leygardagur 20. mars 1999síða 28

28 tíðindablaðið Nr. 55 — 20. MARS 1999 Grækarismessuhald í Fuglafirði 12. mars 1999 Het 1lda Grækaris essu er ein gamal síður. sum við tíðini hevur fins oytt innihald. Uppruna sum ráddi í Í hev agurin verið hildin sum e lå Val uhald. tí nu £ latt eins long. og ljósið fór at vinna krinum ari tíð var tað fugl- . Sverri Patursson, fekk serligt grækaris- ssuhald i lag her å landi bjóða fl lytifuglinum og iga tjaldrinum væl- KOMNU aftur Fjaldrið er. sum Jákup Dahl sigur í tjaldurssang - im, boðberin. um at nú ur móti ljósari tíðum Náttúran. ið vetrarmánaðir- h li dvala. AKI lir tetr S us rt hava vida indum uleika at nenna seg. Flytifuglurin. 10 - londum g styrkt seg um veturin st. Várið i Loysing ella ikki Og SKUIU loysa! IKKI toroyskir nultarar í danska statskass- anum! FØROYINGUR. HVAR ER TIN TJÓÐ- SKAPARLIGI STOLT- LEIKI? Blokkstuðulin er ikki æv- igur. vit hava nú í eini 50 ár móttikið blokkstuðul úr DK. men hver sigur yvir- hevur at hann fer at blíva við at koma? Tað eru ikki uppgangstíðir í Danmark í lotum, tvørtur í móti. hall er longu á handilsjavna- num, og danskir økonomar spáa um ringar tíðir í Dan- mark. Kunnu vit føroyingar so rokna við, at danir vilja senda eina heila milliard upp til okkum? Kanska. kanska ikki vit vita tað ongantíð! Eg haldi. at størsti trup- ulleikin i Føroyum er, at av- gerdir og åbyrgd ikki fylgj- ast. Heimastýrislógin sigur, at vit kunnu taka avgerðir á Føroya løgtingi, men í síðsta enda liggur avgerðar- rætturin allíkavæl hjá døn- um, tí í grundlógini stendur, tjóðfuglur. tí tå ið vetrar stormarnir leika harðastir í Foroyum. rýmir tað til heit art lond.- Nei. ikki er tað av teirri orsøk. at tjaldrið fer av landinum. Orsøkin er heldur tann. at tjaldrið er heimsborgari. Tað vil royna sínar veingir og kennir tydningin av at fara út í heim at víðka um sjónar- ringin. Eins og tjaldrið eru tað fleiri og fleiri av okkara ungu. ið gera tað sama Onkur fer at søkja sær lær dóm. onnur sum skiftis- næmingar og uppaftur onnur fara út í heim at tjakka. Har koma tey at kenna til onnur fólkaslog. aðrar mentanir og onnur lívsvirði og taka vónandi tað besta við sær heimaftur. tá ið tey eins og tjaldrið koma aftur til Føroyar at reiðrast. Skótarnir eru eisini raskir at vitja onnur lond og onnur folkasløg og fyri stuttum vóru millum annað skótar hidani úr bygdini yvirt í Suðuramerika á legu Teir vóru m.a. á Titicaca vatninum, har onkrir ser- frødingar halda. at grund- arlag var lagt ryri. at tað gjørdist møguligt at sigla um Kyrra-havið.Hetta var gjørt vid båtum gjørdum ur sevi. Kendi norski sjófarin Thor Heverdal var å Titica- ca og kunnaði seg um teirra bátasmíð áðrenn hann by Sú kenda rannsóknarskipið Ra Skótarnir fingu eisini møg uleikan at ganga í fótafetum Inka uppi á Mc che P icchu Gloymdi og vælsovmdi by at fólkatingið er tað logge andi valdið í di nå ríki num. Avleiðingin av hesum er í orkanen, at okkum nytist ikki at taka røttu av- gerðirnar í Feroyum. ti gongur tað ikki. so gongur tað kortini. tí so koma danir og taka yvir. Heimastýris- lógin er, eftir mínum tykki. ein oyðileggjandi