leygardagur 10. apríl 1999síða 19

H FH í | P H eee Nr. 67 — 10. APRIL 1999 tíðindablað 19 - Hjá einum føroyingi er hetta, sum at fara eini 50 ár aftur í tíðina, sigur Rann- vá.Hon minnir eisini á orð- ini hjá Vigdis Finnbogadótt- ir, sum onkur vísti henni á: tað avgerðandi er ikki støddin á landinum. men hvat fólkið heldur um seg sjálvan. I samband við. at Nuna- vut fekk sjålvstyri, var øgi- lig ståkan, men tå alt kom til alt, so gekk alt håbærs- liga og stillisliga fyri seg Tað var sera hátíðarligt. tå ráðhararar tóku við og ting- ið varð sett. Famforslur vóru. har mentanararvurin var frammaliga, bæði við søgum. list og øðrum fram- førslum, og Rannvá metir, at hetta bendir á. at fólkið hevur hug og ans fyri at halda fast við upprunament anina og at menna hana. Skúlin Nógv hava ikki gingið so nógv í skúla, heldur Rann vá. Tey, ið eru yvir 30 ár hava ofta verið stutt í skúl- askipanini. í mun til t.d. Grønland. Eisini her er tað, sum at ferðast aftureftir í tíðini. hó ast onnur menning er gald- andi við td. inernetinum Í skúlanum eru flokkar. ið tosa móðurmálið og flokar. ið tosa enskt. - - Men sammett, so er tað enska á hægri stødi, metir Rannvá, sum tó met'r, at eisini her er broyting vð at koma. Sjálv hevur hon tveir synir uppá 9 og 11 ár í skúlanum og teir læra um landið og at verða góðir við tað. Reka ferdavinnufyritøku Rannvá og Kirk reka um summarið eina ferðavinnu- fyritøku, ið leigar út kajakk- ir og skipar fyri útferðum. Tó hava tey bæði hetta. sum starv frammihjå. Hon er arkitktur og hevur havt ymsar uppgávur. Hann rek- ur eina kommunikationsfyr- itøku, ið fæst við bøkur, vi- sittkort. heimasíður og ann- að. Saman hava Rannvá og Kirt eisini fingið loyvi til at leiga bygningar hjá Hudson Bay Company. ið eru bygdir í 1949 og eru fyrstu bygn ingar á staðnum. Tey ar beiða við at seta hesar í upp runa stand uttan, meðan tey i | É | innan gera teir meira ny- mótans , við atliti til at hava kontor og gistingarhus. Hann tekur sær av ti hand- ilsilga og sum arkitektur, stendur Rannvå fyri umvæl- ingini. Rannvå og Kirt fegnast um sjålvstyrid og hjå Rann- vá er talan um eitt satt ,deja vue”. Nógv av ti, ið Nun- avut er farið gjøgnum og skal gjøgnum, minnir sera nógv um støðu Føroya hesa øldina og farnu 50 árini við heimastýri. 34 ára gamli løgfrød- ingunin er fyrsti stjórn- arleiðarin í Nunavut Millum teirra, ið fegnast um sjålvstyrid, eru Rannvá og Kirt Nunavut fingið sjálvstýri Nunavut liggur í arktiska partinum av Canada. Hetta land vestanfyri Grønland kenna neyvan nógvir Før- oyingar, hóast fiskimenn hava verið á leiðini. Nunavut merkir „okkara land“, á móðirmálinum, inuktitut. Tanl. apríl fekk upprunafólkið, Inuit, sjálv- stýri og stjórnarleiðari er 34 ára gamli Paul Okalik. Inuit fær sambært nýggju stýris- skipanina ræði á øllum við- urskiftum, uttan á uttannrík- is og verjumálum. Hetta merkir, at stjórnin og tingið í Iqaluit hava fult ræði á øllum vanligum stjórnar- málum