mikudagur 3. mars 1999síða 6

6 tíðindablaðið Nr. 42 — 3. MARS 1999 Nýstovnað el- og teldufyritóka í Vági: Kann stýra verksmiðju i Onglandi úr Vagi El-verkfrødinginum Hera Mortensen í Vági nýtist als ikki at vera har tað hendir, ið hann fæst við. Bert hann hevur eina telefonlinju og eina teldu, so greiðir hann trupulleikarnar, hvar teir enn eru. Hann hevur stovnað el- og teldufyritóku og kann millum annað byggja el-stýringar til virki og fyritøkur. Og at rætta smábrek í eini stýring, ið er hinumegin knøttin, er eingin forðing, hóast ein situr í einum kjallara í Vági DAGFINN OLSEN størru bilegging. Hetta var ein el-styring til eina stora Gamla slagorðið e fyritøku í Onglandi. og bí I 3 he kk egg fekk hann frå ist nýtast um fyritøkuna = sínum gamla arbeiðsgevara á Hera Mortensen í Vág Janmark, Smetek. ið ger | tist kki at — maskinur til jarnídnaðin c 10 he ) Heri Mortensen for til 3 Onglands at seta styringina upp, men eftir hetta nytist honum ikki at ferðast aftur og fram at rætta møgulig småbrek, 10 ikki eru Ovanlig i byrjanartíðarskeiðnum Heri Mortensen he ur sett Við eini telefonlinju kann hann koma í samband við teldustyingina, og soleiðis rætta møgulig smábrek. Fyritøkan í Onglandi er stór og samstarvar t.d. við Aerospace og Rolls Roy Ce. Gamalt og fløkt Við eini teldu og eini tele- fonlinju kann Heri úr Vági krøkja seg á teldustýringina í Onglandi. So sær hann somu mynd á telduni heima, sær fyri at virka í heimbygdini. Í Kjallaranum hevur hann teldir og eisini er pláss fyri at byggja el-talvur og stýringar. At nærum øll leita til Havnar eftir loknan skúla & Tað, ið Heri Mortensen fæst við, er so- nevnd PLC stýring. Heta stendur fyri „Programmeble Logical Controller". Hesar teldur kunnu røkja torførar stýris- uppgåvur. Møguleiki er at binda i telefon- netid og soleidis gera smærri broytingar í forritinum sera skjótt og lætt. Heri Mortensen nýtir vanliga merkið Allen Bradley, men arbeiðir t.d. eisini við Siemens og Omran. Arbeitt verður soleiðis, at brúkarin á grafiskari sermflatu fær yvirlit yvir virkið ella anleggið. Soleiðis kann hann broyta ymiskt virði, eitt nú hita ella trýst og ventilar kunnu latast aftur ella upp. Telduskipanir við grafiskari brúkaraflatu Ein telduskipan kann eisini skráseta, hvat er farið fram í maskinunum. Lætt er at yvirføra upplýsingar til kend skriv- stovuforrit, sum t.d. MSOffice (Word/ Excel/Acces o.s.fr.) Heri Mortensen hevur samstarv við maskinsmiðju í Vági og soleiðis kunnu maskinur mennast og hóskandi teldu- stýringar finnast. Heri Mortensen er útbúgvin elverk- frødingur og hevur seinastu 4 árini arbeitt innan maskinvinnuna í Danmark, bæði við at tekna og og uppbyggja stýringar og skriva forrit. la lestur heldur hann vera skeiva gongd Mynd: D.Olsen Gamla slagorðið „vit eru har tað hendir“, kann ikki júst nýtast um fyritókuna hjá elverkfrødinginum Hera Mortensen í Vági. Tí honum nýtist als ikki at vera har tað hendir, ið hann fæst við. Einasta fyritreyt er ein telefonlinja, so hann kann krøkja seg í teldustýringarnar. ið stýra ymsu fyritøkunum, ið hann samstarvar við. sum teldan í Onglandi vísir. Soleiðis er gaman í at fara innar í skipanina og gera åbøtur ella kanna, um nakað er áfatt Alt hetta nýggja er nakað, ið kemur ístaðin fyri el-talv- ur og gomlu „rele-stýring- arnar“. At siga, at hetta kemur ístaðin fyri el-talv- urnar er kanska ikki heilt rætt. men teldan verður sett inn í el-talvuna og stýrir henni. ístaðin fyri gomlu og floktu skipanina við „rele- stýring“ Uttan at fara Ov nógv í