hósdagur 27. mai 1999síða 25

Nr. 97 — 27. MAI 1999 tíðindablaðið út at koyra Ferðsluvanlukkurnar eru ov nógvar. Kanningin, sum Ferðslutrygd hevur gjórt millum næmingar í 9. flokkunum vísir at ungdómurin gevur sær alt ov lítið far um, hvussu vandamikil vantandi ferðsluhugburður er savnsmynd Spurnarkanning um ferðsluviðurskifti - kanning gjórd millum næmingar í 9. flokkum skúlaárið 1998-99 Grundarlagið undir spurnarkanningini Í skúlaárinum 1998-99 skipaði Ferðslutrygd fyri undirvísingarátaki um ferðsluvandar. Talan var um dagsskeið, ætlað næming um í 9. flokkum. Á dags- skeiðunum vóru millum 20 og 30 næmingar (te. 1-2 flokkar) í senn. Allir skúlar í Føroyum við framhalds- deild tóku av tilboðnum og sostatt bar til at geva so gott sum einum heilum árgangi sama undirvísingarupplegg. Einans teir fáu næmingar, sum av einihvørjari orsøki ikki vóru í skúla tann ávísa dagin, gluppu burtur í mill- um. Dagsskeiðini fóru fram í hølunum hjá Ferðslutrygd. og vóru m.a. fyrilestrar á skránni hildnir av Ferðslu trygd. Løgregluni, Ambu lansutænastuni og Rús- drekka- og Narkotikaráð num. Í sambandi við fyri lestrarnar vórðu eisini styttri filmar vístir Kjarnin í skeiðinum var fyrilestur, sum var hildin av ungari gentu, sum hevur verið fyri ferðsluvanlukku. Hon greiddi frá sjálvari van- lukkuni og um tað, vanlukk- an bar við sær fyri hana. Eisini greiddi hon frá, hvussu tað er at liva við ein- um álvarsomum breki, hvussu hennara framtíðar- dreymar vórðu broyttir 0.s.fr. Ferðslutrygd fer framyvir á hverjum ári at skipa fyri dagsskeiðum fyri 9. flokkar. Undirvísingarskylda er til og við 9. flokki, og í skúla- hopi er hetta seinasti møg- uleiki at fáa ein heilan ár- gang á tal. Endamálið við undirvís- ingarátakinum er stutt og greitt: at seta avleiðingarnar av ferðsluvanlukkum í brennidepilin, at teir verða gjørdir so itøkiligir, sum til ber, so at næmingarnir veru- liga sanna, at hetta eisini er nakad, sum kann raka teir. Spurnarblød Aðrenn tikið varð samanum á enda á skeidinum, varð lagt upp til orðaskifti, har næmingarnir kundu spyrja og annars koma fram við sínum åskodanum, og fingu teir hvor sítt spurnarblað at svara. Til hetta fingu teir einar 15 minuttir. Í teimum fórum, næmingarnir ikki skiltu spurningarnar, fingu teir leiðbeining Endamálið Endamálið við spurnarblød- unum var m. a. at vita, hvat næmingar í 9. flokkunum halda um ymisk viðurskifti, sum hava við ferðslu og ferðslutrygd at gera. Men spurningarnir vóru eisini sum samanumtøka ella eft- irmeting hjá næmingunum, við tað at teir skuldu taka stóðu til tey evni og viður- skifti, sum teir høvdu fingið greitt frá fyrr um dagin. (Teir vórðu eisini bidnir um at siga, hvussu teimum dámdi teir ymisku fyrilestr- arnar. Hetta úrslit verður tó einans nýtt innanhýsis - til eftirmeting hjá fyrilestrar- haldarunum). Spurnarkanningin i vavi Av teimum um 600 næm- ingunum, sum eru i 9 flokkunum, svaradu 530 spurnarblødunum. Av hes- um eru 234 gentur og 266 dreingir. Við nøkrum fáum undantøkum eru næmingar- nir í 9. flokkunum