týsdagur 2. mars 1999síða 2

Internet: www.sosialurin.fo Eitt bankabragd Oddagrein Foroya Banki er komin væl fyri seg aftur eftir stuttari tíð. Stytri tíð, enn nakar tordi at hugsa sær fyri 5-6 árum síðani. Tá varð eitt krepputiltak fyri og annað eftir gjørt fyri at menna foroyska búskapin eftir skrædlid. Bankin hevur havt avlop fleiri ár á rað, og eginpeningurin táttar nú í eina milliard krón- ur. Hóast rentan er lág, og rentumarginalurin lítil, er eydnast bankanum at bota rakstrar- úrslitið. Hetta skulu starvsfólk og banka- leiðsla hava rós fyri Hovuðsorsokin er rationaliseringin: at leggja Dankarnar saman og lækka talið av av- greiðslum og starvsfólkum. Við hesum virk- Spolitikki er kostnaðurin - lønir og aðrar rakstrarútreiðslur - nógv lækkaður. Vit kunnu ga, at bankin er í dag lagaður til foroyska samfelagið. Hann kundi kanska verið fyri- mynd, nú foroyska samfelagið skal lagast til ein sjálvberandi búskap Bankin hevur ein týðandi leiklut í foroyska samfelagnum. Tað er ikki logið, at bankin viðhvort er fyri atfinningum. Serliga finnast vinnulivsmenn at bankanum, ti hann er trekur at figgja verkætlanir. Bankin setir horð Krøv um eginpening og krevur burðardyggar ætlanir. Eitt hugtak, sum vit ikki kendur tá >alt< varð fíggjað. Kanska kann bankin tykjast í so trekur viðhvoært. Hinvegin var neyðugt at broyta hugburð. Hetta tykjast fólkafloksmenn ikki at skilja. Í Dagblaðnum fær hann ákoyringar, og frá fólkafloks- og sambandsmonnum verður róð upp undir at privatisera bankan. Men hsir flokkar dugdu síni tíð heldur ikki at skilja, at tað var neyðugt við einum landsbanka. Heldur ikki skiltu teir, at gamla rentuskatta- skipanin avlagaði búskapin. Hesir flokkar noktaður saman við bankaleiðslum fyri, at stór rentuspekulatión var. Javnaðarflokkurin royndi at seta ein >stopp- ara«, mne tað eydnaðis ikki fyrr enn Javn- aðarflokkurin og - og so logið tað ljóðar - Fólkaflokkurin skipaðu landsstýri í januar 1991. Tá varð rentuspekulatiónin avmarkað - 10 ár ov seint. Men hetta er soga nú, og vit mugu líta frameftir. Ein góður og sterkur banki er gott viðfori at hava, tå fullveldið skal skipast. Tá verður brúkt fyri nógvum kapitali at fíggja tað okta virksemið, sum skal fjøltåtta for- oyska búskapin. Tjóðarúrtokan má jú okjast munandi, um vit skulu varðveita livikorini, tá blokkstuðulin skal minka og hvorva sum frálíður. Sosialurin Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Møller | Jonhard Hammer Blaðstjóri: | Dagbjørt S. Hansen Eirikur Á denskov Fíggjarleiðari: Sveinur Tróndarson Blaðfólk: Dagny Joensen Aki Bertholdsen, Marknaðardeiid: Niclas Johannesen Dagfinn Olsen John Johannessen ítróttarskrivari: Emil L. Jacobsen Viðmerkingar: | Turið Kølbre * | I Í | Myndamenn: Jens Kristian Vang Alvur Haraldsen Utgevari, uppseting og prent: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga | 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post &sosialurin.fo Politisk sjålvrannsakan Jogvan vid Keldu helt eina rødu å fundi i Nordurlanda- ráðnum um tørvin á polit- iskari sjálvsrannsakan. Og uttan at koma inn å, um tal- an var góð ella ikki. so hendi tó tað óvanliga, at tal- an vakti ans. Fekk umtalu. larianne Jelved, búskap- arráðharri - bæði gløgg og ikki løtt at imponera ” with a stiff upperlip”- helt fyri. at her var helst