skipan fyri okkara samfelag - ein skipan, har einki samsvar er millum avgerðir og ábyrgd. Eg dugi ikki at síggja, at vit. sum fólk og tjóð. kunnu liva undir eini skipan, sum danir kunnu avtaka, tá ið tað pass- ar teimum - og uttan yvir- hevur at spyrja føroyingar eftir. At danir hava hetta valdið. hava vit seinastu ár- ini fingið fleiri prógv fyri - seinast í svari frá ríkisum- boðsmanninum upp á fyri- spurning frá legtings- manninum Bjarna Djur- holm. Seinastu nógvu árini hava prógvað, at danski ríkis- stuðulin til Føroyar hevur ikki gjørt tilveruna hjá van- liga foroyinginum betri og tryggari. Stuðulin hevur í staðin verið við til at av- arnir høvdu lagt restina av inkarikinum i oyði. N Grækarismessu hevur eisini verið vanligt. at um hvørvisspurningar hava ver- ið vidgjørdir. Umhvørvis- vernd er eitt av mest tydandi málum, ið okkara ættarlið hevur at stríðast við og í ti sambandi kunnu vit siga, at størsta = hóttanin = móti mannaættini er mannaættin sjálv. Okkara røkt av umhvørv- inum hevur verið so út av lagi, at tað er ein stórur spurningur, um tað er okk- ara eftirkomarum liv lagað. um vit halda á at eyðræna og dálka náttúruna á sama hátt sum nú. Í vikuni hava vit sæð í sjónvarpinum frá stóru oju- vanlukkuni í Alaska, tá ið risaoljuskipið Exxon Valdez fór á land, og oll oljan lak út í sundið. Tíbetur vísti tað seg, at økid, har vanlukkan hendi, kom nógv skjótari fyri seg enn væntað. Sama kann tó ikki sigast um aðra sending, ið snúði seg um oljuútvinning í afríkanska landinum Nigeria. Har vísti tað seg. at oljufelag í eir- indaleysari jagstran eftir Vinningi eru farin so illa um umhvørvi, at nógvir av í- búgvunum hava mist lívs- grundarlagið, tí teirra mark- ir og åir eru so illa dálkaðar. Hetta oljufelag hevur gjørt orð kjógvans í fuglakvæð- num til síni. ”Vertin á. hvat annar fær. eg skal nøra at mær." Her hjá okkum hevur eis ni seinastu árini verið tosað tt oljuævintyr. Lækk- um c andi oljuprisir koma tó helst at seinka hesi ætlan nókur ár, og er tað kanska líka gott. Tó er sera umráðandi áðrenn farið verður í gongd. at sett verður oljufeløgu- num sera høg krøv um vernd av umhvørvinum. Við ella uttan olju, so fer tað akíð at verið havumhvervi kring Føroyar, ið fer at vera mest týðandi partur av okkara lívsgrundarlagi. Dálking er eisini onnur enn hon, ið týnir plantu og djóralív. Tá ið vit fara út í náttúruna, er tað fyrst og fremst tað, ið eygað sær, ið vit gleðast um. Men tíverri er sjónin ikki altíð so vøkur. Gangið ein túr niðan á vøll- in, í skúlagarðin ella ein túr gjøgnum bygdina. Alt burt- urkastid, 10 liggur og rekst er ikki tespiligt å at lita. Hetta er ein stórur trupul- leiki ella kanska rættari ein Ovani, ið vit føringar hava, og her er neydugt at broyta hugburd. Um tit fara at vitja okkara grannar í Íslandi. so síggja tit, at teirra hugburð- ur til umhvørvi er ein heilt annar. Lati okkum ikki vera verri enn teir. Ruskiløtini eru so tøtt, at ikki skuldi verið neyðugt at tveitt nak- að frá sær á vegnum ella, sum ogiliga vanligt er at síggja út igjøgnum bilvind- eygað. Heldur átti vit at tik- ið lógvatak saman at hildið okkara