hósdagur 4. november 1999síða 14

tíðindablaðið urta meðan Dr. Patrick Caragata leggur fram sínar hugsanir um hvussu Fórovar Nr. 210 - 4. NOVEMBER 1999 Mynd: Jens Kristian Vang Hvussu við teimum negativu árinunum Hóast formaðurin í Javnaðarflokkinum er meiri enn eitt sindur skeptiskur um politikkin í álitinum, sum Caragata nevndin legði fram týsdagin, so heldur hann, at álitið kemur væl við, tí við hesum fáa vit eitt ideologiskt kjak um hvussu okkara samfelag skal skrúvast saman SVEINUR TRÓNDARSON Hatta sum fótur í hosu við politikkin Fólkaflokkinum. álitið passar sum hevur tosad um. 1 skal niður og at skal hóast nógv ður álitnum um av teimum til gingum lagt verður upp so verður ikki við einum einasta orðið nevnt nakað negativu árini av broytingunum Ordini eigur Jóannes Eid- esgaard. formaður i Javnað- arflokkinum, og hann sigur tey í sambandi við tað Carr- tið, sum var lagt el Føroyum týs- Tað, sum Jóannes Eides- gaard saknar í Caragata álit inum er ein gjøgnumgongd av teimum avleiðingum broytingarnar fara at hava við sær fyri veika í samfelagnum Hann vísir á, at álitið er ein hálovan av Ný Sæl- endska politikkinum, sum varð førdur frá 1984, men samstundis »gloyma« teir at taka vid, at just hesin polit- ikkur hevdi vid sær, at tey veiku í Ný Sælandi gjørdust tapararnir í spælinum. Tað vóru Sosialdemo- kratarnir, sum við hjálp frá embætismonnunum settu gongd á broytingarnar í 1984, men eg eri vísur í, at broytingarnar fóru nógv longri enn teir nakrantíð høvdu ætlað, sigur Jóannes. tann Men hava vit so ikki tann einastandandi góða møgu- gera broytingar. samstundis sum vit læra av NI V gJØrdut SKET Fad kanst tú gott siga, men tað er ikki so einfalt, ti Við at gera nógvar stórar broytingar á almannaøkin- um er vandi fyri at ávísir samfelagsbólar detta niður ímillum, og tað var júst tað sum hendi á Ný Sælandi. Men tað nevna teir ikki við einum orði, sigur Jóannes Eidesgaard Sælendarar Fólkaflyting Jóannes Eidesgaard vísir á, at ein av avleiðingunum av broytingunum á Ný Sælandi var, at arbeiðsmarknaðurin varð hamskiftur. Ný Sæland var kent fyri at hava ein vælvirkandi arbeiðsmarknað við góðum arbeiðsmarknaðaravtalum, men eftir 1984 er alt hetta farið fyri skeytið. Eitt annað, sum eisini hendi var, at nógv fólk fluttu úr Ný Sælandi, og tað var eisini tað vit fingu at vita, fer at henda i Føroyum, og tå haldi eg, at vit eiga at seta spurnartekin um tað er rætt at liberalisera so nógvm sig- ur Jóannes Eidesgaard, sum eisini heldur tað vera logið, at vit, sum einasta land í Norðanlondum skulu hava eina aðra sosiala trygdar- skipan. — Skattatrýstið í Norður- londum er so høgt av teirri orsøk, at vit hava valt, at gera eina politiska umfor- deiling av pengunum so- leiðis at sosiala trygdarnetið verður spent undir oll. Tað er eitt val vit hava framt, og tað halda vit, at vit eiga at standa við, sigur formaðurin í Javnaðarflokkin, sum ikki heldur so nógv um tosið hjá Fólkaflokkinum, um at gera eitt land við lágum skatti, tí tað kostar eisini á tí sosialu síðuni. Privatisering ikki bara góð Ein annar hornasteinur í ålitinum hjá Caragata nevndini er privatiseringin av almennu stovnunum. Føroya Banki verður beinleiðis nevndur í ålitin- um umframt Atlantsflog og onnur, og her er Jóannes í iva, um tað er so rætt, sum nevndin førir fram. — Seta vit bankan til sølu, so mugu vit eisini hyggja at hvør fer at keypa. Ein møg- uligur keypari er Den Danske bank, og eg loyvi mær at ivast f um føroyingar høvdu verið so glaðir um tað hendi., sigur Jóannes Eidesgaard. Hann minnir eisini Før- oya fólk á, at tað er ikki so langt síðani at bankarnir fóru á húsagang, og tá teir fóru, tá var ikki talan um almennar bankar. Tá áttu privatir investorar peninga- stovnarnar, og hóast tað vóru teir, sum høvdu ábyrgdina fyri, at teir fóru av knóranum so var tað tað almenna sum mátti taka yv- ir, vísir Jóannes á. Taka vit Atlantsflog, so er Mærsk Air ein møguligur keypari, og so verður fel- agið avtikið og vit hava aft- ur monopol á farleiðini millum Føroyar og Dan- mark, sigur Jóannes. Hann vísir eisini á, at tað einasta landskassin fær burturúr eini privatisering er eitt eingangsgjald. Og tá tað er inngoldið, so ber ikki til at fáa meira burtur úr tí. Hugsjónarligu avvikini sjónlig Hóast Jóannes Eidesgaard ikki er samdur