sum eitt nú, fíggjar- málum, almanna- og heilsu- málum, skúla- og mentan- armálum, samskiftismálum og råevnismålum. Canad- iska stjórnin hevur bundið seg til at lata umleið eina milliard dollars í árligum blokkstuðli umframt, at stjórnin í Ottawa letur Iqal- uitstjórnini 4 milliardir dollars einaferð her og nú at útbyggja landið við. Við stovnseting Nunavut er endi komin á aldargamalt kolonistýri úr Ottawa, eitt stýri, ið hevurverið Inuit í Canada til lítið gagn. Tað er einki at taka seg aftur i, at meðan Inuit í Canadiska arktis hevur verið undir cen tralstýrinum í Ottawa er bert gingið aftur á hond hjá upp- runafólkinum. Hvíti mað- urin hveur bert havt áhuga í nåttårurikidøminum í Arktis og hevur ikki styrt hesum parti út frå upprunafólksins fortreytum, men bert við vinningi í huga. Mentanar- liga er fólkið kúgaða, polit- iskt émynduggjørt. Støddin Nunavut er 1,900.000 fer- kilometrar til støddar. Um vit sammeta, so er Tyskland 357,047 ferkilometrar og Sviariki 449,964 ferkilo- metrar. Tó verður sagt um øki0 Nunavut, at um alt verður roknað uppí, frá eini linju frá Manitoba - Sask- atchewan til arktisku strondina mótvegis Grøn- landi, so er økid (new terri- tory) heilar 2,242,000 fer- kilometrar, ella 4 ferðir so stórt, sum Frakland. Fólkið Í maí í 1996 vórðu 24.730 fólk tald í nýggja Nuna øki- num. Nógv búgva í smærri býum. Nýggi høvudsstadur- in kallast Iqaluit. har 4.220 fólk búgva. Børn á 15 ára aldri, og yngri, taldi 40% av fólkinum í 1996, sammet vid 21% í sama aldursbólki í Canada Bert 2% av fólkinum Nr voru vvir 03 ari Nu mm (JE Talið í Canada var 12%. Mál og samleiki Meginparturin av fólinum, eini 84%, ella 20.490, eru upprunafólk, Inuit. Móður- málið er inuktitut. Onnur mál eru inuinnagtun og enskt. Meira enn 71% av fólki- num í Nunavut, segði inuk- titut at vera sítt mål. 5.830 søgdu enskt vera målid og 405 søgdu seg tosa franskt. Móðurmálið er fyrsta mål í skúlunum og verður enn tosað og skilt av teim flestu. 15% av fólkinum segði seg hvørki skilja enskt ella franskt. Utbúgving, veður og annað. Um 4% av fólkinum hava sonevnt Highschool" prógv, sum hægstu Utbugv- ing (1996). Umleid 7 hava útbúgving av hægri háskúla við bachelor prógvi ella hægri prógvi. Sammetingartølini fyri inntøkur í Nunavut og Can- ada siga. at vanligt húsar- hald í Nunavut hevur 31.471 dollarar og í Canada 45.251 dollarar Arbeiðsloysið er umleið 2% og 1/3: kinum fær N í Yrði r TI FN tr 4 i i Chvechit 3 Fr f rs 24 ie Så Pr () j F; ptt ; EF. 1 Ll sut? 5 74 IThom I Ef ie Mets 13 þson 7 36 83 år ; Í f i Ý “ 8 A M#ARITOBA åt 5 Ur, Man ; f „vs 0. - 0 : € 4 FÉ , så ve i, eo | L 4 pr rå LL ÅSKsrm… 21 nine —— a ) sæð eru 9 mánaðar langir. Í jan- Í Nunavut eru umleið 20. ert ógv áhugar í síggji uar eru umleið -30 stig. Í kilometrar av vegi (high- á heimasíður ievnist april byrja stigini at koma = way). Hevur eip,áhuga at Canada welcomc> Nunavut yvir frostmarkið Vita meira um Nýnávær, so ella Cádee Hoi.