hósdagur 4. mars 1999síða 2

ÁAbyrgdarblaðstjóri: ; Postadr: Postsmoga 76, Marknaðardeild: Turið Kjølbro Myndamenn: | K | | Jan Miller Jonhard Hammer Nee nesen Jens Kristian Vang | 110 Tórshavn | Blaðstjóri: | Dagbjørt S. Hansen Dagfinn Olsen | ÁlvurHaraldsen | 4 Á ; 23 | Eirikur Lindenskov | | John Johannessen Í Utgevari, uppseting og prent: | ele - Fíggjarleiðari: | Blaðfólk: | 4 | Sp/t Sosialurin | ma Internet: www.sosialurin.fo Sveinur Tróndarson Dagny Joensen | ítróttarskrivari: | Bústaður: | postæsosialurin.fo Aki Bertholdsen, Emil L. Jacobsen Argjavegur 26, Argir Lonarsamráðingar Viðmerkingar: ae Sjálvstýri krevur sjálvsalit I LOTUNI eru lonarsamráðingar millum fakfeløg- inin á almenna arbeiðsmarknaðinum og Figgjar- málastýrið. Utgangsstoðið er kanska ikki tað besta, aftaná einum heldur óhepnum úttalilsi frá Lands- stýrismanninum í Figgjarmålum, har hann segði, at eingin lønarhækkan kom uppá tal í tí almenna sektorinum. VERÐUR eingini lønarhækkan á almenna arbeiðs- marknaðinum í ár, so verður gloppið millum al- mennar danskar lønir í Føroyum og føroyskar almennar lønir enn størri, enn tað frammanundan er. Tad er ikki heppið, um munurin á donskum almennum lønum í Føroyum og føroyskum al- mennum lønum verður ov stórur. Heldur ikki verður tað heppið, um almennar lønir og veitingar verða fastfrystar, soleiðis sum vit hava sæð tað við fólka- pensiónini aftaná foroyingar yvirtóku ábyrgdina av henni. Spurningurin er um man ikki burði har- monisera foroyskar almennar lonir við danskar almennar lonir í Føroyum, soleiðis at stoðið verður nokurlunda tað sama fyri allar almennar lonir í Føroyum óansæð um tað er danski staturin ella Foroya Landstyri, ið rindar lønina. HETTA hugskotið hevur ikki verið at hoyrt ur Figgjarmålastyrinum undir hesum samráðingum. Kanska fokuserar lønardeildin í figgjarmåla- stýrinum ov nógv uppá ávísar lutir sosum hovuðs- avtalu. Tað átti eisini at verið eitt áhugamál hjá Lonardeildini at tryggja, at sáttmálar verða hildnir til fulnar á stovnum hjá landinum. Fyri fáum árum síðani var grannskoðaraátekning hjá einum av stóru landsstovnunum, ið segði at peningur var úigoldin til starvsfólk uttan heimild í sáttmála. Hetta átti at verið nakað, leiðslan á Lonardeildini í Figgj- armálastýrinum átti at sett seg inn í, soleiðis at slíkt ikki hendi aftur — sjálvandi treytað av, at habiliteturin annars var í lagi. NAKRIR sáttmálar eru komnir uppá pláss á al- menna arbeiðsmarknaðinum, og tað er at froast um. Nýhugsan í sáttmálasamráðingum er altíð gott, men spurningurin er um tað er skilagott at formalisera eitt nú serfroðingaheitið, ið vanliga hevur verið ein heidurstittul uppiborin av teimum, ið bera hann. Kanska kemur inflatión í heitið serfroðingur, um tað verður formaliserað í einum sáttmála á almenna arbeiðsmarknaðinum. Hvussu við teimum, ið arbeiða á privata arbeiðsmarkn- aðinum, kundi ein spurt, verða tey ongantíð ser- froðingar? EIN hovuðsavtala er kanska tað rætta fyri danska arbeiðsmarknaðin, men harvið er ikki vist, at for- oyska arbeiðsmarknaðinum tørvar tað sama. Tað eiga fakfelogini og Fíggjarmálastýrið ivaleyst at avgera í felag. Ansast má eftir, at einki verður kroyst niður um oyrini á fakfelogunum, ið kanska bert er eitt løtuherindi sum skyldast politiska rákin- um í løtuni. POLITISKA rákið í lotuni er ikki júst tað mest vinarliga yvirfyri verkafelogunum. Hóast hettar, so er tað týdningarmikið, at vit fáa arbeiðsmarkn- aðarviðurskifti, ið allir partar kunnu liva við. Hovuðsavtalur á foroyska arbeiðsmarknaðinum er eitt hugskot, men vit eiga at minnast til, sum Alain segði í 1938, at einki er meira vandamikið enn eitt hugskot, um man bert hevur tað eina hugskotið. ; ; Sosialurin — Vit