við tí sum stendur í Caragata álitinum, so er hann kortini fegin um, at tað er komið. — Tað vil altíð vera so. Teir tríggir, sum hava gjørt hetta åliid eru búskapar- fróðingar, sum eru framm- alaga í neoliberalistiskum búskapi, men neyvan í breiðari spektri, og eg ivist onga løtu í, at fingu vit, nakrar vinstrahallar búskap- arfróðingar at gera eina kan- ning, so afturvístu teir hvørjun einasta pástandi hjá hesum monnunum, sigur Jóannes Eidesgaard. — Men, leggur hann aft- urat, við ålitinum fáa vit eitt hugsjónarligt kjak um hvussu føroyska samfelagið eigur at vera uppbygt, og tað haldi eg vera gott og harðliga tiltrongd, serliga eftir at Hvítabók hevur tik- ið luftina frá fólkið seinastu nógvu tíðina. Verða trælir í egnum húsi Jóannes Eidesgaard heldur, at verð- ur áheitanin um geva kapitali fría atgongd til føroyska vinnu, so endar tað heilt skjótt við, at fóroyingar gerast trælir í egnum húsi SVEINUR TRÓNDARSON Ein partur av teimum til- lagingum, sum Caragata álitið mælir til, skulu ger- ast í Føroyum er, at allar forðingar fyri fremmand- um iløgum í Føroyum vera avtiknar. Bólkurin vísir á hvussu onnur lond hava gjørt, og mælir til, at føroyingar heldur enn at seta forð- ingar fyri fløgum fara at broyta vinnulívstreytirnar soleiðis at tað verður á- hugavert fyri útlendingar at gera iløgur i føroyska vinnulívi. Men formaður Javnað- arfloksins er als ikki samdur við Caragata bólkinum. Hann heldur heilt einfalt, at tað við hesum broytingunum gerst ein ov stórur vandi fyri, at útlendska ávirk- anin gerst ov stór, og tað er sera óheppið. — Eg eri bangin fyri, at vit koma at sita sum trælir í okkara egna húsi um vit taka undir við hasum broytingunum, sigur Jó- annes Eidesgaard. Kunnu sita eftir við ongum Men hvat er tað, sum Jóannes Eidesgaard er bangin fyri? Tað er, at Føroyar er eitt lítið land, og at vinnulívið í landinum tí heldur ikki er so stórt í vavi. Av somu orsøk er lættari hjá útlendingum at keypa seg inn í føroyskt vinnuliv, og at gerast eigarar. Eigarar, sum i høvudsheitum hugsa um at fåa vinning av fyritøkuni. — Hygg til dømis at norska vinnulívinum. Tað eru so nógvir pengar í norska vinnulívinum, at teir til eina og hverja tíð kunnu keypa alt føroyskt vinnulív uttan nakað, fáa teir loyvi til tess, sigur Jóannes Eidesgaard. Men er nakar beinleiðis vandi við at útlendingar sleppa at keypa seg inn í føroyskt vinnuliv? — Eg síggi ein vanda, at útlendingar koma at eiga alt tað føroyska vinnuliv- ið, sígur Jóannes Eides- gaard, sum vísir á, at við tí gerst føroyingurin træl- ur í egnum húsi. Men um útlendingar sleppa at keypa seg inn í vinnulívið, so verður pen- ingur eisini »leysgivin« til at gera aðrar iløgur. Eg meini, teir, sum eiga tað vinnulívið sum er nú, teir kunnu brúka peningin til at gera aðrar íløgur. Er tað ikki so? — Tað er væl møguligt, men teir kunnu eisini seta peningin til síðis og liva av tí, sum hann gevur av sær., um so er, at lógir verða gjørdar, sum byrgja upp fyri slíkum, sigur Jó- annes Eidesgaard. Íslendska modellin ræðir Uttan at tað tó skal mis- skiljast so óttast Jóannes Eidesgaard eitt sindur, at føroyskir politikarar fara at fjeppast ov nógv uppí í teimum íslendsku loysn- unum. — Íslendingarnir hava kvotaskipanir, men tann skipanin virkar heldur ikki uttan lítir. Og av tí at kvotuskipanin er so um- setilig, sum hon er, so er nærum øll íslendsk fiski- veiða savnað á nøkrum heilt fáum hondum. Ísl- endskir stórkapitalistar, sum búgva í Spania, stýra íslendsku fiskivinnuni, tí teir hava pengarnar at keypa kvoturnar. Er tað tann vegin vit skulu fara í Føroyum, spyr Jóannes. Hann vísir á, at tað reiðararnir fiska er ogn hjá øllum borgarum i landinum, og at teir tí ikki eiga einkarrætt upp å fisk- in. Men er tad i grundini ikki feilurin hjå politik- arunum, at tit ikki hava sett teimum treytir, t. d. at teir skulu keypa kvotur- nar frå landinum áðrenn? — Jú, tað er væl møgu- ligt, at tað hevði hjålpt upp á trupulleikan, um vit høvdu ein kvotabanka, sigur Jóannes Eidesgaard, sum tó kortini ikki er samdur við Caragata bólkinum um, at útl- endskt vinnulív skal hava frítt at fara inn í føroyskt vinnulív. — Tað kann ikki vera meiningin, at vit skulu lata onnur hava ábyrgdina av vinnulívinum fyri okk- um. Hvat skulu vit tá hava sjálvsstýrið til, spyr Jó-