fríggjadagur 24. september 1999síða 21

NR. 181 - 24. SEPTEMBER 1999 Viðmerkingar: Annita á Fridriksmørk, tingkvinna Tjóðveldisfloksins Lygnir & i = 8 * Få Eitt motto ávísur maður verður siteradur fyri at brúka í síni valdstíð var hetta „Sig eina lygn nóg ofta, so trúgva fólk henni til endan“. Og tað er júst somu mannagongd ávísir bólkar nýta í hesum dógum fyri at steðga fullveldisætl- anini. Hetta kann óiva geva politiskan løtuvinning, men ikki meir. Tad, sum byggir á lygn, endar aldrin væl. Tí tann sum byggir á lygn, verður etin upp av síni egnu lygn. Føroyingar eru nú so nær við tað aldargamla málið um, at í Fóroyum skulu før- oyingar ráða, sum vit ikki hava verið síðani 1946. Vónirnar eru bjartar, útlitini eru góð. Vit hava einki at ræðast. Vit kunnu um bert vit vilja! Men tað eru nøkur, sum byggja sítt politiska lív á júst tað øvugta: Vónloysi, ræðslu, viljaloysi. Vit kunnu einki, og vit klára onki, - og tí er tað, at onki skal broytast. Vit skulu ikki hava evsta valdið heima hjá okkum sjálvum. Nei, danir skulu hava tað, teir skulun ráða og afturfyri skulu vit liva av donskum pengum. Hesi, sum hetta siga, hava tað ikki gott í hesum døg- um, tey hava ongar sakligar grundgevingar fyri, hví dan- ir skulu hava evsta valdið yvir landið okkara. Tey standa nakin! Og hvat er tá til ráða at taka? Hvat er neyðugt fyri at ræða føroyingar frå at reisast sum fólk? Jú - lygnin! Eru ongi sannindi, sum kunnu sann- fóra fólkið, so lúgva vit. Javnt og samt. Lygn omanå lygn: Millum tær lygnirnar, sum vórðu borðreiddar fyri før- oya fólki í bløðunum farna leygardag, vóru hesar: * Tey umleið 60 fólkini, sum hava skrivað Hvítubók hava ikki verið óheft. Tað er lygn. * Tær búskaparligu útrokn- ingarnar byggja bert á tey farnu fimm árini. Tað er eisini lygn. * Tað kostaði 14 milliónir at skriva Hvítubók. Tað er eisini lygn. * Kunningarfundirnir um Hvítubók eru einsíðug propaganda. Tað er eisini lygn. * Fullveldislandsstýrið vil offra tey veikastu í samfel- agnum. Tað er eisini lygn. Hetta eru bara nøkur dómi um lygnirnar - ein dag. So- leiðis verður ein heil bylgja av lygnum um fullveldis- ætlanina skolað út yvir Før- oya fólk. Lygnin etur seg sjálva upp Allar kanningar vísa, at før- oyingar kunnu klára seg við fullveldi, um bert vit vilja. Hetta er sjálvsagt herkin biti at slúka hjá teimum, sum politiskt liva av at júka nið- ur í føroyingin, at hann einki nyttar, einki kann og einki klárar. i Einki er so ræduligt fyri hesi fólk sum bjartar vónir, góð útlit og stórir møgu- leikar. Teirra politiska grundarlag er jú ómegdin hjá føroyingum, og tey kenna seg kroyst av, at før- oyingar eru vónríkir. Tey eru niðurboygd av góðum útlitum. Tey ræðast teir stóru møguleikarnar. Tey síggja, at tað, tey hava bygt sína politisku tilveru á, ikki er rætt. Teirra trupulleiki er, at føroyingar kunnu! Føroy- ingar klåra! Føroyingar nytta! Og tað er sjálvsagt tað, sum fær hesi fólk at taka til lygnina. Mangt verður jú í neyðini nýtt. Men tað, at brúka lygnir, er ikki nøkur gongd leið. Tann politikkur, sum byggir á lygn, endar aldrin væl. Tann, sum byggir á lygn, verður til endans etin upp av síni egnu lygn. Annita á Fríðriksmóørk Tingkvinna Tjóðveldis- floksins tíðindablaðið Tað er ikki eiti á, sum teir ýla. Hvítabók sigur einki um, hvussu húskið fer at hava tað eftir fullveldið, sig- ur Jóannes. - Nýggjar eyglýsingar av demokrati, sigur Atli. Fullveldispolitikkurin fer at geva okkum eina full- feita føroyska yvirstætt, sig- ur Ingeborg. Tí tá teir ikki koma við tí sjålvir, so skal gruggast. Orð skulu vendast, setning- ar tambast og hol finnast, ikki til at fylla út, men til at seta skorður í. Sjávlt tá sem- ja kundi fingist um mangt og hvat, so má vigast fyri og ímóti: Tænir hetta løtu- vinninginum ella íkki. Nú er løtuvinningurin at fáa ivasom sambandsfólk undir sínar veingir. Vit kenna teir aftur, javn- aðarmennirnar! Men Jóannes, hví skal Hvítabók viðgera tað ein- staka húskið? Fyri at nýta