fríggjadagur 30. apríl 1999síða 19

ve herr A SE I Nr. 81 — 30. APRÍL 1999 MÁLTEIGURIN Pólverski verji unga ungverska málverja rómverja A føroyskum eru mangir verjar. Vit hava kirkjuverjar og låturverjar, summir sakførarar eru verjar, í fótbólti hava vit linjuverjar, og nú er sjálvt málmaðurin farin at eita málverji - hvat hann so verjir (annars kundi málverji fyri tað merkt málreinsari). Vit hava eisini lært okkum. at *kin- verji" merkir íkki reyðsokkur, men er eitt fólkaslag eins og rómverjar. Í orðabókum yvir fornnorrønt finnir tú m.a. orðini rómverji, spanverji og indverji. Nú ein dagin las eg í føroyskum bløðum um eitt spildurnýtt fyribrigdi, ið kall- aðist pólverjar. KÍ hevði útvegað sær ein av hesum slag- num. Heiðin sum eg eri í fótbólti - tað liggur á markinum til ítróttarliga analfabetismu- hugsaði eg, at hatta mundi mestur vera okkurt nýtt ítróttarorð. Men eg fekk hetta ikki at passa kortini, tí at einastu >fótbóltspólar<, ið eg kundi koma á, eru málini. Og føroyingar eru væl ikki so svakir. at teir eru farnir at kalla málmannin pólverja? Kanska er hetta eitt serføroyskt slag av verjuleikara, hugsaði naiva sálin eg. Men so við eitt datt tíggjuoyrað: hatta er eitt nýyrði aftrat fyri polakkar! Greinskrivarin hevur eyðvitað hugt í eina íslendska orðabók, fastur í teirri trúgv. at íslendskt er heilaga tungumál føroyinga - ja, tit vita: »Uttan islendskt kann eingin liva«. So ådrenn vit vita av, fer KI helst at hava polverskan verjuleikara, biðja sær ungverja til mål- verja, indverja til linjuverja, og Christianskirkjan fær kin- verskan kirkjuverja. Og Ítróttartíðindini hjá UF fáa ein heilt nýggjan lurtaraskara hereftir, nevniliga tey ið hava tokka til skaldskap á bundnum máli. Ikki tí, nýyrði kunnu meir enn so ríka okkara móðirmál. Men er ætlanin við hesum orðinum at gera føroyskt enn meira »einvegis« - tvs. at tad islendska "pólverji" skal troðka "pollending" av, tí at pólverji skal eitast at vera "føroyskari' - so mugu vit rópa varskó. Nú hevur endiliga, við tógvið stríð og eftir nógv ár, eydnast málmonnum (málverjum? ) at venja føroyingar av vid at siga polakkar og pollendingar og siga póllendingar ístaðin - hvor nú »fidusurin« er við ti; "polak" er slaviskt ord (ikki danskt), og 'polje" merkir slættlendi á russiskum og stavast ikki við ó. Tessvegna eru Polland, polakkur og pollendingur ikki donsk orð, hóast nógvir føroyingar halda tað. Og Foroya fólk kann 6møguliga halda skil å øllum teim ordum, sum higartil hava verið tey »einastu røttu«, men sum gerast Oføroy sk, so hvørt sum lærarar, tíðindafólk og málvinir útvega sær íslendskar ordabøkur. Hvor goymir sær mjólka- pakkar og gamlar blaðgreinar upp á beráð? I føroy skum er v anligt at skifta donsk orð út vid islendsk, men hví skifta góð, føroysk orð út við íslendsk? Sum er. hava vit jú trý ódonsk orð fyri polakk/pollending og kunnu eins væl siga pollendingar, tá ið vit siga íslendingar, grøn- lendingar, 'onglendingar. fraklendingar. hålendingar, got- lendingar, álendingar og útlendingar. Hetta er eisini fult í samsvar við okkara grannamál fyri eystan. Íslendingar hava eyðvitað evnað orðið "pólverji" til eftir fornnorrønari fyrimynd (polakkar itu okkurt annað tá á døgum). Teir um tað. Men gevið gætur, at teir kalla seg sjálva ar íslendingar og ikki ísverjar. Skulu oll heiti á heimsins fólkaslógum