fríggjadagur 26. mars 1999síða 21

———— 4 Nr. 59 — 26. MARS 1999 tidindabladid 21 Viðmerkingar: Partiskur formaður Formaðurin í búskaparráðnum rennur politisk sneisaørindi fyri Landsstýrið. Við stóðið í steinaldarbúskaparafróði leggur hann uppí arbeiðsósemjuna. Forsíðuyvirlyggjarin í Sos- ialinum í dag boðar frá sam- rødu við formannin í bú- skaparráðnum. Bjarna Ol- sen. Sum stjóri á Hag- stovuni og sum formaður í búskaparráðnum, hevur hann verið virdur fyri sak- ligheit og fakligan integri- tet. Tó, eftir at hava lisið samrøduna spyr ein seg sjálvan, hvort hetta er for- maðurin í búskaparráðnum. ella tað er komandi spari- kassastjórin, ið blaðið hevur tosað við. Tí, fyri aðru ferð í eina viku uppliva vit henda okk- ara fremsta “vísmann"“ leggja til síðis alla saklig- heit. leggja sítt fak í niðastu skuffuna, fyri at ganga or- indi fyri Landsstýrið í sátt- málatrætuni við Starvs- mannafelagið. Arbeiðsgevarasjónarmið Alfaðirliga roynir Bjarni Olsen at sannføra okkum um, at búskapurin ikki tolir lønarbatar - í hvussu er ikki omanfyri 2-3%. Høvuds- sjónarmiðið - sum verður endurtikid við Cato'skum treiskni - er at lønarbatar oyðileggja kappingarføri. At Føroyar mugu grundað sín búskap á, at lønarvøkst- ur okkara skal verða minni enn hjá teimum vit kappast við. Hann sipar til flaka- vinnuna og vil vera við. at hennara batnaða kappingar- føri kemst "av at lonarlagið í Føroyum hevur staðið í stað seinastu árini.“ Sum eg fyrr havi víst á, fær vanliga tlakaframleiðsl- an, sum vit hava kent hana, í hesum tíðum nýggjar kappingarneytar. U-lond it. d. Afrika, lond i Eystureu- ropa eins og lond i Fjar- eystri, byggja upp ein fisk- iidnad, sum væl klárar at gera traditionellar flakavør- ur. Og har verður timalønin ikki tald i 10-krónum, men heldur í oyrum. Formaðurin í búskaparráðnum veit sjálvsagt - um hann tekur fak sítt í álvara - at einhvor roynd at kappast við hesi lond við lønartrysti og bulk- framleiðslu, ikki bert fer at smildra vælferðarsamfelag- ið. men fullkomiliga fer at oyða landið. So altráður er hann eftir at koma Landsstýrinum til hjálpar í samráðingunum. at hann "gloymir" at flaka- vinnan í Fóroyum í krepp- uni bleiv sanerað við eini 7-800 milliónum (sum m.a. blivu fíggjaðar við lønar- skerjingini hjá teim alment løntu), at fiskiskapurin hev- ur verið metstórur og prís- irnir methøgir og at ein um- fatandi rationalisering, spestalisering og different- iering er farin fram í 90'u- num. At hesi viðurskifti hava havt avgerandi týdn- ing fyri batnaðu støðuna í flakavinnuni heldur for- maðurin í búskaparráðnum ikki hevur áhuga. Hesi hansara sjónarmið standa í skerandi andsøgn til tey úttalilsi, sum vit alt oftari hoyra frá leiðslunum í mest framkomnu fiska- virkjunum. Tær vísa á heilt onnur viðurskifti - eitt nú útbúgving, flutningssam- bandið og vørumenning - tå um kappingarføri ræður. Onkur kanning hevur víst, at 1% hægri råvørutrtøka ella 1% betri søluprisur samsvarar 10% i lønarspar- ingum. Men eisini hetta gloymir hann. Endurskodad frågreiding Ein kundi verið freistaður at spurt, í hvørjum heimi Bjarni Olsen hevur livad i kreppuårunum. Javnt og samt vendir hann í samrød- uni aftur til, at lønarvøkst- urin skal "tålmast”, hvor skal siga hann hevur verið dekan og stórur. Orðavalið er sermerkt. Aftur og aftur tosar hann um at "skrúva" lønirnar upp og um vandan vid at blíva við at ”skråva” lønir- nar upp. Veruleikin er jú. at fyri meginpartin av løntakaru- num hevur reallønin verið í fríum fallið seinastu 10 ári- ni. So alt tos um at "tålma” lønarvøkstrinum er burtur- vid. Tad