hósdagur 4. november 1999síða 20

* Nr. 210 - 4. NOVEMBER 1999 Viðmerking: tíðindablaðið 31 Komið og haldið eitt rimmar ball! Í hesum døgum eru politik- arar, sum geva fólki lyftir fyri upp til triggjar milliardir. Teir mæla rætt og slætt til, at vit halda eitt øgiligt ball! Ta0 er sjálvandi freistandi, tí kassin er fullur. Men byrja vit ballið, fáa vit 80'ini um- aftur. Og hendir tað, fáa vit eisini 90'ini umaftur. Tí mugu vit siga tað púra greitt Her verður onki ball Vit liva í eini spennandi, men sanniliga eisini í eini krevjandi tíð. Vit stíga tey fyrstu veruligu stigini fram móti einum sjálvbjargnum føroyskum vælferdarsam felag. Tað aldargamla málið um, at í Føroyum skulu før oyingar ráða, er so nær sum tað ikki hevur verið síðani 1946. Vit náa ikki málinum við at kvetta ella kuta, men við miðvísum arbeiði og var ligum tillagingum Eingin hevur nakra patent loysn uppá. hvussu vit náa á mál. Eingin hevur nakra ein falda uppskrift. Eingin hevur svar uppá allar spurningar Men vit hava ta føstu sann føring, at hetta landið er okk ara. Tað er bert okkara á byrgd at skapa grundarlag fyri einum føroyskum væl ferðarsamfelug Okkara sannføring er, at hetta er tað mest virðiliga Tað er eisini tað besta fyri okkara land og fólk. At kasta ábyrgdina frá sær er sjálvandi tað lættasta. Men tað er ikki virðiligt. Tað er ikki sømiligt. Og tað er Ogv- uliga hættisligt. At tveita ábyrgdina fyri okkara landi á onnur, er at tveita bæði okkum og okkara eftirkomarar út í óvissuna Brimgarðurin skal halda Men skulu vit hava politiska ábyrgd fyri okkum sjálvum, so krevur tað sjálvsagt, at vit eisini vísa búskaparliga á byrgd. Og búskaparliga á byrgd vísir tú fyrst og fremst í góðum tíðum I løtuni gongur óvanliga væl. Almennu kassarnir hava leingi havt veldug avlop, og uttanlandsskuldin minkar í stórum. Tað er nú vit skulu visa, um vit duga at hava ábyrgd ella ikki Vit hava dugað tað higar til. Landsstýrið armálaráðharranum á odda hevur megnað at tørn. Vit hava bygt an politiskan brimgarð um okkara vaksandi inntøkur, og bara latið tann mest neyðuga við fíggj halda ein sterk partin seyrað út í samfelag A uppskotinum til fíggj- arlóg fyri komandi ár hækka vit bert útreiðslurnar, har greiður tørvur er. Vit raðfesta almanna-og heilsugkið fremst, og vit hækka pensi- ónirnar. Hetta nýta vit góðar 80 milliónir til Næstfremst seta vit undir vísing, gransking og mentan Hesi øki fáa 24 milliónir afturat Síðani fáa olju- og um- hvørvisøki0 tað, sum neyð- ugt er fyri at tryggja góða stýring Hini økini standa fyribils í stað ella minka. Langtíðar raðfestingar verða gjørdar fyri iløgurnar, so vit alla tíð- ina klára at stýra nýtsluni Við hesi gongd fara vit komandi ár bert at brúka 363 blokkstuðulin um til rakstur av samfelag num. Og tá eru inntøkurnar sera varisliga mettar. Heldur buskaparvøksturin fram bara nøkulunda sum milliónir av 1 1 TØ klåra 11 | Restin verður spard saman Heildarbúskapurin veksur væl skjótari enn tær almennu útreiðslurnar. Og tað av- lopið, vit eru í ferð við at byggja upp. verður sett í ein búskapargrunn, ið skal um- sita tann pening, sum ikki verða brúktur Hetta er vegurin fram, júst sum eisini verður víst á í Hvítubók. Vit eru í ferð við ta varligu tillagingina. Vit stíla fram ímóti einum sjálv støðugum búskapi. Og tann kósin má haldast. Brimgarð urin má ikki brotna! Komið heldur og haldið ball! Men tað er sterkar politiskar kreftir, sum nettupp vilja bróta brimgarðin. Tá orða skifti var um fíggjarlógina vóru summir tinglimir so flottir. at teir kláraðu at futta upp í tríggjar milltardir krón ur av teir 20 minuttirnar, teir høvdu orðið. Boðskapurin vit at fíggja nærum allan frá hesum fólkum er greiður blokkstudulin Sleppið styringini, sleppið Hetta er sjálvsagt í set skynseminum, sleppið lang vóðum árum. men kort tíðaráhugamálunum. Komið ber til at síga, at vit eru væl = og haldið ball í staðin! í veg til at gerast óheft Hesi fólk hava bert eitt blokkstuðlinum. Fyri hvor huganum: At royna at