land og okkara bygdir so reinar, at vit við gleði og stoltleika kunnu vísa tær fram fyri ferðafólki. Mt hava tjaldrið sum tjóð- ugl er eitt heppið val. o « loysing? lagað okkara búskap við ah Ov stórum. skil aleysum og „bæði á stuðulin hevur gjørt tað møguligt at veita okkara fískivinnu. sum er okkara berandi vinna, milliardir í studningi, sum í veruleikanum gjørdi. at henda vinnan gjørdist 6- kappingarfør, og at enda hevur ríkisstuðulin gjørt tað gjørligt at bygt føroyska samfelagið á dýrar ópass- andi skipanir á nógvum okj- um í samfelagnum. Grønland er besta dómi um, hvussu djúpt eitt sam- felag sekkur, sum fær so stórar veitingar úr øðrum landi ár um år; Føroyar eru tó enn ikki komnar so langt út á tromina. So nógv er grønlendski búskapurin av- lagaður og bygdur á ríkis- stuðul, at umleið 3/4 av all- ari fíggjarætlanini kemur úr danska ríkiskassanum! Hjá okkum er parturin umleið 1/3. Slík gongd er jú full- komiliga sjúk, tí hesar veit- ingar taka skapanar- og sjálv bjargnishugin frá fólki. Fyri mær at síggja, er hesin „stuðul“ opium til fólkið, og rentablum ílogum SJÓSYI Og landi. tað er hesi stóðu, vit mugu koma okkum burtur úr. so vit kunnu byggja okkara samfelag á eina meiri trygga og virðuliga grund, nevni liga á teir náttúrugivnu møguleikar, vit eiga, og á tey virði, sum Føroya fólk kann skapa. Ein tilvera, sum byggir á danska vælvild, verður eftir mínum tykki ongantíð nekur verulig trygd fyri okkara fólk og tjóð. Vit hava skyldu til at skapa okkara egna samfel- ag, so vit vita, hvat grund- arlag vit hava at byggja å. Tað vil altíð verða soleið- Is, at tað gongur væl og minni væl hjá búskapinum í einum samfelagið. Einki samfelag í heiminum hevur nakra trygd fyri, at tað ikki kunnu standast kreppur. tá ið illa vil til. Men skipa vit Føroyar sum fullveldi í neyvum samstarvi og á jøvnum føti við aðrar tjóðir, verða tað vit føroyingar - og bert vit - sum standa við avgerðunum og åbyrgdini, tá ið kósin skal setast. Vit eiga ikki at gloyma, at tað var í ríkisfelagsskapinum við danir, at Føroyar fóru á hevur tjaldrið eisini nakrar góðar eginleikar. Onnur lond t.d. USA, ið hevur ørn- ina, hava rovfuglar sum tjóðfugl. Hetta er helst eisini hóskandi hjá teimum. tí hetta kann geva eina ímynd av samfelagskipanini. I fuglakvæðnum hjá Nólsoyar Pálli síggja vit tjaldrid sum verja hjá teim minni mentu. ”Vertin á. hvat annar fær: eg skal nøra at mær" sigur kjógvin, tá ið eitt stórt sildavad er at síggja úti á Aldansfirði - Hetta sama sjålvsøkni tykist at vinna meira og meira fram í okkara samfelagi. Hvor skal sæta sær. og so liggur sektin á, hvussu onn- ur hava tað. Latið okkum læra av tjaldrinum. Latum okkum standa saman í tí- líkum støðum at verja tey. ið eru verri fyri, og seta hes- um rovfuglum greið mørk, hvat kann góðtakast. Tá ið samfelagsvirðini verða býtt er neyðugt, eins og tjaldrið at vera á varðhaldi. Tað er ein stór ábyrgd, ið er løgd á herðarnar á teimum ráðandi. Kendi danski skemtarin Storm P. segði einaferð. at tað skal høgur moralur til at selja elastik í meturmáli. Nú hesar komandi dagar- nar fer talið av tjøldrum at økjast og um