nakad, sum var vert at hugsa um hjå fleiri Talan er at finna í Dag- blaðnum tann 16.11.1998. Á síðu 2. og so frammarlaga í frilynta málgagninum sleppur ikki hver sum helst Talan inniheldur fyrst nøkur dassleidd dømi úr gerandisdegnum, og síðani verður spurt beint fram "Har vi politikere ikke VI €9- valget til , Bl a liteten FEauteten totalt glemt, hvad 5 €* at tjene vort Í stedet for at be- andens partie dette i ren udu Krige hin Bun ide? elig forvente stig meget Á OS NUSKE, at Jú, sært tú hetta eru orð . sum bæði Palleba og vit vanligu veljarar kunnu for standa. Og táið okkara fólk- avaldi talsmaður hevur frí- móð nokk til at bera hetta fram millum bærilig fremmandafólk í hesum høga Ráði, so má væl nakað av virði vera í hesum.eisini hjá onkrum øðrum at dvølja við undir meira heimligum hválvi. Annars er mann ov burturblíður. Spurningar í Tinginum Tað er nú blivið ein óvani í Tinginum at spyrja lands- styrismenn um alt møguligt. sum saktans kundi verið svarað uppá millum sam- gongulimir undir onkrum håsahjørni ella í *skemtisal- inum" á tinghúsloftinum. At andstødan spyr, sum er úti í kuldanum, er púra naturligt: men táið samgongulimi kropp av kroppi : gera hetta, er tað helst mest fyri at” markera” seg, og tå er tað ofta ein sjónleikur. Veljarin spyr Tí skal mín spurningur vera stuttur, og kann hann sakt- ans verða svaraður eftir ein- um fyrraparti av teim, sum halda at sjálvsrannsakan er í tørvi. Umframt at tað hev- ur verið lívsneyðugt fyri okkara forfedrar støðugt at rógva aftur á miðið. “Hvussu nógv fólk starv- aðust eitt nú: a)l miðfyrisitingini í Ting- anesi , b)hjå num og c)i Skúla ifyrisitingini . fyri einum 15-20 árum síðani? d)Og hvussu nógv starvast har í dag?" e)Og “Var landið munandi minni tá, enn tað er nú? Fólkatalið væl minni? Barn- Landsverkfrødingi- atalið eisini minni?" Teir. sum leiddu hesi målsøki tá. vóru Johan Djurhuus, Mikkjal Helms- dal og Arne Juul Arnskov Teir báðir fyrru hvíla longu nú undir grónu torvu, men tann seinasti gongur enn fryntligur og blíðoygdur á havnargøtum. Tann. sum leitar, finnur. Viðmerkjast kann, at tí- líkar undanførslur, sum, at nú krevst meiri fólk til taks til at svara uppá kunstigar fyrispurningar í Tinginum. Ella at lærarar meta, at tað er so avgjørt neyðugt , at geva Anders And á Co út á føroyskum við professara- hjálp, tær eiga ikki at góð- takast. Innannøring (indavl)? Mann kundi eisini spurt, um vakstrarvånir skúlaverksins stava frå, at vit hava havt so dygga umbodan av lær- arum — eisini ur barna- og studentaskúlunum — á Tingi Abortlogin Nu tveir kommunulækna- tingmenn v.fl. ætla at broyta okkara abortlóg til eina aðra foroldaða danska lóg (sum danskararnir eru farnir frá fyri langt síðani, tá teir inn- førdu frían abort) er neyð- ugt við lobby-virksemi. Hvor skuldi verið nærri til at vurdera, um ein kvinna eigur at fáa abort, enn kommunulæknin (familju- læknin)? (um tað ikki má vera kvinnan sjálv!) Kommunulæknin kennir jú alla bakgrundina hjá kvinn- uni og hennara nærmastu betýðiligt betur. enn onkur >fremmandur< — psyiatari (sålarlækni) i Havn. Er or- søkin til hetta lógaruppskot ikki helst, at hesir komm- unulæknatingmenn ynskja at sleppa undan at taka óbehagiligar avgerðir sjálv- ir? Reint praktiskt, so gevur hetta lógaruppskotið eisini (fyri uttan at seta eina