tak onu landskassin ft i patent uppa at vilja ten ka, bruk t bara part eldru. sjúku og veiku HOGNI MOHR Politiska ungdómsstevnan, sum var í vikuskiftinum, endaði leygarkvoldið við veitslu í matarhøllini í lær- araskúlanum. Men áðrenn tey ungu sluppu fram at bjóri og barr, varð luttak- arahópurin býttur í tveir kjakbólkar. Settir vóru tveir kjakbólkaleiðarar í hvønn bólk, og teir umleið 40 luttakararnir fingu síð- ani høvi at siga sína hugs- an um framtíðina. Einasta avmarking í kjakinum var, at ongin slapp at tvíhalda um framsetingar uttan eis- ini at hava eina grundgev- ing vid uppi i leikinum. Havragryn og danskur samleiki Sum vera man gjørdist að- almålid undir kjakinum, spurningurin um rikis- rættarligu stødu Føroya. Ahugavert var, at flestu luttakararnir, antin teir tos- aðu fyri fullveldi ella sam- bandi, gjørdu tað við stødi í materialistiskum virðum. Fullveldisfólkið royndi at sannføra tey sambands- hugaðu um, at ein møgu- | ligur lækking i livistødi í fullveldinum Føroyum, var tað verd. Sambands fólkið og tey ivandi, løgdu hinvegin stóran dent á, at tey ikki fóru at góðtaka ov stóra lækking í livistødi, | bert fyri at kunna kalla seg tjóð Sigast skal kortini, at nøkur fullveldisfólk vildu hava tjóðskaparligt frælsi undir øllum umstødum. Tey vildu fegin »eta havr agrýn hvønn morgun, skuldi tað verðið neyðugt. Ein sambandsmaður kendi seg tjóðskaparliga tengdan at Danmørk. Ein partur av hansara = tjóðskaparliga samleika var danskur. Hann var sostatt sam- bandsmaður av >tjóðskap- arideologiskum« orsøkum. Ein áhugaverd stóða, sum lítið hevur verið at hoyrt um í vanligum kjaki. Millum fólk tyktist breið semja vera um, at fullveldi verður veruleiki „einaferð í framtíðini<. Nær tað er visti ongin at siga. Sambært niðurstøðu, hildu nøkur tó, at ávís viðurskifti skuldu avgreiðast áðrenn. Semja var kortini um, at vit eiga at sleppa okkum av við heildarveitingina úr Danmørk. Ráð til Buffalo- skógvar Onnur viðurskifti sluppu fram at i kjakinum móti endanum. Øll vóru vón- svikin av vantandi utbugs ingarpolitikki. Mælt var til at orða ein útbúgvingar politikk, sum byggir á føl oysk viðurskitti Gjørt varð vart við, at vit erga at leggja okkum eftir at fáa endaligar útbúgvingar til Føroya. Føroyingar kunnu taka grundútbúgvingar í øðrum londum, og hægri Ung framtíð í kjaki Adrenn veitsluna leygarkvóldið á læraraskúlanum, varð kjakast um Førovar í framtíðini. Hø udsevnid var fullveldi, men ungdómspolitikkur, rúsdrekka og fosturtóka vórðu eisini umrødd útbúgvingar, serliga teldu- tøkniligar, i Føroyum, varð hildið. Hugtakið, vælferð, var eisini umrøtt. Nógv hildu, at vælferð hevur samband við góðar møguleikar at søkja sær heilsubót, góðar skúla- og útbúgvingar- møguleikar og eina góða og trygga almannalóg- gåvu. Nøkur søgdu tó, at tað eisini heyði tydning, at ein kundi fara í byin (í oðr- um bilinum) og keypa sær einar = Buffalo-skógvar, hevði ein hug til tess. Øll vóru samd um, at al- menna umsitingin er alt ov stór. Hvussu stór hon er, visti ongin nágreiniliga, men at hon ikki er nóg ein- fold at koma til, tyktust oll vita. Eitt ungt samdøgur Ungdómspolitikkurin varð býttur upp í tríggjar partar. Dag, kveld og nátt. Tey ungu hildu, at tey áttu at hava góðar møguleikar til arbeiði og skúlagongd um dagarnar og góðar umstød- ur tl fritidaritriv um kvøldið. Hugkveikt av fyr ilestri Sjúrðar Skaale um m.a. krøv hins einstaka til samfelagid«, vóru tey ungu samd um, at tey sjålvi eiga at taka stig til at bóta um egnar umstødur, tá tal an er um frítíðarvirksemi Í sambandið við nåttina, og alt tað spennandi, ið hon hevur at bjóða. var stórri spjaðing meiningu num enn annars. Eldfim evni, sum rúsdrekka og fosturtøka, skaptu ein litl- an klovning millum fólk beinanvegin. Onkur helt, at øl og vin eiga at sleppa á handilshyllarnar, meðan onnur vóru væleint við rús- drekkalógina. Breið semja var um, at rúsdrekka ikki er bíligt! Lív kom í samkomuna tå fosturtøka varð umrødd. Tikið varð bragdliga til, og