ikki so langa tíð eru reiðrini full. Tá ræð- ur um at vera ansin og geva fuglinum frið. Hesi tjøldrini eru tey sein- astu, ið koma higar fyri tús- undáraskiftið. Hetta túsund- åraskiftid, ið hevur loypt ræðslu á eitt stórt tal av fólki. Men hver er so orsøkin til hesa ræðslu. I yrking síni, Móses á Sinai- fjalli, sigur Janus soleiðis í 3. ørindi: Sum bál í stormi skulvu allar rúmdir Við Jahves veldisterð húsagang. at tað var í ríkis- felagsskapinum, vit læntu okkum út á sjógv og gjørdu fløgur á sjógvi og landi. sum samfelagið ikki var ført fyri at bera. Vóru vit ein sjálv- støðug 00, høvdu vit verið noyddir at lagað búskapin og allar s samfelagsskipanir eftir egnum tørvi og orku. Tað er ussaligt, at sam- bandsmenn ikki tora at taka ábyrgd fyri egnum búskapi. men vilja hava danska stats- kassan til at vera eitt trygd- arnet fyri okkara búskap. Danski ríkisstuðulin hev- ur eftir mínum tykki verið ein vandamikil koddi fyri alt tað føroyska samfelagið. Heimastýrislógin = hevur gjørt føroyingar ómyndug- ar, tí evsta vald hevur ligið í øðrum landi. Heilt ábyrgd- arfullar politikarar fáa vit ikki fyrr enn tann dag, vit taka land og lagnu í egnar hendur. Tað fer at taka tíð at laga samfelagið til okkara tørv og orku, men eg ivist onga lotu í, at tað letur seg gera. Vit hava allar fyri- treytir sum tjóð. Vit eiga eitt stórt náttúrutilfeingi, sum endurbyggir seg sjálvt ár um ár. Vit hava eina ali- vinnu, sum stendur í besta blóma og gevur samfelag- num nógvar inntøkur. Vit Petur Páll Mikkelsen er varaskúlastjóri í Fuglafirði Og burðarbúnar stundu ytstu skymdir; Tá føddist føldin, ljós og verð. Og skuggi Jahves, tímin, var at skoða Sum sól og stjørnugongd á himnaboga- Tá settist mark ímillum var og er. Hetta markið ímillum var og er, - hvar er tað? Tað er eitt sera abstrakt hugtak. Her liggur helst størsta or- søkin til 2000 rædsluna, - óttin fyri tí ókenda. Men skuldi tað hent, at allar heimsins telduskipanir brenna saman, so eri eg full- vísur í, at hetta ikki fer at rína við tjaldrid, og á græk- arismessu næsta ár fer tað aftur at seta kósina móti Føroyum. Við hesum fáu orðum vil eg ynskja tykkum ollum eina góða grækarismessu. Takk fyri. at tit lýddu á. Petur Páll Mikkelsen eiga nógv gott fólk, sum starvast innan fiskivinnuna á landi, og aftrat hesum eiga vit fólk við hægri útbúgv- ingum, sum eru før fyri at skapa okkum inntøkur á mongum økjum, sum vit lítið vita um í dag, eitt nú innan Frnningartekni og onnur teknisk oki. Avger- andi er, at loyst verður upp í viðurskiftunum millum Føroyar og Danmark, so tann frumskégur, sum heimastýrislógin er, verður feldur. ongantíð ov skjótt. Avgerðir og ábyrgd mugu fylgjast, so føroyskir polit- ikarar í framtíðini ikki kunnu skjóta seg inn undir, at tey og tey vidurskiftini hoyra undir danir og ikki føroyska heimastyrid. Og ikki minst: Alt Føroya fólk skal vita, at tað eru vit - og bert vit - sum mugu syrgja fyri okkara egnu tilveru. Tann dag, tað føroyska fólk- ið setir sær hesi mål, ivist eg ikki í, at kósin er sett ímóti einum nógv betri og frískari samfelag. Arni Abrahamsen Limur í Unga Tjóðveldinum sg så Á á