hósdagur 13. januar 2005síða 16

16 Nr. 8 - 13. januar 2005 Lýtt og vátt í januar Bæði í Danmark og Noregi eru fólk á einum máli um,. at januar- veðrið hevur ikki verið, sum tað plagar at vera. Í Danmark hava tey sett nýtt hitamet. að hendi fyrradagin, tá ein veðurstøð í Sønderborg máldi 12,4 hitastig, og so lýtt hevur tað ikki verið í Danmark hesa ársins tíð, síðani farið varð undir at máta hitan, sigur danska veðurstov- an. Samstundis vísa danskir fulgafrøðingar á, at fulgar, sum fyrr plagdu at vera sunnan fyri um veturin, eru nú í Danmark alt árið. Í Noregi hevur januar eisini verið sjáldsama lýggjur. Á veðurstovuni siga tey, at meðalhitin tíggju teir fyrstu dagar- nar í ár var sum mið- skeiðis í apríl onnur ár. Á Avalbard hevur tað verið uppaftur lýggjari. Har hevur hitin verið sum í mei mánað undan- farin ár. Í Noregi læra fólk seg um, at tað hevur verið nógv meiri vindur í ár, enn vanligt hevur verið, og harafturat hev- ur tað eisini regnað nógv verri enn fyrr. Persson fyri skotum Í Svøríki samdust teir politisku flokkarnir um at binda frið aftan á flóðalduna í Suðurasia, sum eftir øllum at døma hevur kostað fleiri hundrað svium lívið, men nú er friðurin úti. Nú leggur andstøðan eftir stjórnini. Sagt verð- ur, at stjórnin var alt ov sein at taka neyðug stig, tá tíðindini um flóð- alduna frættust. Summir andstøðupolitikarar vilja vera við, at Gøran Pers- son, forsætisráðharri, og Laila Freivalds, uttan- ríkisráðharri, drálaðu ov leingi við at seta bjarg- ingararbeiðið í verk. Eitt nú verður víst á, at part- ar av svensku tilbúgv- ingini vóru til reiðar at hjálpa longu stutt eftir sjálva flóðalduna, men at tey noyddust at bíða eftir neyðugum loyvi frá stjórnini. - Gøran Persson vil sleppa at ráða, men hann vil ikki hava ábyrgdina. Hann hevur einki ímóti at standa á brúnni, tá tað gongur væl, men ikki tá mótvindur er, sigur for- maðurin hjá kristiligu demokratnunm, Gøran Hægglund. Byggja færri skip Sjálvt um norsk farma- skipareiðaríir bíløgdu nógv nýggj skip í fjør, vóru bíleggingarnar lut- falsliga fáar samanborið við, hvussu stóran part av heimsflotanum norð- menn eiga. Sambært Aftenposten bíløgdu norsk reiðaríir 90 nýbygningar upp á tilsamans 2,4 milliónir tons í 2004. Byggikost- naðurin er ímillum 19 og 20 milliardir norskar krónur. Sambært blað- num eiga norðmenn fimm prosent av heims- flotanum, men tær norsku bíleggingarnar svara bara til trý prosent av øllum bíløgdum ný- bygningum í fjør. Herbert Kristoffersen hjá reiðarafelagnum sig- ur við Aftenposten, at tað eru tey óvissu við- urskiftini í Noregi, sum gera, at reiðaríini aftra seg við at bíleggja fleiri skip. Eitt nú hava politikararnir lyndi til at broyta skattareglurnar alt ov ofta, sigur hann. Men Herbert Kristoffer- sen sigur seg eisini hava varhugan av, at yvir- høvur er byggihugurin ikki so stórur, sum hann hevur verið. Ongan hita í kulda Illveður í norðasta part- inum av amerkanska statinum Alaska hevur havt við sær, at ein bygd hevur mist bæði streym- in og hitan. Samstundis hevur illveðrið elvt til ógvusligan kulda har á leiðini, og í gjár frysti 30 stig. Tann nógvi vind- urin gjørdi, at tað kend- ist sum heili 56 kulda- stig, sigur CNN. Heilsumyndugleikar- nir hava ávarað um, at tann nógvi kuldin kann vera vandamikil fyri tey umleið 300 fólkini í bygdini Kaltovik, men myndugleikarnir siga, at teir fáa einki gjørt, fyrr enn veðrið er