týsdagur 29. juni 1999síða 2

tíðindabiaðið Á Jan Møller Jonhard Hammer Dagbjort S. Hansen B : Eirikur Lindenskov Blaðfólk: internet: www.sosialurin.fo i Aki Bertholdsen, Turið Kjølbro Olsen + Sveinur Tróndarson ítróttarskrivari: Emil L. Jacobsen Jens Kristian Vang Ålvur Haraldsen Utgevari, uppseting og prent: Sp/t Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post esosialurin.fo Tilbugving og trygd Oddagrein EIN afturvendandi spurningur i Føroyum hesi seinastu årini er tilbugving. Tvs. hvussu fyrireika vit okkum til fyri tað fyrsta at forða fyri vanlukkum av ymsum slag og harnæst, hvussu vit minka sum mest um negativu avleiðingarnar av vanlukkum. Tað er greitt, at vit her tosa um stór- vanlukkur, ið krevja hjálp frá fleiri ymsum tættum í samfelagnum tað verið seg sjúkrahús, løgreglu, bjargingarfeløg osfr. TAÐ er nú nakað síðani, at farið varð undir at seta út í kortið og samskipa eina veru- liga tilbúgvingarskipan. Og í tí samband- inum hava verið fleiri „royndarvanlukkur“, til tess at vita, hvussu foroyska samfelagið sum heild er fyrireikað uppá eina storri vanlukku, antin talan er um óhapp á landi, í luftini ella á sjógvi. NU ein komandi frálandavinna bankar á dyrnar verður hesin spurningur enn meira aktuellur. Tað er m.a. eitt krav frá hesi nýggju vinnu, at samfelagið hon skal virka í, hevur eina fyrsta floks tilbúgving. Tað er eisini so, at feløgini, ið arbeiða í olju- vinnuni sjálvi hava sínar tilbúgvingarskip- anir og annars eru við í tí almennu til- búgvingini. TAÐ hava verið umboð fyri heilsuverkið og løgregluna, sum líkasum hava staðið fyri tilbúgvingarskipani, men síðani Vinnu- málastýrið varð sett á stovn, er henda uppgávan vorðin ein partur av tess ar- beiðssetningi. Ahugavert kundi tí verið at frætt, hvussu langt arbeiðið við eini til- búgvingarskipan fyri Foroyar og eisini havøkini kring Føroyar er komið. EIN av oddamonnunum í einum av olju- samtøkunum, sum arbeiðir við Føroyar, segði við blaðið í farnu viku, at spurn- ingurin um tilbugving eigur at fáa fyrsta prioritet, og legði hann líkasum upp til foroysku myndugleikarnar at koma við einum útspæli, hvar hetta málið liggur og annars um at arbeiða meira miðvíst við tí. Skulu altjóða feløg gera iløgur í føroyskum øki, so meta tey tilbugvingina sum alfa og omega. SPURNINGURIN um tilbúgving er eisini nær tengdur at trygdini. Og tí eigur eisini trygdin í eini komandi frálandavinnu at standa ovarliga hjá foroyskum myndug- leikum. Og her mugu vit foroyingar síggja til, at vit draga eina línu og ikki loyva lokalpolitikki at seta kílar í. Her hugsa vit ma. um trygdarmiðstoðina, sum semja enn ikki eru um, hvar hon skal vera. Sosialurin Viðmerking: Tá ið einki innihald er í snakkinum Rætt er, sum onkur hevur funnist at her í blaðnum, at farið verður ov illa um móð- irmálið. Og tað harmliga er, at málspillan hevur árin á okkum oll; vit vita ikki av fyrr enn vit sjálv brúka og úttala orð, sum menniskju, vit dagliga snakka, liva ella starvast ímillum, nýta. Men verri er tá ið orðini hvorki eru málsliga rett, men eisini uttan innihald. Hvussu avlaga málið í fleiri fórum er, kann her vera