týsdagur 20. apríl 1999síða 9

Nr. 73 — 20. APRÍL 1999 tíðindablaðið Føroyar brúk fyri meira samhalds- føstum politikki — Og í tjóðskaparspurninginum eiga fyrst og fremst Javn- aðarflokkurin og Tjóðveldisflokkurin at mótast og hareftir eisini fólkaflokkurin. Tað er ikki ráðiligt at fara út í nakr- ar stórar avgerðir, sum skulu galda fyri alla framtíð, um tú ikki hevur ein rímuliga breiðan meiriluta aftanfyri teg. Tí haldi eg, at hesir tríggir flokkarnir áttu at komið til eina semju saman um mátan at gera tað uppá. JAN MÚLLER Sum royndur politikari gjógnum fleiri år og sum eygleiðari av tí rikna polit- ikkin hevur Tummas Arabo sjålvandi gjørt sær sinar tankar um støduna i Føroy- um i dag. Hann er eisini rættiliga avgjørdur, tå vit spyrja. hvat hann heldur um politikkin. sum samgongan rekur. Tað er ov litid til av samhalds- føstum politikki i Føroyum i dag. — Tianverri síggja vit. at tað, sum samgongan sigur og ger, er reinur fólkafloks- politikkur. Tað hevur eydn- ast at binda tjóðveldið uppá tjóðskaparspurningin, har flokkurin situr sera heftur. meðan fólkaflokkurin so kann stýra restini. Eg dugi bara at síggja ein flokk. sum í dag rekur samhaldsfastan politikk, og tað er Javnað- arflokkurin, sum í veruleik- anum fær meira samhalds- fastan politikk igjøgnum enn —tjodveldisflokkurin, sum situr í samgongu. Tummas Arabo sigur, at uppgávan hjá nýggju neyndini í Norðstreymoyar Javnaðarfelag verður at skipa fyri kunnandi fund- um, minst einum um mán- aðin. Fyrsti fundurin í eini rød varð hildin á Oyrabakka í gjårkvøldid saman við Eysturoyar Javnaðarfelag. Tummas Arabo heldur tað vera sera týdningarmik- 10, at man fær at vita, hvat tey ymsu fólkini í valdøm- inum meina um tey ymsu málini - samtíðis sum ting- menn og leiðsla í flokkinum koma við sínum boðum. Sjálvur leggur hann alstóran dent á dialogin og orðaskift- ið og sigur seg vóna, at tað ber til at fáa eitt meira breitt orðaskifti fram í øllum pol- itiskum flokkum eins og á tingi og í fjølmidlunum. — Ég haldi tað er sera týdningarmikið fyri demo- kratisku prosessina, at slíkir fundir verða hildnir og um- røddir í pressuni og har eis- ini fáa eitt mótspæl. Fyrrverandi tíingmaður og landsstýrismaðurin sigur seg hava fylgt væl við pol- itísku og samfelagsligu gongdini, síðani seinasta val. Hann dylur ikki mis- nøgd sína vid, at tjóðskap- armálið skúgvar onnur týð- andi samfelagsmál til viks. Allur okkara pensións- politikkur er við at fara í knús, tí gingið verður burtur frá tí samhaldsfasta prin- sippinum. Tá talan er um eftirløn og pensiónir og annað, sum bleiv steðgað í 93, so líkist tað ongum, at man skal vera á einum hungursmarki um somu tíð sum restin av samfelagnum hevur tað gott. Vit eru í ein- um hákonjunkturi í løtuni, sum eitt nú pensionistarnir einki fáa burtur úr. Tað er einki minni en skomm. Tummas Arabo kennir seg eisini sera vónsviknan av tí samferðslupolitikkin- um, sum ríkin verður. Tað er m.a. einki samhaldsfast í tí samferðslupolitikki. sum Finnbogi Arge hevur lagt fram. og har alt skal betala seg heldur hann fyri. — Tú skal betala fyri, at tú livir burtur frá sentrum í Føroyum. Tað hevur ong- antíð verið ein samferðslu- politikkur, sum føroyingar hava gingið inn fyri. Nýggi formaðurin í Norð- streymoyar Javnaðarfelag heldur tað tí vera nógv at halda fundir um. Og her er tað ikki minst talan um ein tann mest týðandi spurning- in nú í summar og út móti heysti, nevniliga tjóðskap- arspurngurin og hvat har kemur burtur úr. Breiða semja Sjálvur heldur Tummas Ar- abo, at tað í Føroyum í dag eru tríggir flokkar, sum hava sjálvstýri sum mál: Javnaðarflokkurin. Fólka- flokkurin og Tjóðveldis- flokkurin. Veruleikin er so tann, at tað hesir flokkar eru 6- samdir um, er, hvussu man rókkur hesum málinum. Allir tríggir flokkar hava hvør sína resept. og eftir míni meting átti tað at borið