eina fyri teg ógvuliga van- liga orðing: Gev mær eina einastu grund! Hvítabók viðger tjóðar- búskapin. Hon byggir á eitt vanligt borgarligt fólka- veldi, og hon letur tí lóg- gávuvaldið upp í hendur at leggja karmarnar fyri, hvussu ágóðarnir í samfel- agnum skulu býtast. Einki petti ødrvisi enn nú, vit eru í ríkisfelagsskapi við Dan- mark. So Jóannes! Er hetta stør- sta atfinningin hjá Javnaðar- flokkinum, so hevur flokk- urin einki at finnast at. Tað er tú, fólkavaldi, sum skalt býta í ríkisfelagsskapinum og fullveldinum. Tað er eis- ini tú, sum skalt upplýsa fólk, húskið, sum tú heldur so nógv av, og ikki kasta torvmold í eyguni á teimum við uttanumtosi! Tað er bara eitt ár síðan tit kastaðu Høgna og sam- gonguni fyri, at teir høvdu einki at fylla upp í fullveld- isleypin. Tað vóru bara inn- antómir setningar. Og sjálv- andi bíðaðu fólk í spenn- ingi eftir heftinum hjá tykk um um sjálvstýrisloysnina, ella hvat hatta kallaðist. Og hvat var tað so? Innantómir setningar úr enda í annan Tit siga m. a., at Føroyar skulu verða eitt samveldi á jøvnum føti við Danmark Tað er bara ikki so. Eitt gott dómi eru sáttmálar við onn- ur lond og uttanrikispoli- tikkur í síni heild. Tit siga, at vit ótarnað kunnu gera sáttmálar við onnur lond. Men vit hava í ríkisfelags- skapi ikki myndugleika at gera sáttmálar við onnur lond, sum skaða donsk á- hugamál. Men danir kunnu gera sáttmálar, sum skaða okkara. Teir sita við tí enda- liga orðinum. Ein finna tú ert... Ella er tað á jøvnum føti? Eg hevði skammast. Og Atli leggur uppí. Helst fyri at styðja nýggja, veika slóðaran! Nýtt demokrati… Hetta er sum at fara aftur í trýssini, tá CIA og m.a. Javnaðarflokkurin = altíð høvdu rætt og brúktu sama framferðarhátt: At skíra tey, sum ikki vóru samd, fyri kommunistar: >Í okkara parti av heim- inum er, nú aftaná at jarn- tjaldið fall, og kommunist- iska samfelagsskipanin snávaði og datt, bert okkurt hissini land, sum loyvir sær slik propagandatiltøk fyri almennar pengar, sum hetta okkara landsstyri setir í verk.< Oført, tí CIA er jú borg anin fyri tí borgarliga fólka ræðinum og fyri frælsi, javnaði og brødralag. Tey, sum ikki halda tað, tey eru kommunistar og ikki fræls lynt, spyr bara Pinochet Jú, víst brúka teir av al mennum fæ til at upplýsa fólk. Lat tað so eita tað nýggja demokratiið í tínari verð. Tað gamla demokra tiið var at brúka blokkin til at fylla niður í lummarnar á einum ovurhitaðum vinnu lívi (tú gjørdi sjálvur nýtslu av hesum báðum orðum. meðan tú sætst í andstøðu í teimum døgum — nytslan knipti bara, tå tå sjålvur hevdi »åbyrgd«) til ein yvir- kapasitet, sum einki gav, men bara kostadi. Vit løn- takarar bløda, og milliard- irnar eru uttanlands. Hvør mundi fåa tær? Leingi livi tad gamla demokratiið, Atli? Og so Ingeborg: »Ti tað gongur sjón fyri søgn, at tað eru tey lægst- løntu, sum skulu skerjast enn meira, fyri at vit kunnu fáa ráð til at fíggja fullveld- ið hjá teirri lítlu yvirstætt- ini.« Hugstoytt at hoyra ein umbodsmann hjå løntakar- unum rætta spjótsoddin móti fullveldinum og ikki yvirstættini. Tí hatta, tú nevnir, duga javnaðar- og sambandsmenn sanniliga eisini. Sviðan frá teimum hevur tú dyggiliga kent tey síðstu árini. Ikki tí, eg fari ikki at siga hinar flokkarnar fríar frá sínari ábyrgd. Og tað mátti sanniliga eisini talt, at alt hetta, henda stóra afturgongdin hjá okkum løntakarum, er farin fram í rikisfelagsskapinum! Og er tad ikki so, at sjålvt 21 Gruggingarliðið um tað vóru vit føroyingar, sum brúktu okkum út av eggini, so sluppu politik ararnir at liva og láta, sum teimum lysti, tí at danska stjórnin — tað viti tann góð asti, um tað ikki var við be ráddum huga — duldi frá boðaninrar frá fíggjareftir litinum fyri okkum føroy ingum? Tí teir høvdu jú onga fráboðanarskyldu. Og hvor bløddi? Yvirstættin ella vit? Hetta er rikisfelagsskap urin, Ingeborg! Danir hava ongantid spælt vid opnum kortum. Um Karsten ikki gongur okkum á moti, so sigur hann hóast alt