vilja heldur kjakast um sjálvstýrislógina, sum er tann stóra avbjóðingin. Men hon krevur sjálvsálit, hon krevur, at vit vita, at vit eru javngóðir, at vit eru førir fyri at telva, at vit eru førir fyri at verja, og at vit eru førir fyri at skapa einar stórri og ríkari Føroyar fyri fleiri enn nú. Einar sjålvstødugar Føroyar, segði Jóannes Eidesgaard m. a. í Fóroyahúsinum í Keypmann- ahavn månakvødlid. Hann hevur sent okkum róðuna Kjakfundur í Foroyahúst- num í Keypmannahavn 1. mars 1999 um fullveldisætl- an landsstýrisins Afturvendandi, — síðan henda landsstyrissamgong- an varð skipað í mei mánaði í fjør, hevur verið, at vit onnur, sum ikki syngja við fullveldiskórunum, hava verið hálaði inn á leikpallin fyri at siga okkara hugsan um teirra hugsan. Vit skulu brúka nógva tíð og orku til at rættvisgera, at vit ditta okkum til ikki at hava somu politiska uppfatan, sum samgongan og meirilutin á løgtingi hevur. Tað verður dag og dagliga kravt av okkum, at vit skulu grund- geva fyri, at vit ikki eru sum hini. At vit eru ødrvisi. Og okkara almennu fjølmiðlar eru als einki undantak. Men tað er kanska munandi lætt- ari eisini hjá teimum, tá vit oll onnur bert skulu taka støðu til eitt og bert eittans mál. Men er málið bara "svart ella hvítt"? Laga vit við vilja vidurskiftuni soleiðis, at vit ikki longur skulu hava valmøguleikarnir, sum liggja millum svart og hvitt - millum fullveldið og sam- band. Ja, tað tykir mær so. Nuansurnar eru pakkaðar burtur. tí tær tæna eyðvitað ikki tí rætta endamálinum. Ein partur av politikkaru- num stuðlaðir av almennu fjølmiðlunum hava fingið snarað málið burtur úr heildini, soleiðis at tað nú er eitt "alt ella einki" val. Um ikki fullveldið og loys- ing. so tað svartasta sam- band. hvorki meira ella minni. Ikki ein trúarspurningur Men hetta er tað sum hend- ur, um bert kenslurnar 6- tarnaðar sleppa leysar. Við allari viðrðing fyri kenslum, fólksligum og politiskum, so ber ikki til at byggja alt ov nógv á kenslur, og als ikki ber til samstundis heilt at kasta alla sunna fornuft yvir borð og bert hava kenslurnar eftir. Og tað má sigast at vera ein av fremstu uppgávunum hjá bæði pol- itikkarum og hjá fjølmidlu- num, at vit ikki í ovfarakæti missa alternativini burtur. Tá kann málið knappliga meira gerast eitt religiøst mál enn nakað annað. Og spurningurin um viðurskitt- uni millum Føroyar og Dan- mark, spurningurin um rík- isfelagsskap ella ei, eigur ikki at verða ein trúarspurn ingur - alt annað. Og als ikki eigur tann búskapliga av leiðingingin av fullveldi- num at gerast ein trúar- spurningur, so sum okkara háttvirdi fíggjarmálaráð- harri gjørdi tað til henda dagin í ínginum.At vit fóta okkum búskaparliga uttan ríkisstuðul er ein trúar- spurningur, hvorki meira ella minni sambært fremsta búskaparliga — framsøgu- mann fullveldisins. Gerst eitt mål ein truar- spurningur kann verða trup- ult at borðreiða vid ratio- nellum grundgevingum. Málið verður óímóttakiligt fyri tí sunni fornuftini. Kjakið verður fundamenta- listiskt, meðan dreymurin tykist sakleysur. Dreymurin um: Flaggdag og 6lavsøku, hornorkestur, talarastólar ella ovast á onkrari trappu, fullveldisreðarar, "Sjá tú blánar sum loftið", "Tú al- fagra land mítt", fullveldið og frælsið, vit vónaðu, vit droymdu, vit trúðu, og vit sigraðu. Og so allir hinir, sum ávaraðu. ljosasløkkjar- arnir. Lat teir nú silgla sína egna sjógv. Gerandisdagurin kemur aftur Og er tað so ikki í lagt, at menn hava hesar dreymar? Jú, politiskir dreymar, tað kann vera nakað av tí vakr- asta, vit kunnu ímynda okk- um. Hvor minnist ikki rød- una um dreymin hjá Martin Luther King? Sanniliga bjartur og lívsjáttandi. Men politiskir dreymar kunnu sanniliga eisini