til at samansjóva hesar og gjørt eitt kompromis um tingini og ikki minst mátan, hvussu hetta mål skal røkk- ast. Sjálvur ber Tummas Ara- bo ótta fyri. hvat fer at henda, um Tjóðveldisflokk- urin er ov millitantur. — Verður Tjóðveldisflokk- urin ov millitantur í sínum framferðarhátti. so kemur sakin at detta á gólvið. og tað verður ótrúliga spell fyri okkum. sum hava virkað á sjálvstýrisleið alla okkara tíð. Javnaðarflokkurin hev- ur jú verið tann, sum hevur verið við til at úkið tey sjålvstyrisstigini, ið eru tik- in. Tað verður sera harmi- ligt, um eitt heilt valskeið skal fara aftur um bak og einki hendir á hesum oki. Hvat sipar tú til, tá tú brúka orðið millitant um Tjóðveldisflokkin ? Tá eg brúki hatta orðið. so meini eg. at tað er so nógvur tvingsul í teimum tankum. sum liggja til grund fyri fullveldinum. Og tað eri eg ikki sørt bangin fyri. Tjóðveldisflokkurin ætlar at fáa eina avtalu við Dan- mark, har man eftir t.d tiggju árum - uttan mun til hvussu gongdin verður í samfelagnum annars - skal skera tey peningaligu sam- bondini burtur. Ístaðin fyri at man sigur, at løgtingið, sum verður valt 4. hvert ár og framtíðar tnglimir kunnu gera av, hvussu langt man skal ganga á sjálvstýr- isleið. Tummas Arabo sigur, at tað, ið man kann vera bang- in fyri í sambandi við sjálv- stýrispolitikkin, er, at tað verður strammað so nógv. at fólkið flytur. — Eg havi í míni tíð upp- livað tvær fólkaflytingar úr Føroyum. Tann fyrra var í 50-unum. tå livilikindini vóru betur rundan um okk- um. Tann seinna var í 90- unum. Tað unga fólkið, sum skal halda samfelagnum uppi. letur sær ikki lynda at arbeiða undir munandi verri treytum í Føroyum, enn tey kunnu fáa aðrastaðni. Nú hevur Tjóðveldisflokk- urin eitt ítokiligt uppskot um fullveldi. Fellur hetta upp- skotið kann so ikki roknast við, at tað verður Javnað- arflokkurin, sum fær skyld- ina? — Javnaðarflokkurin hev- ur spælt ut og sigur, at man vil gera ein sáttmála við Danmark, har man be- stemmar ferðina, hvussu langa tíð man skal brúka til at loysa. Vit vilja loysa við skili og ikki fyri ein hvønn pris. Sjálvur haldi eg íkki. at flokkarnir eru so ósamdir um sjálvan hugburðin. Tummas Arabo heldur annars, at landsstýrismaður- in í sjálvstýrismálum kennir seg tvingaðan at koyra so hart á fyri fullveldinum fyri at liva upp til krovini hjá teimum tjóðskaparsinnaðu í flokkinum, sum vilja leggja alt annað til síðis til frama fyri tjóðskaparmálið. Hanus Andreassen, ril- høvundi hevdi eina grein í Sostalinum nú um dagar- nar, har hann mælti til, at Javnaðarflokkurin og Tjóð- veldisflokkurin royna at finna saman í framtíðar pol- itikkinum. Hvat hevur tú at siga til tað? — Eg vil fara eitt sindur longur og siga, at í tjóð- skaparspurninginum eiga fyrst og fremst Javnaðar flokkurin og Tjóðveldis- flokkurin at møtast og har- eftir eisini fólkaflokkurin Tað er ikki ráðiligt at fara út í nakrar stórar avgerðir, sum skulu galda fyri alla framtíð, um tú ikki hevur ein rímuliga breiðan meiri- luta aftanfyri teg. Tí haldi eg, at hesir tríggir flokkarnir áttu at komið til eina semju saman um mátan at gera tað uppá. Upplýsingar heldur enn niðurstøður Tummas Arabo bíðar nú eft- ir, at landsstýrið skal koma við tilfari frá teimum ymsu arbeiðsbólkunum. Sjålvur ivast hann stórliga í. um alt tilfarið, sum landsstýrið kemur við, verður objektivt. Tá hugsað verður um samferðslufrágreiðingina. sum landsstýrið er komið við, so er lítið gott í væntu. Tann frágreiðingin var ikki nóg góð. Hon lýsti ikki samferðslu i Føroyum men nøkur stór projekt, sum hvørt sær kunnu vera åhug- averd. Og verður hetta støðið í teimum frágreiðingum, sum nú skulu koma um sjálv- stýrismálið. so má eg siga. at hetta ikki er nøktandi. Søguligi parturin av sam- ferðslufrágreiðingini var heldur ikki nógv góður. Kanst tú ikki siga sannleik- an um fortíðini. hvussu