leygardagur 24. juli 1999síða 7

NR. 139 - 23. JULI 1999 tíðindablaðið Eftirlønarspurningur í ein- um upphitaðum búskapi Hesa seinastu tíðina hevur verið rættiliga nógv alment tjak um eftirlønir. Í sam- band við stórt sæð allar løn- arsamráðingar, ið hava ver- ið á arbeiðsmarknaðinum hevur ein javnan hoyrt, at eftirlønarspurningurin hev- ur verið vidgjørdur undir sáttmála-samráðingunum. Í seinastuni, tá ið tosið hevur snúð seg um at nú er í so stór ferð komin á føroyska buskapin, er ført fram, at ein møguleiki at tålma gongd- ina er at seta í verk eina tvungna uppsparing, ið skal nýtast til eftirlønarendamål. Uttan iva er orsøkin til at eftirlønarspurningurin er vorðin so áhugaverdur, at tað er vorðið greitt fyri teimum flestu, at fólka- og avlamispensjónin ikki kem- ur at veksa munandi í fram- tíðini av teirri einføldu ors- ok, at tað verður trupult at fíggja ein vøkstur á hesum oki við at hækka skattin. Hesin trupulleiki er ikki bert galdandi fyri Føroyar, stórt sæð øll lond, ið hava samfelagsskipanir, ið kunnu samanberast við okkara, stríðast við at fáa eina loysn á hesum viðurskiftum. Tað verða fleiri og fleiri eldri borgarar, samstundis sum tað almenna fær álagt alt fleiri uppgávur. Allar hesar uppgávur skulu fíggjast við at tað almenna krevur upp toll og skatt. Skattatrýstið er komið upp á eitt stødi, har tann politiski viljin til at økja um tað ikki er serliga stórur, og tí mugu finnast aðrar loysnir. Tey flestu vestureuropæisku londini arbeiða við at umskipa tann partin av almannaverkinum, sum hevur við pensjónir at gera, frá skattafíggjaðum skipanum tl skipan, har tann einstaki sparir upp til eftirløn. Tey seinastu årini hava nógv feløg, virkir og ein- staklingar fingið sær eftir- lønarskipanir, 10 byggja å at ein åvisur prosentpartur av lønini verdur goldin inn til hesar skipanir. Tí kann tað sigast, at ein grundleggjandi broyting er skapt í avtalu- grundarlagum millum løn- takaran og arbeiðsgevaran í samband við lønarsaman- setingina. Arbeiðsgevarin bindur seg ikki einans til at gjalda løn fyri ta vinnuføru tidina hjå løntakaranum, men eisini at gjalda fyri eitt ávíst lutfall av tí tíðini, ið løntakarin ikki er virkin á arbeiðsmarknaðinum meira. Tí er tað óheppið, um uppbyggingin av framtíðar eftirlønarskipanum frá pol- itiskari síðu verður brúkt sum eitt konjunktur polit- iskt amboð t.d. til at tálma búskapin í góðum tíðum, hvat so, tá ið tíðirnar vera verri, skal tá minni gjaldast inn. Endamálið við eini uppsparing til eftirløn hevur nans eitt endamál g tað t faa til vega tann kapi um skal til fyri at borg arin fær eina sómiliga eftir løn og eitt figgjarligt trygd arnet í vinnuførum aldri. Tí er tað alneyðugt at inngjald- ið til eftirlønarskipan verður lagt í eina trygga legu. Hetta kann gerast á ådurnevndan hátt við at fakfeløg, virkir og einstaklingar frívilluga teknað skipanir hjá eftirløn- arfeløgum. Tað kann eisini fremjast politiskt við at á seta í lóg, at eitt ávíst pros- ent av lønini skal fara til hetta endamál. Men óansæð hvussu tað verður gjørt, so eigur at verða tíkin hædd fyri at talan er um eina grundleggjandi broyting frá í, ið higartil hevur verið roknað sum ein almenn uppgáva fíggjað yvir skatt- in, til í framtíðini í staðin verður ein avtala millum borgaran og eitt eftirlønar- felag, ið umsitur eftirløn- arskipanina hjá viðkomandi borgara. Tað kann lýsast við at siga, at tann fólka- og av- lamispensjón, sum vit í dag hava, er skapt av einari pol- itiskari prosess, har løgting- ið hevur givið borgarunum eina tilsøgn um pensjón v.m. Henda tilsøgn er út- greinað í lóg um fólka- og avlamispensjón og partvíst í forsorgarlógini. Lóggávan verður fíggjað við at tað al- menna krevur upp toll og skatt til endamálið. Ein