mikudagur 5. mai 1999síða 19

Nr. 63 — 1. APRÍL 1999 Øll vilja liva At vit eldru koma saman til hugnaløtur og taka lut i almenn- um kjaki, ger sitt til, at vit varð- veita okkara ser- eyðkenni, segði Sigvald Kristian- sen á hugnaløtu í Vági månakvøld- ið ÁKI BERTHOLDSEN —Vit mugu royna at gera tey árini, sum eru løgd afturat okkara lívið, so innihaldsrík og virdismikil sum gjørligt, bæði fyri okkum sjálvi og fyri okkara næstringar. Tað segði Sigvald Krist- tansen, fyrrverandi komm- unulækni, å eldrasamkom- uni í Vági månakvøldid í sambandi við eldraárið. A hugnalgtuni hevði Jógvan Krosslá eisini nakr- ar hugleiðingar um eldra- politikkin hjá Vágs Býráð. Men harumframt var alt, sum hoyrdi eini hugnaligari løtu til, sangur, upplestur, skemtisøgur, kaffi, kakur, nógv prát og væl av fólki. Síðani Sigvald Kristansen fór frá, hevur hann nakrar tíðindablaðið Heilt fitt av fólki var komið saman til hugnaligu eldrasamkomuna í Vági síðsta månakvøld og likamliga, so væl sum tað yvirhøvur bar til. — Hann gjørdi ordini til síni um, at „II vilja liva leingi, men ongin vil verda gamal“ Hann minti eisini á orðini hjá einum donskum lækna, sum segði, at vit verða fødd sum nakað sermerkt, men vit doyggja sum eitt kopi. --Tað var ikki ætlanin. skulu helst varðveita okkara sereyðkenni alt lívið, eisini í Føroyum og at gera vart við tað, sum vit halda krevja åbøtur. — Sum heild mugu vit siga, at umstødurnar hjå teimum eldru eru góðar, eins og teir eru hjá næstan øllum samfelagsbólkum — Vit hava ofta lyndi til at bera okkum saman við onn- ur lond. Men tað er ikki sagt, at vit hava tað so ringt fyri tað um hendan saman- beringin ikki altíð er til okk- Sigvald Kristiansen legði dent á týdningin av at hava eitt virki lív á ellisárunum, bæði likamliga og andliga ferðir verið avloysari í styttri tíðarskeið og nú hann aftur var í Suðuroy, og loysti annan kommunu- læknan á Tvøroyri, Karl Jo- han Fossá, av, høvdu pen- sjónistarnir í Vági fingið hann at tosa um vidurskift- ini hjá teimum eldru á hugnalgtuni. Sigvald Kristiansen legði ikki minst dent á týdningin av at hava eitt virki lív í ellisárunum, bæði andliga ellisárini ístaðin fyri at vit einsrætta hvønn annan. — Og tad kann t.d. gerast í einum pensjónistafelag, har vit eldru kunnu hittast til hugnaliga samveru, men eisini til at kjakast og at skifta orð um dagsins mál. Vit hava tað gott Sigvald Kristiansen segði, at endamálið við eldraárin- um 1999 er at viðgera um- støðurnar hjá teimum eldru um fyrimun. Sigvald Kristiansen vísti á, at taka vit eitt fátækt land í Afrika og samanbera við- urskskiftini har við okkara, er tað til stóran fyrimun hjá okkum. — Í hesum afríkanska landinum er miðal livialdur- in hjá mannfólki ikki meiri enn 44 ár, og hjá konufólki 49 ár — Hjá okkum er liviald- urin í midal 74 år hjá monn- um og 80 ár hjá konufólki, so vit liva næstan tvær ferð- ir so leingi. I hesum fátæka afri- kanska landinum doyggja 15% av børnunum. Hjå okkum er tað minni enn 0.5% — So bara av hesi sam- anberingini sæst, at umstød- urnar hjá okkum er nógv betri, enn hjá teimum. Hann segði, at ein av høv- udsorsøkunum til at stødan er so fræg hjå okkum, er, at okkara samfelagsvidurskifti eru so g6d, at vit kunnu valla ynskja tey betri. --Men sjálvandi er sam- felagskipanin ikki fullkom- in. — Og her er tað so okkara uppgáva at gera vart við tað, sum vit halda eigur at verða broytt. Vit eiga at gera vart við tað, sum haltar. Og vit eiga at heita á myndugleik- arnar, at eisini hesir báðir bólkarnir fáa so góð kor, sum samfelagið veitir llum ðrum borgarum. Býtast upp í trý 12 rrverandi = kommunu- læknin segði, at vit kunnu býta tey pm sundur i triggjar bólkar eftir heilsu ella førleika. Tey, sum eru ringast fyri eru tey, sum ikki klára seg sjálvi, men sum noyðast at vera á stovni, har tey mugu fáa hjálp til tað allar mesta. — Í øllum Føroyum eru 330 í hesum bólkinum. I Suðuroynni eru tað eini 30, sum eru á