gitingarnar um, nær eitt barn er eitt barn, vóru mangar. Øll hildu tað vera skeivt, at fosturtøka verður nýtt sum fyribyrging. Fleiri mannfólk hildu, at kvinnan sjálv eigur at ráða fyri, um hon ætlar sær at bera barnið í heimin ella beina tað burtur áðrenn tað sær dagsins ljós. Nógv valdu at tiga, meðan hetta evnid var frammi. Serliga ungar kvinnur sótu og stardu framm fyri seg með- an onnur umrøddu málið Hóast seinasta evnid tyktist ampaelvandi, og fleiri sótu hugsunarsom eina løtu eftir lokið kjak, varð hugurin betur sum fráleið. Oivad gleddu tey ungu veitsluna seinni á kvøldi. Tað frættist seinni, at oll kjakevnini høvdu verið úkin framm aftur undir veitsluni. Og kjakið heldur ótvað fram Eisini í framtíðini, hvar hon enn er seg til At taka patent uppá at vilja stuðla útjaðaran ella sítt lok aløki. At taka patent uppá at vilja vinnulívinum væl Og so skal samgongan setast upp sum fíggindin hjá øllum hesum Vit hoyrdu enntá ein ting mann spyrja, hvat landsstyr ið billar sær inn at kalkulera við einum yvirskoti á fíggj- arlógini uppá 449 milliónir Hetta var bringuprýði, með an tey gomlu og veiku bløda afturfyri, varð sagt Tilmælid var greitt: Kom- ið heldur og brúkið pengar nar beinanvegin! Aftur í 80'ini Hvor er munurin henda hugburð og so tann sum koyrdi hetta samfelagið millum so logandi á heysin? Tad er eingin munur! Hetta gongur út uppá. at vit skulu gjara út í góðun | blokk pum{ Si te Tå tað so gongt | Í it lær peng { it halda orskar nur O tað ik R c () Ve () k O } Q Í ð 1) SErst IKK ) KS 80'unum. Tal hvør annan Men at fara undir tað sama umaftur - tað er ófyrigeviligt Vit fáa ongan sunnan bú- skap í Føroyum, fyrr enn vit gera okkum óheft av blokk- stuðulinum. Fyrrenn vit gev- ast við útgjaringini. Gevast at spæla solidarisk við peng- unum hjá øðrum nyttar ikk lasta fyri tað Vandin er ábyrgdarloysi Tann størsti vandin í før- oyska samfelagnum í dag er politiskt sjålvsøkni og á- byrgdarloysi, sum byggir á danskan blokkstuðul. Um vit ikki taka fulla ábyrgd av okkara samfelag og fáa blokkin burtur, so endar gal- ið aftur. Tað er ikki tí vit eru verri fólk enn onnur. Men tað ber ikki til at føra politikk, tá helvtin av tinginum sigur, at vit bert skulu brúka burtur av pengum, sum aðrir skatt- gjaldarar gjalda okkum, meðan hin helvtin sigur, at vit skulu ikki brúka pengar- nar. Vit mugu semjast um, hvat grundarlagið er Og tað er bara eitt virðiligt og sunt grundarlag: At vit klára okkum sjálvi sum onn ur fólk Val skulu hava avleiðingar Stjórin í Føroya Banka hevur hevur sagt, at vit høvdu aldri kunnað farið sporinum í 80 unum, um vit vórðu mett efur egnum evn soleiðis av um í altjóða samfelagnum So leingi vit brúka danskar pengar og danskar skipanir sum eitt friholt, fáa okkara gerðir ikki avleiðingar fyrr enn ov seint er. Tað mugu vit hava lært Ikki ráð til heimastyri t tón ASKASSå Tað er ongin kunstur at oysi pengar ut høgru og Tad krevur einki av nøkrum hvørki borgarum ella pol iukarum Men gera vit tað, eru umb- urmenninir vísir. Hvussu ræðuligir teir kunnu verða, minnist øll frá kreppuni Tí er svarið til teir politik- arar, sum nú vilja sleppa at bróta brimgarðin, púra greitt Ikki talingur um! Og til veljararnar mugu vit siga, at vilja tit hava alment oyðsl og útgjaring. so skulu tit velja onkran annan á ting Ti vit sum nú hava meiriluta, kunnu bara geva veljarunum eitt lyfu: Væl- ferðin skal trygg' spakuligum betringum, og ongir av teimum stóru trup- ulleikunum verða loystir beinanvegin. Pensiónir og aðrar veitingar skulu vera á einum rímiligum stoði. Vit kunnu lova. at vit vilja brúka pengarnar, sum eru til taks, til tey, sum tørva mest. Mer her verdur eingin veitsla! Vit kunnu bert lova at miða eftir Vinstru betringum í samsvari við okkara egnu fíggjarorku Alment oyðsl er ein t størsta hóttanin móti san felagnum í løtuni. Vit I ikki råd til ta Vit kk ráð ul ábyrgdar VS Vit Vit skulu aldrin aftuir end skommini, sum vit uppin 1992 fullari ábyrgd Høgni Hoydal, landsstýrismaður