nevnt við nøkrum dømum: Næmingar, sum ganga å hægri skúlum og, sum ann- ars hava góðan karakter, koma til hús og skulu skifta buksir: Eg fari ikki í hesar buksirnar tí teir eru for lítlir. Eg passi ikki hasar skógv- arnir. Hesir sokkarnar eru á hol. Eg dámi ikki grind. Vit sigldu runt Hestoygg- ina og Vágoyggina; ikki kundi tað verið runt Hest og runt Vágarnar (Hestoyggin og Vágoygginfinnast annars ikki millum oyggjarnar á Føroyakortinum). Hann fór ålikavæl; hví ikki tað góða føroyska orð- ið: Hann fór kortini? Hví taka akademikarar, løg- tings- og landsstýrismenn uppaftur og uppaftur: Eg trúgvi tí at tað nokk fer at ganga? Hví halda ella meta teir ikki at tað man fara at eydnast? Hevur tað ikki altíð verið sagt: Eg havi varðveitt trúnna á Guð, og ikki sum nú; Eg havi varðveitt trúgv- ina á Guð? Ein blaðmaður var fyri tíð síðani umborð á nýggjum fiskifari har hann hevði samrødu við skiparan um ymisk tól á dekkinum: »So vóru vit eisini uppi á brúnn- ini« visti blaðmaðurin at skrivad. I sendingini >Máltráður- in< helt verturin ein dagin fyri við lurtara: Ja, nú hava fólk nógva ístandgeringar- tíð til summarið. Ikki kundi tað verið at tey gera seg til reiðar at fara at ferðast í summar? Ein deknur, sum hevur lisið Faðirvár á kórsgáttini í eitt mannaminnið, mátti onkuntíð av óvart havt kaga í bókina og sæð at har stend- ur ikki: Heilagt verið navni títt, men heilagt veri navn títt. Ein bilur fór útav vegnum norðan fyri Ljósáir í gjár. Eingin bygd eitur Ljósáir, men Ljósá og Svinåir. Í summar vóru vit í Sandi. Ilt var at meta um, um gestirnir høvdu verið heima á Sandi ella aðrari bygd í Sand- oynni. I Utvarpinum nú á døgum verður eitt sjógki ofta nevnt í tíðindasendingunum: Pers- araflógvin, en í næstu send- ing kann sama øki gott eita Persiskiflógvin, og uppaftur í triðju tíðindasendingini: Persiaflógvin. Ja og í fjórðu sending: Persiskabuktin. Og meðan vit eru við Útvarp Føroya. Fyri nógvum árum síðan stóð eg í umleið hálv- an tíma og samráddist við ein av gomlu útvarpsgarp- unum um eina kunngerð. Hon skuldi ljóða: Møti verður í NN í kvold kl. 20.00. Men tað gekk ikki, hóast eg sjálvur skuldi gjalda fyri kunngerðina. Nei, fekk eg at vita frá út- varpsperfektiónistinum, teir kunngjørdu ikki møtir, men eg kundi gott sleppa at hava fund í NN um eg vildi, men ikki meti. Eg meini tað, lurta eftir hvussu perfektibel Útvarp Foroya er í dag 1999! Aður æt tað: Hann reypar Oført. Nu er hann farin at reypa sær, lika sum tann, 10 rósar sær av onkrum. Og trúgv mær ella ikki, væl skúla fólk, ein snakkar við av og á, og, sum áður plagdu yppa øksl, eru nú farnir at yppa upp um øksl. Tað er ikki eiti á flaksan tá ið útvarpsmaðurin slepp- ur øllum tednunum á flog í kabinuni á einum ferða- fólka-flogfarinum. Stewar- dessa eitur flogterna á før- oyskum, úttala terna. Tedna, stava terna, er ein flytifugl- ur, sum kemur á Halvarsøku og ger sera skjótt av áðrenn hon aftur leggur leiðina suð- uraftur móti heitari londum. Aður æt tað bilurin, hús- ini ella báturin hjá mær. Nú eitur tað eisini armurin og fóturin hjá mær - ikki á mær. Tað má merkja, at bróti eg fótin hjá mær, ber