stovni. Hann helt, at hesin bólk- urin var í góðum hondum, tí tey fingu tað hjálp, sum tey høvdu fyri neyðini og roynt verður sum frægast at hjálpa uppá tey. Men eg veit, at tað er strævið at røkta eldri, ó- hjálpin fólk, og ti er neyðugt at vit ikki leggja 0» tungar byrðar á starvsfólkið á røkt- arheimum, men geva teim- um so góðar sømdir, sum tilber. Sjálvur ivadist Sigvald Kristiansen ikki i, at hesin bólkurin er stórri enn tølini vísa, tí tað eru so fá stovns- pláss, at nøkur noyðast at vera heima. Í bólk tvey hevði hann koyrt tey, sum eru so illa fyri, at tey noyðast at fáa hjálp til eitt og annað í ger- andisdegnum, og tey koma liud út ímillum onnur. — Hetta eru fólk, sum hava søkt um stovnsplåss, men sum ikki fáa tað. — Talan er um 630 fólk í gllum landinum. Í Suður- oynni er talan um 40 fólk. — Hetta tal er helst eisini ov lítið, tí tá ið møguleik- arnir at sleppa á ein stovn eru so småir, so lata fólk vera við at sýkja. Talið á umsóknin gevur ikki réttu myndina av tórvinum. —I hesum báðum fyrstu bólkunum er ikki talan um stórt tal av fólki. Men talan er kortini um ein bólk, sum krevur at fåa betri umstødur. — Og hóast talan er um fá fólk, er tað tungt fyri kommunurnar og landið, tí talan er um eitt øki, sum kostar nógv I triðja bólkinum eru teir vanligu pensjonistarnir, teir sum klára seg sjálvar við lítlari, ella ongari hjálp. Hesin bólkurin er nógv tann størsti í øllum land- inum eru vit um 5.200 følk, í Suðuroynni eru talan um gott 780 fólk. Hart trýst | | Sigvald Kristiansen fortaldi, at hann fekk mangan at vita 19 frå leiðsluni á røktarheim unum og sambylum, at tað var hart tryst lagt å tey fyr at fåa plåss fyri eldri, 6 hjálpnum fólki Tey vita ikki síni ráð, tí tey hava bara eitt á víst tal av plássum og tí er tað trupult, tá ið fólk ringja og ringja fyri at fáa pláss Nidurstødan kundi ikki verda onnur enn, at tad er umráðandi at fåa fleiri røkt vandi arpláss Men sjálvur helt hann ikki, at vit kundu vænta. at tað blíva fleiri stór røktar heim bygd, sum stødan er í Føroyum Ti helt hann. at tad var umrådandi at fåa fleiri sam býli í teimum ymsu komm ununum. Og hann helt er tað er umráðandi mmunur gingu sam an um at gera sambýli. har tað er neyðugt Hann vísti eisini á, at tørvurin á røktarplåssum er nógv vaksin tí fyrr var tað ikki vanligt at fólk fóru á ellisheim, tey búðu heima hjá sínum næstringum. sc so hjálptu teimum Fyrsta ellisheimið í Fer oyum varð ikki bygt fyrrenn í 1936 í Havn Tá vórðu tær ymsu kommunurnar spurdar, um tær vildu verða við til at byggja ellisheim. Men ong in kommuna gjørdi vart seg, uttan Torshavna Kommuna. Vanliga hugsanin var, at tað var óneyðugt vid ellis- heimum, tí tað var ikki før- oysk mentan at fólk skuldi flyta á stovn at liva sína seinastu tíð. --Hesin hugsunnarháttur hevur helst gjørt sítt til, at tað gekk so long tíð, áðrenn åbøtur vórðu gjørdar á hes- um øki. Tí ongi ellisheim vórðu bygd aftur fyrrenn nú í sjeytiårunum. Men sidani eru tidirnar broyttar-og tað blivu eisini fleiri og fleiri eldri. —Vit vita, at við aldrinum koma brek, sum ikki eru so løtt at vidgera heima. Tann nyggja tidin setti eisini nýggj krøv og vit góð- taka ikki longur, at gomul og óhjálpin liggja heima. Tí er tað neyðugt, at vit gera vart við, at tað verða bygt fleiri sambýli. ni, at fleiri k- Ogreitt Hver hevur ábyrgdina av, at tilboð eru til tey eldru, sum hava tørv á hjálp og um- sorgan, er eitt sindur ógreitt Tað eru bæði landið og kommunan, sum hevur á- byrgdina. Og tað merkir, at tað er ringt at siga, hvor hevur evstu ábyrgdina. — Men helst verður hetta broytt í nýggju kommunu- lógini, sum ætlanin er at gera, so at ábyrgdin verður løgd á einum stað. Sjålvur helt hann, at tað er kommunan id skuldi havt ábyrgdina, tí hon er nærri borgaranum og kennir tørvin betri enn landsmynd- ugleikarnar. Taka um endan Sigvald Kristiansen segði, at har, tey eldri ikki sleppa inn á stovn, eru næstring Framhald á næstu síðu