broytast eftir íslendskum leisti, so gera vit føroyskt fløktari, enn tað longu er. Her hugsi eg um tað »praktiska« í tí: føroyskt tolir kanska nógv fremmandaorð og íslendsk orð aftrat - men ikki fleiri verjar. Ti ovmikið er til av teimum. Vit hava verjar í rættinum, í kirkjuni, í fótbólti, í politikki, í málreinsingini, á látrinum, á Suðurpólinum, í Kina og í fylking reyðhosunnar - hvar hava vit ikki verjar? Við hetta lag verður Ogjørligt at halda skil á, um allir kirkjuverjar eru ættaðir av Kirkju, um ungverjar eru tey, ið arbeiða fyri Barnaverndina, um indverjar halda tað vera Gføroyskt at eta pizza, um ísverjar eru íslendingar ella vaktarmenn hjá Fóm-ísi, um grønverjar eru umhvørvisaktivistar ella verju- leikarar hjá KÍ, og um pólverjar eru Greenpeace-aktivistar á Suðurpólinum ella advokatar hjá Poul Michelsen, Poul Mohr o. ø. Eru skemtarar láturverjar - og er anglaverji eingilsmaður ella eitt nýyrði fyri einglavakt? Skjótt fer onkur smartur målrøkil at koma eftir, at hit má vera málspilla, eftirsum íslendingar siga verja. Og hvat skal verjusamgonga tá eita? (sum er, flenna íslendingar hjartaliga at tí føroyska orðinum *verjumálaráðharri"). Skal verjusamgonga hereftir merkja >forsvarsalliansa< ella felagsskapur fyri smátjóðir og etniskar minnilutar? So mugu minnilutafelagsskapir eita småverjusamgongur. Verj- ið verjar, sum tey siga á Balkan. Verjusamgongan NATO bumbar altso serbverjar, sum verja seg og jagstra albaverjar - ið kunnu vera bæði albanarar og katólskir prestar, eftirsum teirra prestabúni eitur alba. Verjurøda må so merkja etno- logisk ella nationalistisk røda. Ver(j)y, ver(j)y well... Verjið føroyskt ímóti fleiri verjum! Ið hvussu er fyri fyrst. Heri Eysturlíð, úr høvudsstadi svíaverja heysturlid Q hotmail.com tíðindablað 19 == SEE Pr pr ae 48. 802 = el = på He 1 TI 1 1. vAD lt LETTE FE Æi AND þú 3 1-7" fy El) ØK z ps6 | a 12 ar — MR 7841 | Øko 5 = FR Ems | Hjør (ELLIE TTT = SE S == me I) | elm |} 4 11], PL EI KROSSORDAGÅTA Vinnari: Fridi Hentze á Húsgarði 513 Sydrugøtu Loysnin frá seinastu viku Loysunarorðið: SKELSANDUR Loysunar- O orðið: Lesið foroyskt — hugsið føroyskt! Frá i BOKADEILD FØROYA LÆRARAFELAGS: 2 Úti á leysum oyggjum - Marianna Debes Dahl J Matur í myndum - Sierid Dalsgaard/ Beinta Johannesen D Í skýmingini - Sofía Petersen/Elinborg Liitzen J Barnarimur - Hans A. Djurhuus/Elinborg Liitzen J Meistarin og teir fýra skrivararnir - Ulf Nilsson/Kalr N. Hansen tyddi 2 Frå m FØROYA SKULABOKAGRUNNI: J Grenur var dalurin - Richard Llewellyn/ Knút Olsen rýddi J Tit bygdu hetta land - Arbeiðsmarknaðurin - Jákup Pauli Strøm J Føroya jarðfreði - Jóannes Rasmussen Q Frumsagnir - Neil Philip/Amy Tausen týddi J Mállæra - Paulivar Andreasen/Árni Dahl Bøkur og annað tilfar — bæði innan og uttan skúlagátt Hvønn ie ygar er krossorðagáta í bladnum. Drigið verður millum røttu inn- sendu loysnirnar. Vinningurin er ein bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags ella Føroya Skúlabókagrunni. (Krossa av á listanum høgrumegin, hvørja tú best kundi hugsað tær). Fyri at verða við í dráttinum um vinningin, má loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinnarin verður saman við loystu gåtuni kunngjørdur í blaðnum næsta leygardagin. Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn — og viðmerkið >Krossorðagáta nr. ...< á bjálvan.