frá, so vit vita, hvar hann flýtur Sjålv fert tú hinvegin óg uliga lætt um sannleikan, tá hann fær ábyrgdina fyri dastið av teimum niður- skurðum, sum eru farnir fram í nógv fleiri enn 10 ár So ver eitt sindur nærlagd- ari í tínum metingum, so tú ikki tekur trúvirðið frá ar- beidararørsluni. Eitt tilmæli um, hvat veljast skal í slík- um føri, skal ikki grundast á molnandi pástandir. Ongantíð havi eg viljað koyrt javnaðarflokkin uppí afturhaldsliðið. Sjálvt ikki tá EEC-stríðið leikaði á, og hann legði doyðin á eina upplýsing, hvørs hóvuðsúr- slit var, at EEC ikki var ein politisk, men ein rein bú- skaparlig samgonga. Men nu slepst eftir øllum at døma ikki undan. Hann hevur einki at bjóða fram sjálvur. Hann brúkar allar sínar kreftir til at siga fólki, hvat hini gera skeivt. Sjálv- andi hevur hann frælsi at gera tað, men tað hevur ongan javnað við sær og tað skerjir alt brødralag. Dånial Jåkup Jørgensen Barnaansingin í Nólsoy Eftir eina eftir mínari metan konstruktiva men kritiska grein um barnaansingar- stovnin í Nólsoy er líkt til, at bygdaráðslimurin Leo Poulsen er farin at ganga „verbala berserkaragongd“, fyrst í dimmu og síðani í dagblaðnum. Greinin hjá Leo er ikki degnalestur og als ikki svarð uppá mínar viðmerkingar um barnaans- ingarskipanina í Nólsoy, men heldur persónligt brigsl úr enda í annan og sum eg ikki kenni aftur. Eg loyvi mær tí at end- urtaka fyri Leo, hvat málið snýr seg um: Skulu vit krevja eitt åvist fakligt stødi fyri leiðsluna á einum dagstovni, sum skal ansa børnum frá 0 - 9 ár í 12 tímar um dagin, 5 dagar um vikuna ? Skal ein máls- etningur verða við stovn- inum, sum sigur hverja menning børnini ætlast at fáa og hvussu arbeiðast skal við hesum ? Eg óttast fyri, at eingin pedagogiskur mál- setningur er. Hvat við teim- um børnunum, sum hava serligan tørv ? Hvar flóta tey í hesum samanhangi? Hvórji króv skulu setast til fysisku rammunar um barnaansingarstovnar sum t. d. tann í Nólsoy ? Er tað neyðugt við leikum til bør- nini og hvat slag av leikum skal tað verða ? Mær kunn- ugt er sera ymiskt, bæði í mun til aldur og menning- arstødi annars, hvat best er at nýta. Talan er sostætt ikki um at seta niður á ávísar per- sónar, men almennar við- merkingar = til hvussu barnaansing skal skipast í Føroyum ár 2000 og við stóði í tí, sum eg sá og hoyrdi til almennu m6ttøk- una á Nólsoyar kommun- uala dagstovni 11-9-1999. Og hetta hevur Leo ikki fata! Eg helt tað verða sera aktuelt at skriva um evnid júst nú, tå Almanna- og Heilsumálastýrið arbeiður við ein barnagarðslóg, sum skal setast í verk á nýggj- árinum. Leo er kendur fyri at hava umboðað fólkaflokkin, sum sigur seg at verða frælslint- an og ganga inn fyri fríðari kapping. Einkið av hesum havi eg hóma í framferðini hjá Leo í hesum máli, sum spyr, hvat eg billi mær inn, tá eg gevi til kennar mína hugsan á prenti og soleiðis geri nýtslu av talu/skrivi frælsinum. Hetta frælsi var bannlýst í fyrrverandi Sov- jetsamveldinum - og í dag vita oll, hvat hetta førdi til av vanlagnu eins og so nógva aðrastaði í Verðini. Helvtin av møguligu brúk- arunum hava valt ikki at gera nýtslu av tí barnaans- ingartænastu, sum Nólsoyar Kommuna bjóðar framm. Hetta er ikki vegna vænt- andi tørv á tænastuni, men tí tey ikki meta hana at verða nóg góða. Her átti Leo at virka fyri, at hesi fingu somu rættindi sum hini og fingu stuðul á jøvn- um føti til eina skipan, sum hesi kunnu góðtaka. So hevði verið kapping um, hvor kundi veita tað bestu tænastuna og hetta átti hin frælslynti Leo at gingi á odda fyri. Leo átti at vita, at kapping er sunn og elvir til dygdargóðar tænastur, sum brúkarin er nøgdur við. Stuðulin, sum tað almenna veitir til barnaansing, tað veri seg kommunalur ella úr Landskassanum átti at fylgt barninum. So kundu for- eldrini sjålvi rátt fyri, hvar tey nýttu peningin og á tann hátt staðið fríð í valinum um, hvussu tey ynsktu, at teirra børn skulu ansast Nólsoy 21. September 1999 Petrica Christiansen