skúlaárið 1998-99 føddir í 1983, og hava teir ti verið annaðhvort 15 ella 16 ára gamlir, tá ið spurningarnir eru svaraðir og í onkrum føri eisini 14 gamlir. Hvussu kanningin eigur at verða lisin Uppsetingin í samanteljing- ini er í høvudsheitinum skipað soleiðis, at í flestu spurningunum sæst úrslitið av svarunum hjá øllum næmingum ovast (Øll), og niðri undir tí sæst sidan, hvussu genturnar (Ge) og dreingirnir (Dr) svaraðu hvør sær. Samanteljing av t. d. %-tølunum hjá (Ge) tvørturum gevur 100% av gentunum, sum svaraðu spurningunum. Vegna av- Jón Kragesteen, leiðari á Ferdslutrygd runding av tølunum broytist í summum forum alt %-tal- ið um #/- 2% Niðurstøður A hjástandi síðu er saman- teljing av svarunum. Fyri hvønn spurning er gjørd *) viðmerking, har nidurstøda er gjørd, ið er grundað á tey mest signifikantu tølini. Annars eru øll tølini til stað- ar, og lesarin kann ti sjålvur gera sær sina egnu niður- stóðu. Ferðslutrygd O mai 1999 Jón Kragesteen, dagligur leiðari PL Atvur Haraldsen 17 druknir bilførarar Jon Kragesteen Sera stórur partur av ferðsluvanlukkum, sum elva til fólkaskaða, henda av rús- drekka. Tá ið talan er um álvarsamar fólkaskaðar, hevur rúsdrekka enn og storri leiklut. Og ferðsluvanlukkur, sum eru so álvarsamar, at fólk doyr, eru í einum ut av fýra forum orsakaðar av rúsdrekka. Sereyðkenni fyri ferðsluvanlukkur, sum henda av rúsdrekka eru: * at tær henda um nattina e at tær henda i vikuskiftinum « at talan er um ålvarsamar vanlukkur e at bara ein bilur er uppi í, t.e. bilurin hjá tí drukna bilforaranum + at menn hava skuldina og tað serliga ungir menn « at bilforarin ikki nýtir bilbelti Tá ið rúsdrekka eigur ein so stóran part av ferðsluvanlukkunum, kundi verið áhug- avert at vita, hvussu nógvir bilar eru í ferðsluni, ið hava bilforara, sum er ávirk- aður av rúsdrekka. Kanningar eru gjørd- ar hesum viðvíkjandi, m.a. í norðurlond- um. Hesar vísa, at triggir av hverjum túsund bilførarum, sum eru i ferðsluni, hava meiri enn 0,5 promillu av alkoholi í blóðinum. Fyri betri at skilja hetta, skal her verða gjørd ein roynd at flyta kann- ingaúrslitið til foroyska samfelagið. Latum okkum siga, at ein tilvildarligan dag. er triði hvor bilur í Foroyum úti í ferðsluni. Hetta eru einir 5.700 bilar, og útfrá hesum tali kunnu vit rokna okkum fram til, at einir 17 av hesum hava bilforara, sum hevur drukkið somikið, at hann hevur meira enn 0,5 promilli av alkoholi í blóðinum. Av hesum 17 vildu * seks koyrt í Havn * tveir í Klaksvík e fýra í Eysturoy « ein til tveir í Norðurstreymoy e ein í Vágum « ein ella eingin i Sandoy e ein til tveir í Suðuroy. Havast skal í huga, at hetta eru miðaltol, og allar royndir vísa, at verri er t. d í vikuskiftinum og tá serliga um náttina. Nú vil onkur kanska siga, at tá ið bara 3 av 1000 bilførarum eru druknir, so ljóðar tað ikki av tí nógva. Men júst tað, at so fáir bilførarar kunnu volda so nógvan skaða eigur at siga okkum eitt sindur um, hvussu vandamikið tað í veruleikanum er at koyra bil við rúsevnum í kroppinum.