smálutir við tí tøkniliga, so kann sigast, at talan er um sonevnda PLC stýring. Hetta verður nytt í vinnuni til sjálvvirkandi tól, og er hetta lættari at útbyggja og fáast við, enn gomlu „rele- stýringarnar“. Ístaðin fyri at fara út til brúkaran og býta onkran leidning um ella okkurt rele, so kann Heri Mortensen heima við hús krøkja seg inn á teldustýringina og síggja, um nakað er á vási. Stýra Alisteðini við hús Sum dómi um nýggju møguleikarnar tekur Heri alistødirnar, ið nógvar hava sjálvvirkandi fóðurskipan t.d. Manningin hevur við framkomnari stýriskipan ikki tørv á at ganga og ansa skipanini alla tíðina. Vakt- havandi kann, tá hann kemur til hús, fara inn á sína egnu teldu, krøkja seg inn á telduna á alistødini, og so síggja, hvussu er statt við tólunum. Heri Mortensen sigur, at tað ofta eru smávegis trup- ulleikar við stýringum fyrstu tíðina, men at tær vanliga virka í áravís, tá tær eru settar upp. Tó heldur hann, at føroyskar fyritøkur kenna til trupulleikan við at noyðast at fáa tøkningar úr útløndum hendavegin, tá okkurt er áfatt. Fyribyrgjandi viðlíkahald Heri Mortensen leggur dent á, at við nýggju tøknini er ikki bert talan um lættari og skjótari tænastu. Eisini er ein avgjørdur fyrimunur, at her ber til at tosa um fyri- byrgjandi viðlíkahald. Og ikki minst, so er hetta alt við til at minka um tíðina, ið framleiðslan stendur still. Við telefon og teldu kann Heri finna „sjúkueyðkenn- ini“ og koma við eini loysn. Til ber eisini at hava sam- skifti kundan við inter- netinum. Netið verður tó sjáldan nýtt í sjálvum virkseminum við tólunum, tí netið er sum heild ikki egnað. Tad er ov Ostødugt. Øll til Havnar Nutimans tøknin hevur vid sær, at neyðugt er ikki hjá einstaka medarbeiðaranum at vera á staðnum alla tíð- ina. Úti í heimi hoyrist um fleiri og fleiri fólk, ið sita heima við hús og arbeiða fyri bankar ella fyritøkur. Ein kann í dag t.d. eisini taka sær av sínum banka- viðurskiftum heima við hús. Heri Mortensen sigur, at tá hann var liðugur at lesa í Arhus, so tóktist, sum vildu allir føroysku lestrar- felagarnir til Havnar. Uttan mun til, hvaðani úr Føroy- um teir vóru. Heri heldur hetta ikki mynd: D. Olsen vera réttu gongdina. Hann vildi royna at skapa sær okkurt í heimbygdini og við nútímans tøkni liggur væl fyri hjá Hera at hava sína fyritøku í heimbygdini. Hann sigur, at fleiri vid- skiftafólk longur norðuri hava verið heldur ivasom, tá tey hoyra, at fyritøkan er so langt av leið skotin, tí illa ber til at koma beinanvegin. Og skjót tænasta er sum kunnugt best. Men tå Heri so hevur greitt frå, at hetta sum oftast als ikki er neyð- ugt, so eru fólk bilsin og vísa áhuga. I kjallara sínum í Vági situr Heri við telduna. Her kann hann tekna og fram- leiða nýggjar el-stýringar ella gera åbøtur. Hann kann gera forrit og hann kann halda eyguni við skipanurn, uttan mun til, um tær eru settar upp á Ovri, í Onglandi ella Okinawa. Heri viðgongur, at nakað av idealismu er í hesum, men hann hevur sett sær fyri at royna at virka í heim- bygdini og við nýtímans tøkni og vitan, so skuldi hetta eydnast honum. Hóast tøknin hevur verið til leingi, so er t.d. internet nú vorðið so bíligt, at tað er í sera mongum heimum. Og fyritøkur kunnu í dag ikki vera netið fyri uttan. Heri Mortensen heldur tað vera undrunarvert, at henda tøknin hevur verið til í eini 40 ár, ella meira, men ikki fyrr enn nú er hon atkomilig hjá øllum. Og tað er júst tað, ið Heri útnyttar. Ur kjallaranum í Vági kann hann mangt og hvat, einasta fyritreyt er ein telefonlinja.