til at ganga við honumí lummanum. Og til endans eini góð ráð til tey, sum ferðast í bilum. Nú bergholini gerast fleiri og fleiri og fólk siga seg koyra oftari og oftari undir tennelunum. Vælsignadi koyrið igjøgnum tunnelirn- ar, ikki undir teimum. Tað er nógv skjótari og lættari. John S. Myllhamar Millumtjóða eygleiðingar- I 1999 fara millumtjóða eygleiðarar at hava eftirlit við hvala- og kópaveiði í Norðuratlantshavi samsvar- andi reglunum í felags NAMMCO eftirlitsskipan- ini fyri veiði av havsúgdýr- um. NAMMCO er Norður- atlantiska nevndin fyri hav- súgdýr. Millumtjóða eygleiðing- arskipanin hjá NAMMCO varð sett í verk í 1998. Í fjør var kópa- og hvalaveiða í Noregi og hvalaveiða í Grønlandi eygleidd gjøgn- um NAMMCO, og frá í år fer skipanin eisini at fevna um Føroyar. Hetta merkir, at NAMMCO kann gera av at senda eygleidarar at kanna grindadråp i Før- oyum. Endamålid vid millum- tjóða eygleiðingarskipanini hjá NAMMCO er at hava eina skipan, so limalondini hjá NAMMCO: Føroyar, Island, Noreg og Grønland, kunnu hava eftirlit vid, hvussu veidan fer fram í einstøku londunum. Við hesi skipan kunnu millum- tjóða eygleiðarar kanna eft- ir, um veiðan fer fram í sam- svari við fyriskipanirnar, og eisini á henda hátt geva ødr- skipanin hjá NAMMCO j um innlit í hvala- og kópa- veiðina í økinum. Henda skipan gevur møguleikar fyri at skifta um upplýsingar og er ein týð- andi fortreyt fyri millum- tjóða samstarvi um umsit- ing av hesum virðismikla tilfeingi. Í NAMMCO eru felags sjónarmiðini hjá lim- alondunum at hava skyn- sama gagnnýtan av tilfeing- inum og at umsita tilfeingið eftir vísindaligari tilráðing. NAMMCO fevnir um økis- samstarv og ikki alheims- samstarv, og semja er fingin um millumtjóða eygleiðing- arskipan. NAMMCO eygleiðarar verða tilnevndir av Umsit- ingarnevndini hjá NAMM- CO fyri eitt år í senn og verða valdir eftir førleika sambært einum yvirliti yvir evnir, sum eru innstillað av limalondunum. Sum meg- inreglu skulu eygleiðarar hava í minsta lagi tann starvsførleika, sum kravd- ur verður av eftirlitsfolki í ti landinum, har eygleiding- in skal fara fram. Uppgåvan hjå NAMM- CO eygleidarum er at hava umsjón við veidivirksemi og eygleiða, um hetta fer fram í samsvari við avgerð- ir, tiknar av NAMMCO, og við innlendis reglur. NAMMCO eygleiðarar eru í starvi hjá NAMMCO og hava einans ábyrgd mótveg- is NAMMCO og skulu lata frágreiðing um eygleiðing- ina beinleiðis til NAMM- CO Skrivstovuna og einans hagar. Eygleiðarar hava ikki heimild at nýta upplýsingar til annað endamál og hava ikki heimild at siga fjøl- miðlum frá teimum eygleið- ingum, teir hava gjørt. Eyg- leiðarar skulu vera eyð- merktir og bera skelti, sum vísir, at teir eu NAMMCO eygleiðarar. Eygleiðarar skulu beinan- vegin boða frá einum og hvørjum broti á reglurnar í einum gki, men teir hava ikki heimild at leggja uppí veiðuna á nakran hátt. Um brot verður gjørt, er tað upp- gávan hjá landsins mynd- ugleikum at taka sær av hes- um. Skrivstovan ger eina ársfrágreiðing um eygleið- ingarskipanina, sum verður latin Umsitingarnevndini til eftirmetingar, sigur Fiskimálastýrið í tíðindaskrivi.