eftirlønarskipan, har løntakarin sparir upp til eft- irløn, har tann einstaki ger eina avtalu vid eitt eftirløn- arfelag byggir å, at skipanin verður fíggjað við at ein á- vísur partur av lønini verður fluttur til skipanina og at eitt eftirlønarfelag við útgangs- stødi í tí uppsparda pening- inum, kann geva tilsøgn um eftirløn v.m. Her er soleidis talan um eina privatrættarliga avtalu, har avtalugrundarlagið i høvudsheitum verður skapt í samband við såttmålasam- ráðingar um lønar- og set- anarkor, og tf kann tad sig- ast, at eftirlønarspurningur- in í stórri mun er fluttur frá løgtinginum til partarnar á arbeiðsmarknaðinum, t.v.s. til lønarsamrådingarnar á arbeiðsmarkanaðinum. Sum áður nevnt eru tær eftirlónarskipanir, sum fel- øg, virkir og einstaklingur hava í dag frívillugar. Tað sýnist sum um at tað er við at vera ein vaksandi politisk undirtøka fyri at gera hesar skipanir tvungnar, soleiðis at tær koma at galda fyri øll. I hesum sambandi eigur at vera tikin greid politisk støda til, hvønn leiklut løg- tingið skal hava, og hvønn leiklut partarnir á arbeiðs- marknaðinum skulu hava í samband við eftirlønarskip- anir í framtíðini. Um ætlanin er at gera tær skipanir, sum finnast í dag, tvungnar, eigur landsstýris maðurin í almanna- og heilsumálum at fáa til vega ein lógark ið unum á arbe isme urkni iðin um ereitt, hvussu stórur partur av framtíðar r por lønarvøkstri sum eitt minst- amark skal avsetast til eft- irlónarendamál. Um hetta íkki verður gongdin, kann tað væl hugs- ast, at eftirlønarspurningur- in verður eitt viðvarandi klandursmál á tann hátt, at hvørja ferð partarnir á ar beiðsmarknaðinum hava nátt eini semju um lønar- og setanartreytir fyri eitt nýtt sáttmálaskeið, so kann man frá politiskari síðu krevja, at ein partur av lønarvøkstr- inum skal nýtast til eftirløn- arendamál. Eitt dómi um hesa gongd. hava vit longu fingið. Beint sum sáttmálasamráðingarn- ar eru endaðar, verður byrj- að at tosa um, at nú skulu ávís prosent av lønini kreyj- ast inn til eftirlønarendamål Hesin spurningur átti at ver- ið ein samskipaður liður av sáttmálasamráðingunum, og ikki komið óvart á løn- takaran aftaná. Ein fær her kensluna av, at ikki øll kort- ini hava verið á borðinum í sambandi við sáttmálasam- ráðingarnar. Ein fullt útbygd eftirløn- arskipan krevur, at tað helst skulu gjaldast 10-15% av ønini til eftirlønarendamål, og ti koma at ganga nógv år og fleiri sáttmálaskeið, áðrenn slíkar skipanir eru ullfíggjaðar. Tí er ein breið politisk semja avgerðandi fyri, at tað skal eydnast at áa eina varandi loysn á eft- irlønarspurninginum. Á Føroya Livstrygging, 22. juli 1999 Tummas Eliasen HOTEL FOROYAR UM OLAVSØKUNA Opið er soleiðis: Olavsøkuaftan 28/7 kl. 16.00-22.30 * Olavsøkudag 29/7 kl. 14.00-22.30 Matstovan "ATLANTIS" bjóðar: Tysd. 27/7, Olavsøkuaftan 28/7, Olavsøkudag 29/7 Forrættir: Hevnúsrættir: og bakaðum epli av soðnum SORG Omaná: Sjokolátumousse I SSA OUR 0 3 rættir kr. 195,- "Kr. 145, - Buff Bearnaise v/ salati, bakaðum epli og Bearnaisesós Krýddaður búffur v/ smørdampadum grønmeti, kryddsmør Lambasteik v/ reyðkáli, brúnum eplum og sós av soðnum Oksasteik v/ grenmeti, glaseraðum smáleyki eplum og sós Stoktur laksur við spinatkremi, grenmeti og rísi GOSS Kr. 40. - Ísdessert a la Hotel Føroyar A la carte, kr. 195,- Kr. 40,- Rækjubland við salati, dippi og heimabakaðum breyði Aspargessuppa við asparges við heimabakaðum eyði BA — | HOTEL FÓROYAR | ynskir øllum eina g00a == ; Olavsøku! Opið er soleiðis Týsdagin 27/7 Kl. 12.00-22.30 Olavsøkuaftan 28/7: Kl. 12.00-16.00 Olavsøkudag 29/7: Kl. 12.00-14.00 -har kalt borð eisini er í matstovuni NA Nr Bern undir 12 ár eta ókeypis saman við vaksnum (1 barn pr. vaksin) so Tlf. 317500 nm HO VIÓ UTSyNINU