vera nakað av tí mest vanda- mikla, mannaættin kann verða leidd útí. Tað kenna vit alt ov væl. Aftaná at hesin dreymur er gingin út, tá koma polit- isku timburmenninir. Aftan- å at forfeingiligheitin er nøktad, kemur rokningin. Aftaná hátíðarhaldið á Vagl- inum, í Vágstúni, á Muntra, í Valinum og á Fløtini Fríðu kemur gerandisdagurin, har vit fara úr okkara fínastu fullveldiskotum í aftur ar- beiðsklæðini. Og knappliga hava vit hesi triviellu, keð- iligu og gráu trupulleikarnir aftur á kroppinum. Fíggjar- lóg, skerjingar og sparing- ar, fiskiskapur, almanna- verk, utbúgvingarverk, ar- beiðsloysi , eldrapolitikkur. trupulleikar í vinnuni 0.1. Eitt og hvort politiskt framtak so sum fullveldis- ætlanin hevur eisini eitt mál. Tú satsar fyri at vinna. Jú. betur undirbygd ætlanin er, jú minni satsar tú, og jú lættari er at fáa hendur á vinningin. Jarðbundirð alternativ Og vinningurin er sambært teir sjålvar, at Føroyar fåa altjóðaviðurkenning sum eitt land vid fullveldi. Eitt land, sum kann kalla seg frælst, og sum er leyst av allari útlendskari trælkan og uppiblanding. Men er tad ikki ein sunn ætlan, at vit eiga eitt frælst land? Er frælsisstrembanin ikki eitt mål hægri enn nakað annað. Jú. sanniliga er tað. og tað taka vit eisini í Javnaðaflokkinum av heil- um huga undir við. Tað er eisini okkara mál. Javnaðarflokkurin hevur lagt fram sítt uppskot til broytingar. Okkara uppskot til eina sjálvstýrislóg. Eitt veruligt alternativ, sum er jarðbundið, realistiskt. og sum fult út røkkur okkara frælsisstremban. = Gevur okkum møguleikar at ogna okkum alt tað sjálvstýri, sum vit ynskja, eftir einum leisti, har vit hava møgu- leika fyri at taka neyðugu fyritreytirnar við. Fyritreytir sum umsitingarligur førleiki og figgjarlig orka. Ein møg- uleiki, sum byggir á "common sense" og næstan onga forfeingiligheit. Krevur sjálvsálit Vit vilja tí heldur kjakast um sjálvstýrislógina, sum er tann stóra avbjóðingin. Men hon krevur sjálvsálit, hon krevur, at vit vita, at vit eru javngóðir, at vit eru førir fyri at telva, at vit eru førir fyri at verja, og at vit eru førir fyri at skapa einar stórri og ríkari Føroyar fyri fleiri enn nú. Einar -— Jóannes Eidesgaard: Hvat samfelag fær full- veldið Føroya. Verður tað eitt samfelag, sum byggir á følkaflokskonceptid, sum er eitt låglønarsamfelag, eitt discount-samfelag við "survival of the fit- test” sum skjaldramerkið, ella verdur tad eitt samfel- ag, sum bert byggir á romantiskar dreymar um, 2 at tå fer alt at laga seg: sjålvstødugar Føroyar. Tjóðarfrælsið verður so hugaliga sungið í fullveld- iskørinum. Gaman í, men hvor er prísurin fyri hetta tjóðarfrælsið? Enn kenna vit ikki hendan, men størsti parturin av føroyskari mið- umsiting situr í hesum døg- um og arbeiðir og roknar við fullveldisprojektinum, so fyrr ella seinni má okkurt fara at koma á borðið. Fer prísurin at verða, at persónliga frælsi føroyinga verður skert? Fer prísurin at verða, at møguleikarnir hjá okkara fólki til at skipa sær eina frælsa tilveru verða skerdir? Skal tjóðarfrælsi gjaldast við missinum av ti persónliga frælsinum? Kostar tjóðarfrælsið, at ein partur av fólkinum missir sítt lívsfrælsi? Kostar tjóð- arfrælsið eitt síðsta farvæl til samhaldsfastu vælferðar- skipanina? Hvat samfelag fær full- veldið Føroya. Verður tað eitt samfelag, sum byggir á fólkaflokskonceptið, sum er eitt låglønarsamfelag, eitt discount-samfelag við "sur- vival of the fittest"sum skjaldramerkið, ella verður tað eitt samfelag, sum bert byggir á romantiskar dreymar um, at tá fer alt at laga seg? Hesir og aðrir spurningar hava vit dittað okkum at sett, tó enn uttan at fáa svar. Men spyrjandi røddin tagn- ar ikki av tí orsøk. Jóannes Eidesgaard