psyk- iskt nidurundirkomna kvinnu i gapistokkin) meira bureaukrati og útreiðslur (til spesiallæknarokningar 4 evt. at upprætta ein »mødre- hjålparstovn). Ti haldi eg. og í Landsstýri øll árini? Og hevur umsitingin í Tinganesi livad í so nær uppat teim fólkavaldu, og av hesum havt tey so væl niðri í ”rullupylsupressuni”, at tað bara er at snara floy- møtrikkarnar ein umdreyn- ing, fyri at fáa tey (rínandi og hvínandi) at seta fleiri fólk í starv? Umfamt at lata onkran stilltigandi koma inn gjøgnum bakdyrnar? Ikki tí , ongin hevur sum so nakað ímóti. at almenn umsiting er og tað góð: men ongi mál verða loyst ella fullveldi framt við veru- leikafjarari talu. Tí veruleikin er; at skal okkara land gerast bíligari at reka, og nakað frælsi fremjast, so eigur fyrst og fremst at verða hugt at teim stovnum og sektorum, sum hava havt ein ótálmaðan vøkstur, og so skera fyrst har, um neyðugt. Og hinvegin lata teir, sum stødugt hava minkað og tó hava fungerað, fáa frið og fjálgan. Sjålvt Glistrup plagar ar siga: at tå broytir ikki eitt fótbóltshold sum vinnur. Talandi tøgn Demokrati og dialogur hoyra nú ein: ferð óloy siliga saman. Tí kennist tað hersk- ið fyri mangan fólkafloks- veljara í hesum døgum, at okkara liberali, frísinnaði fólkaflokkur ikki hevur annað at borðreiða við í sambandi við jolauppsøgn landsverkfróðingsins, enn ein Ku Klux Klan-kendan óhugna og tøgn frá Óla Breckmann, formanni. svidnaroykin frá rundsagu- num á albogunum hjá Finn- boga Arge eftir ortodoksum kommunistiskum leisti. Føroya søga kennir til tveir merkisverdar jólafund- ir, 110 ár eru ímillum. Á tí fyrra mettust frælslyntir menn fyri at byggja upp okkara mál. land og sjálvs- virðing. Á tí seinna møttust og at hendan meirútreiðslan var betur brúkt til, at Al- mannastovan kundi hjálpt hesum ólukkuliga gravidu, so at abort ikki. er einasta alternativ. Um abortlógin verður strangari, so verður úrslitið sum altíð. at tað gongur út yvir tey veiku í samfelag- num. Tey meira »besniss- aðu< vilja bara, sum tey altíð hava gjørt, klára pro- blemið við at flyta adressu fyribils til Danmarkar og soleiðis fáa loyst trupulleik- an har. (ella enn lættari. lána Arnstein Niclasen sokalladir = ”frælslyntir” menn upp fyri at knúsa ein tann besta stovnin, vit hava átt. Hetta er bara veruleik- in Talan at enda Latum okkum tí. í einsemi hvor sær til eftirtektar ella á sársaka. dvolja við toru- raddaða talaran í tøgn í Norðurlandaráðnum eina stund afturat: "Det bør understreges, at folket ønsker: ikke uendelige akadem- iske rapporter, men handling! Ikke intetsigende ud- valgsarbejde og snak, men resultater! Således er det på høje tid, at vi kobler hjerne og hjerte sammen til en skabende enhed, hvilket giver os alle mere.” Og nú verður bíðað í spenn- ingi eftir, hvussu okkara ál- itismenn roynast í verki - -. Og ikki at gloyma, at verk teirra skulu fylgja teim- um. Vinarliga Arnstein Niclasen 25.02.99 ——0 06000?0?27/72%82727 0 eitt danskt persónsnummar frá einari vinkonu). Eitt annað hjartasuff: Hví er okkara lóggáva diskrimi- nerandi, so tað betur loysir seg (økonomiskt) at búgva ógift saman og fáa born, enn at fáa børn saman í hjúna- bandi? Hetta seinasta átti jú at verið tað besta og trygg- asta fyri familjuna, og ti eisini fyri samfelagið sum heild. Karl Johan Fossá, lækni, Tvøroyri