einasta talan kann verða um, er at tålma real- lønarmissinum. Annars hevur just bú- skaparráðið vidgjørt bæði reallønargongd og kapping- arføri. T.d. verður í frágreið- ingini "Buskapurin” frá juni 1998 å s.52 vist å, at real- lønarfallid seinastu 10 árini hevur verid eini 20%. Fleiri staðir í frágreiðingini verður víst á, at varandi framgongd ikki verður rokkin við løn- artrýsti, men at “Tokniilig menning, vinnulig útbúgv- ing og orkusparing eru av- gerandi fyri at kappingar- føri okkara sum frá líður skal batna, uttan at vit gerast eitt låglønarøki” (s.29). Men eisini henda frágreið- ing skal kanska nú endur- skoðast - før tilfállet? Tøma stovnarnar Bjarni Olsen veit ógvuliga væl, at tað fyri mangar starvsbólkar er í evstu lotu at vend kemur í, so munurin millum ta løn tey kunnu fáa í Føroyum og tað, ið stendur teimum í boði uttanlands ikki gerst uppaftur stórri. Og hann veit. at um minus loysn landsstýrisins verður úrslitið, fer ein skriða at loypa. ið fer at tøma stovn- arnar fyri tíðandi starvs- bólkar. Tíðindafólk. EDV folk, sosialrådgevar osfr - alt hetta eru bólkar, sum grannalondini rópa eftir og sum verða noydd av landi- num, um minus loysnin hjá Karsten og Bjarna verður úrslitið. Jú, víst hevur samfelagið ráð at lata starvsfólki sínum nakað aftur av tí. sum tey hava mist. Men tað er ein stórur spurningur um sam- Bergur P. Dam, lønmøntakari felagið hevur ráð til støduna hjá Landsstýrinum. Niðrandi arrogansa Hóast blaðmaðurin hjá Sos- talinum ikki helt tað vera ómakin vert at ríva for- manni búskaparráðsins í næsarnar tey sjónarmið sum hansara egna ráð fyri stutt- um legði fram, tekur hann seg to Saman at spyrja Bjarna, um hann ikki held- ur, at løntkarar hava uppi- borid eitt endurgjald fyri vist samfelagssinni tå harð- ast leikaði á. Tann sum hevdi væntað eitt sindur av forstáilsi frá vísmanninum. verður so dyggiliga vónsvikin. Við eini niðrandi arrogansu. ið fyri løntakarar må kennast sum eitt spýtt mitt í andlitið svarar Bjarni Olsen: “Ja. men tað er fortíð. Og sam felagsbúskaparliga hongur tað ikki saman. at tey nú skulu hava tað aftur. sum tey hava mist í fortíðini.“ Svolg so Takk kortini Men føroyski løntakarin eigur tó at veita Bjarna Ol- sen eina tøkk, hóast alt. At hann so dyggiliga hevur gjørt greitt. at hann ikki er ein óheftur sakkønur, men ein aktivur partur í stríðnum á Landsstýrisins síðu - tað er tað ein fyrimunur at hava fingið skorið út í papp Bergur P. Dam. løntakari Onki låglønarsamfelag - trygg arbeiðskor og tryggur búskapur er endamálið Ongin harmast meira enn undirritaði um, at ósemja valdar millum Starvsmann- afelagið og Figgjarmåla- stýrið um nýggjan sáttmála. Tå ein arbeiðssteðgur er í komin. verða støðurnar hjá báðum pørtum sjálvsagt Tiltøk raka onnur, 10 ikki eru beinleiðis partar av osemjuni og hvestar stødan kann gerast spent Eg fari ikki her at gera viðmerkingar til sjálvan ar- beiðssteðgin og tiltøkini tað er sagt aðrastaðni — og hetta skal loysast eftir spæl- reglunum Ulvurin i leikinum Eg må góðtaka — eins og flokkur mín og landsstýrið at fáa nógvar skolur og atfinningar um støðuna. Eg havi týðiliga fingið leiklutin sum úlvurin í hesum leiki, og tað er jú ikki óvanligt. Tað er eisini væl skiljandi, at fólk seta hesar sáttmála- samráðingar í samband við onnur viðurskifti í samfel- agnum — eitt nú íingmanna- lønir, sáttmálan hjá Føroya- Iele. pensiónsspurningin, fullveldismålid o.s.fr. Nógv royna sjálvsagt at fáa parta- poliuskan vinning burturúr støduni. Hesi dúva uppá. at fólk eru stuttmint, men tað geri eg ikki. Um tú