- anum. Gevur ov lítið avkast Formaðurin í arbeiðsgev- arafelagnum vísir eisini á, at líka upp til seinast í átt- atiårini var endamár.ð við teimum flestu fløgunum meiri at skapa arbeiðspláss, enn tað var at fáa avkast. — Hesum hugsunnarhátt- inum mugu vit koma burt- urúr. — Endamálið við at gera íløgur skal vera at fáa pen- ingin at ngrast. — Tí tað er sjálvandi minni áhugi at gera íløgur, um tal- an bara skal vera um væl- gerandi endamál. — Og ein trupulleiki er sjálvsagt eisini, at á nógvum økjum er avkastid í vinnuni ov lítið til, at tað skundar undir fløguhugin. — Tó er tað rætt eisini at vísa á, at í nógvum vinnu- greinum er avkastid eisini stórt. — Men tíverri er tað nett- upp í stórum parti av høv- uðsvinnuni at avkastið er ov lítið. Men eisini í byggi- vinnuni er ráðini eisini vánalig til at endurnýggja seg, tí tilboð eru í botni. — So ein orsøk til, at so fáar íløgur verða gjørdar er altso eisini, at nógvastaðni eru ráðin ikki til tað. Koma ikki langt Vilhelm Johannesen sigur, at í seinasta enda verður av- :eiðingin av, at ov fáar í- løgur, at vinnutólini verða niðurslitin og óbrúkilig. — Nógv fiskavirki eru nið- urslitin. Somuleiðis skipini, og tey nýggju, góðu skipini vórðu latin av landinum fyri lítið og lætt. Og tað vit nú síggja, er at gomul skip verða keypt til Føroyar aftur — Tað sama hevur gjørt seg galdandi við broytum og ødrum arbeiðsamboðum a landi. Tá ið øll byggivinn- an fór av knóranum, saman við øllum ødrum, var tað ongin sum skoytti um tær gomlu broytirnar. — Ongin hevur råd at ke-'pa nýggjar, so tær gomlu verða lappaðar samanaftur, og elligamlar verða keyptar til Føroyar. Formaðurin í Føroya, at skulu vit hava eitt framkom- ið samfelag, koma vit ikki langtvið niðurslitnum vinnutólum. — Hetta er heilt galið, leggur hann afturat, og hetta er avgjørt ikki rætta gongd- in. Hetta kann enda vid eini vanlukku, ti hvat skulu vit gera vid gomul skip og gamlar broytir? Vilhelm Johannesen sig- ur, at vit hava fyrr roynt hendan måtan at byggja samfelagið. — Eftir kríggið royndu vit ai byggja samfelagið upp við gomlum skipum, sum onglendingar høvdu lagt. — Og tað gekk avbera illa, tí ta ferðina fóru vit eisini á heysin. Sært tú somu gongd fyri tær aftur nú? — Tað er ringt at siga. Men beint nú er tíðin so avbera góð og alt .r eftir vild. Pris- urin á fisi í er „era høgur og rentan er metlág. — Men alt hetta er ikki nakað, sum vit eiga æruna fyri.Og vinnan er so við- brekin, at fer bara rentan eitt líuð sindur upp, kann tað enda galið. —So samanumtikið er nið- urstødan, at hóast tær ytru umstødurnar at gera íløgur hava ongantíð verið so góð- ar sum nú, verða kortini ongar íløgur gjørdar, sigur Vilhelm Johannesen. Eiga vit so at bjóða útlend- ingum uppí? --Tað vrldst um endamál- ið. Skulu vit bara bjóða út- lendingum uppí, tí vit skulu goyma okkara egnu pengar, vænti eg ikki, at tað verður so lætt. Í øllum fórum verð- ur tað ikki nakað sunt vinnulív. Tí teir, sum gera íløgur fløgur, skulu nokk vita at tryggja síni áhuga- mál. Man kann politiski mynd- ugleikin gera nakað fyri at stimbra ílóguhugin hjá fór- oyingum? — Tað kundi verið vert at umhugsa at sett almennar skattala «kingar í verk. — Eg tosi ikki um, at tey, sum seta pening í vinnu- virki, skulu vera skattafrí alla ævi sína. Men eg haldi, at vit hava tørv á eini skatta- stýring so at eggja fólki til at arbeiða. — Hinvegin heldur hann eisini, at tað kundi borið til at lati tey, sum gera íløgur, fingið ein ávísan skattafrá- drátt. Tó heldur hann ikki, at tað er her, tann stóri trupulleikin er, tí tey, sum gera iløgur, hava sanniliga stórar fyrimunir, tí tey kunnu m.a. avskriva alt. Heldur hevur tað stórri týdning at tað verður polit- iskur tryggleiki í Føroyum og at vit leggja karmarnar nógv ár fram í tíðina og at vit ikki gera fleiri broyt- ingar, enn tær, sum henda. — Politikarar aðrastaðni leggja so stóran dent á tryggleikan, at sjálvt tá ið talan er um broytingar uppá 1-2% hveppa teir seg við at fremja tær, fyri ikki at 6- rógva. Men eisini á hesum øki hava vit havt eitt serfør- oyskt arbeiðslag, sum av- gjørt má broytast fyri at fáa gongd á aftur. Sera álvarslig gongd Annars heldur formaðurin í Føroya Arbeiðsgevarafelag, at gongdin, at ongin vága- fúsur kapitalur er í landin- um er sera hættislig. — Eg síggi fyri mær, at tað kann lættliga enda við eini vanlukku fyri føroyska samfelagið. Tí ein avleiðing av hesum kann verða, at vit fáa ein heilt annan vinnu- bygnað í Føroyum, har vit sjålvi ikki hava fult ræðið á vinnuni og at vit fáa eitt niðurslitið vinnuliv, sum ek- ur á knøunum. Tá ið hann sigur, at vit kunnu missa ræðið á vinn- uni, sipar hann til, at út- endingar kunnu koma higar at gera iløgurnar „fyri okk- um“. Sjálvur er hann ikki so bangin fyri, antin útlend- ingar sleppa at seta 10% í føroysk vinnuvirki, ella um teir sleppa at seta 49%, tí að er púra ongin munur á eftir hansara tykki — Taka vit tveir partaeig- arar, har annar eigur 10% og eina rúgvu av pengum í trygd, og ein annar eigur 90%, men ikki eitt klovið Oyra, so veit eg, hvgr ræður. — Tá er tann vid 10%, sum hevur allan avgerðarrættin. — Tað er ikki har trup- ulleikin liggur. — Og koma útlendingar hendavegin koma teir ikki tí at teir hava samkenslu við okkum og teir skulu nokk finna útav at skriva okkurt við smáum í samstarvsav- talurnar, teir skrivað við av- varðandi føroyingar. Ert tú samdur við teimum sum halda, at ein parta- brævamarknaður hevði ver- ið ein loysn? — Kanska kann tað hjálpa eitt sindur, men tað verður avgjørt ikki bjargingin. Tí tað eru so fáar føroyskar fyritøkur, sum eru verdar at handla vid partabrøvum i, at tær kunnu teljast á aðrari hondini, sigur Vilhelm Jo- hannesen.