kanst tú so siga sannleikan um framtíðina! Hesa vikuna verða tvey stór aðalorðaskifti á tingi. annað um komm-unalpolit- ikk og hitt um almannamál. Tummas Arabo heldur sjálvur. at løgmadur hevur víst seg at duga at handfara kommunumálið sera skila- gott. - Eg haldi annars, at An- finn Kallsberg hevur víst seg at vera bæði dugnaligan og diplomatiskan. tá hann er farin í gongd við nakað. Tað sær eisini út til, at tá hann fer í gongd við upp- gávurnar, so loysir hann tær. Fullveldið hevur hann ikki úttalað seg beinleiðis um enn. og eg trúgvi eisini. at tá hann hevur tilfarið á borðinum. so fer hann at royna at finna fram til eina semju, soleiðis at hann kann hava eitt breitt grundarlag. tá hann fer til Danmarkar at Tummas Arabo, nyvaldur formaður í Norðstrevmovar Javnaðarfelag samráðast. Kennir tú teg tryggan við, at tað er Høgni Hoydal, sum umsitur sjálvstýrismál- ini? — Tað geri eg fyri so vítt, tí hann tykist at vera skila- góður. Men tað, sum er trupulleikin, er tann, at lívs- royndirnar eru kanska ikki tær nógvu. Og tað. sum verri er, er, at hann eins og fleiri onnur merktu ikki kreppuna so hart, meðan vit, sum sótu mitt í øllum trup- ulleikunum, rædast, um fiskurin hvørvur og vit skulu uppliva eina líknandi støðu. Kreppan hvarv, tí fiskurin kom aftur. Og hvørvur fiskurin enn eina- ferð. so fáa vit aftur eina kreppu. Sjálvur heldur Tummas Arabo. at Høgni Hoydal. Anfinn Kallsberg og for- maður Javnaðarfloksins. Jóannes Eidesgaard áttu at kunnað funnið eina semju í tjóðskaparspurninginum. — Eg veit og eri eisini full- vísur í, at vit í Jóannes Eid- esgaard eiga ein formann, sum eins og Anfinn Kalls- berg hevur stór diplomatisk evni. Eg vil fara so langt sum at siga, at skal nakað skilagott koma burtur úr tjóðskaparspurninginum, so eru tað hesir tríggir pers- Onarnir, sum mugu seta seg saman og finna eina breiða loysn. Tað nyttar ikki, um ein av flokkurin bara vil tví- halda um sína egnu loysn Tummas Arabo heldur tað vera sera spell, um eitt heilt valskeið skal fara og einki hendir í tjóðskapar- málinum. Tá kann tað koma at merkja eitt stórt afturstig fyri alla tjóðskaparrórsluna og leggur aftrat — Tjóðveldisflokkurin sigur, at tað er bert henda eina loysnin, og tað er tann loysn, sum hann gongur inn fyri. Skuldu javnaðarfólk kent seg tvingað til at taka undir fullveldismodellinum. ja so vóru tey tjóðveldis- fólk. Javnadarrørslan byggir ikki fyrst og fremst á natio- nalismu. Tað ger Tjóðveld- isflokkurin. Vit byggja á samhaldsfastan politikk. og so hava vit nationalismuna aftrat. Tað er í veruleikanum munurin á flokkunum. Tummas Arabo bíðar nú spentur eftir Hvítbókini. - Minstakravið eg vil seta til úlfarið er, at vit fáa nógvar konkretar og vælundirbygd- ar upplýsingar. Nidurstød- urnar kunnu teir halda fyri seg sjálvar. Tað er ein ten- densur til at leggja slíkt inn í matematisk modell. og tey kanst tú fáa at siga, hvat tú vil. Tí meini eg ikki. at sam- gongan skal gera nidurstød- ur fyri restina av fólkinum. Leggið tilfarið á borðið. og skulu vit tá hugsa sjálvi. | Vil styrkja baklandið hjá tingmanninum | JAN MØLLER Tummas Arabo var nå um dagarnar valdur til for- mann í Norðstreymoyar Javnaðarfelag. Hann hev- ur roynt seg bæði á tingi og í landsstýrinum. Hann var tingmaður frá 84 til 88 og afturvaldur á ting í 1990. Tummas Arabo var so landsstýrismaður frá 91 til 94. Hann var uppstillaður á løgtingsvalinum í fjør og gjørdist nr. 2. Hann er nú varamaður hjá Hans Paula Stróm, sum umboðar javnaðarflokkin í Norð- streymoy á tingi. Tummas Arabo sigur við Sosialin, at hann fegin vil gera sítt til at styrkja bak- landið hjá nývalda ting- manninum, soleiðis at hesin kann fáa uppaftur stórri undirtøku til næsta val. Síðani fer hann eisini at gera sítt til at ávirka flokkin at reka ein polit- ikk, sum felagið í Norðs- treymoy heldur vera tann rætta.