heldur, at fólk eru stuttmint, so hev- ur tú eisini lyndi til bert at arbeiða stuttskygt Tveir leiklutir Júst hetta er kjarnin í hesum máli. Eg skilji væl fakfel øgini og ta onøgd, sum hev- ur valdað seinastu mongu árini. Tað lættasta fyri meg persónliga og fyri stutt- skygd partapolitisk áhuga- mál. heyði sjálvsagt verið at spælt leiklutin sum tann, ið uppá eitt knapt ár vildi gera alt gott aftur. sum kreppan elvdi til. Men tann lætta loysnin er sum kunn- ugt sjáldan tann rætta. Vit mugu og skulu arbeiða við longri ætlanum, og vit skulu nústaðni veruliga til at ar- beiða okkum úr kreppuni. Eg ynski at skapa trygg og góð arbeiðskor fyri øll í almennum starvi. Spurning- urin er bara, hvussu hetta verður gjørt. Sum landsstýr- ismadur í fíggjar- og bú- skaparmálum eri eg ikki ein ”vanligur” arbeiðsgevari. Eg havi í høvudsheitum tvey atlit at taka og tvær ábyrgdir at røkja I. At skapa trygg og menn andi lønar- og arbeiðsvið urskifti hjå alment settum so vit í felag fáa tænt lands ins áhugamálum. Her eru áhugamálini hjá landsstýri- num og starvsfólkunum i veruleikanum tey somu 2.1 øðrum lagi havi eg á byrgd fyri figgjarmålum landsins og búskapargongd ini sum heild. vegna allar føroyingar — eisini teimum alment løntu. Framtíðar politikkur Avgerðirnar hjá mær í sátt málasamráðingunum mug vigast í mun til bæði hesi atlit. Eg skal tí gera greitt, hvørji tey politisku enda- målini eru, og hvussu tey eru grundað: + Framtíðar menning For- oya skal byggjast á vinnur. ið krevja vitan og útbúgving altso menniskjaligt til- feingi. Tí er ongin ætlan ella nókur framtíð í at tosa um nakað låglønarsamfelag í Føroyum. * Gongdin síðani kreppuna hevur verið eitt langt tak fyri. at almennu lønirnar skuldu koma uppaftur á 1993-stoðið. Tí er tíðin sjálvandi komin til at leggja ein langtíðarpolitikk fyri al- menna arbeiðsmarknaðin * Vit skulu bjóða almenn- beids-, útbúgvingar. pensi- lónarviðurskifti. sum ikki bara í reinari løn. men tilsamans eru kapping- arfør = mótvegis grannalondum. * Landsstýrið um starvsfólkum trygg ai ONS.- og okkara ynskir sjál sagt at betra korini og ar beidsumstødurnar á menna 1 arbeiðsmarknaði- Men hetta 1 soleiðis. at vit kunnu tryggja num la gerast emna javna gongd í lønarvi0 urskifunum í framtíðini Fólk hava jú upplivað sein- astu mongu árini, hvussu tey vórðu skerd frá degi til dags. e Vit skulu hava ein sterkan og vælvirkandi almennan sektor. Tað er fortreytin fyri at menna Føroyar sum eitt nútímans samfelag í altjóða heiminum, og tað er for- treytin fyri at menna okkara vinnuliga grundarlag og at gerast kappingarfor í altjóða hópi. * Til tess at fáa ein betri og effektivari almennan sektor, Karsten Hansen, landsstýrismaður er ikki talan um at skerja og kvetta burturav nøkrum í óðum verki. Ein betri javn vág millum almenna sekt- orin og vinnulívið krevur ein longri utvikling, har vinnuliga virksemið í land- inum økist í mun til al- menna virksemið. Og tað er alneyðugt, at vinnulívið og tað almenna gera greitt, hverjar uppgávur skulu røkjast av báðum pørtum fyri at skapa karmar um menningina. * Endamálið er ein búskap- arpolitikkur, har vit í góðum árum styrkja búskapin og landskassan fyri at kunna standa ímóti skeriingum. tå búskapurin hevur aftur gongd. Tað meti eg. gagnar eisini almennu lønarvidur- skiftunum. Snøgt sagt: Endamálið er at skapa trygg og mennandi arbeiðskor og ein tryggan búskap. Eg ivist ikki i, at vit finna semjuna, sum kann tryggja hesi áhugamál, uttan at kroysta hvønn annan í einfaldar svart-hvítar leik- lutir. Karsten Hansen landsstýrismaður