batnað. Tað eru fleiri hundrað kilometrar til næsta bý, sum eitur Barrow, og fleiri royndir at sleppa til Kaltovik við tyrlu eru miseydnaðar, tí vindurin hevur verið ov nógvur. Borgarstjórin í Kalto- vik hevur sagt, at batnar veðrið ikki, fer at at lýsa bygina í undantaks- støðu, tí tann nógvi kuldin hevur gjørt, at vatnveitingin er fryst, og skilið er tað sama í kloakkunum, sigur hann. UTTAN ÚR HEIMI Vandin fyri, at ein náttúruvanlukka skal raka ein av heimsins størstu býum, er størstur í Tokyo, Los Angeles og San Fransisco VANLUKKUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Myndugleikarnir í stórbý- um sum Tokyo, Los Ange- les og San Fransisco eiga at gera eina neyvan tilbúgv- ingarætlan sum skjótast, so fólk fáa greit at vita, hvat tey skulu gera, verður bý urin fyri einari náttúruvan- lukku. Tað sigur heimsins størsta tryggingarfelag, Munich Re, í einari nýggj- ari frágreiðing. Har stendur at lesa, at vandin er størstur í Tokyo, tí vandi er fyri, at býurin kann verða raktur av bæði jarðskjálvta, gosi, tropiskum ódnnum, tsunami-flóðaldum og vatnflóð. Sambært Munich Re er vandin næstan fýra ferðir størri í Tokyo enn í San Fransisco og sjey ferðir størri enn í Los Angeles. Tann nýggja frágreið- ingin verður løgd fyri ein ST-fund í Kobe í Japan seinni í mánaðinum. Í 1995 var ein harður jarðskjálvti í Kobe. Hann kostaði 6.000 mannalív og gjørdi skaða fyri meiri enn 100 milli- ardir dollarar. Munich Re sigur, at ein tílík vanlukka fer at krevja munandi fleiri mannalív, rakar hon ein av hinum stórbýunum. Í Tokyo búgva 35 milliónir fólk og í Los Angeles 9,9 milliónir. Gongst eftir ætlan, fer heimsins størsta ferðamannaflogfar í rutuflúigving um eitt ár FLOGFERÐSLA Árni Joensen fartekst@mail.dk Týsdagin í næstu viku eru umleið 5.000 fólk boðin til franska býin Tolouse at hyggja at nýggja risaflog- farinum hjá Airbus-verk- smiðjuni. Airbus 380 er í tveimum hæddum og hevur pláss fyri 555 ferðafólkum. Flogfarið hevur helvtina størri gólv- vídd enn jumbojetflogfarið hjá amerikonsku verk- smiðjuni Boeing, sum í løt- uni er heimsins størsta ferðamannaflogfar, og tað tekur 39 prosent fleiri ferðafólk. Enn hevur Airbus 380 ikki verið í luftini, og tær fyrstu royndarflúgvingar- nar verða ikki fyrr enn í heyst. Kortini er áhugin stórur, og fleiri flogfeløg hava longu bílagt nøkur av teimum nýggju risaflog- førunum. Eitt nú hevur avstralska ferlagið Qantas bílagt 12 Airbus 380. Í USA er Boeing í øðini um, at Airbus-verksmiðjan fær stóran stuðul frá ES, men svarið úr Bruxelles er, at Boeing fær eisini stóran stuðul úr amerikanska ríkiskassanum. Irakski forsætis- ráðharrin ásannar nú, at tað ber ikki til at halda val í øllum landinum. IRAK Árni Joensen: fartekst@mail.dk Tann 30. januar verður tjóðartingsval í Irak, men allir irakar sleppa ikki á val. Stjórnin í Bagdad hevur higartil hildið uppá, at ófriðurin skuldi ikki ávirka valið, men í gjár segði Iyad Allawi, forsætisráðharri, at tað ber ikki til at halda val í teimum ófriðarligastu økj- unum. Fyrradagin doyðu 25 fólk í tveimum bumbuatsóknum í Irak, og mótstøðumenn hava hótt við at herða ófriðin, so hvørt sum val- dagurin nærkast. Enda- málið er at ræða fólk frá at fara á val. Ikki øll sleppa á val Vandamest at búgva í Tokyo Tekur 555 ferðafólk Risaflogfarið Airbus 380 uttan fyri verksmiðjuna í Tolouse týsdagin. Næsta ár verður tað sett í rutuflúgving Mynd: Reuters