týsdagur 14. desember 1999síða 10

10 tíðindablaðið Nr. 238 - 14. desember 1999 Viðmerking: Kraftblokkabátarnir kroystir Føl frå Foroya Hagstovu fyn fiskiskapin undir Før- ovum fyrstu 10 mánaðirnar í ár vísa at virðið av tí, sum er veitt undir Foroyum i år er umleið 53 mió. kr. minni enn í 1998. Ein afturgongd frå 808 mió. kr. til 753 mió. kr. svarandi til 7% Vit vita oll, at seinastu árini hava verið avbera góð ul fiskiskap og prísirnir hava fyri nærum oll fiska- slog verið uppgangandi í sama tíðarskeiði, so tað liggur neyvan nakað dram atiskt í eini afturgongd av hesi stødd Men hetta er bert fyri iaflotan. Teir sum fiska undir Foroyum. Men hvat við hinum flotanum. Fjar fiskaflotanum Eg skal triva i nøkur tøl fyr! kraftblokkaflotan og Vísa á. at her er ødrvisi dramatikkur í luftini. Hesin flotin heyði 2 hampulig ár í 1996 og 1997 og eitt gott ár 998. men nú er vend komin í so tað forslær Kraftblokkaskipini eru 8 í tali. Tey royna eftir sild, makreli, hestamakreli, lodnu og svartkjafti við nót ella troli. I metårinum 1998 veiddu hesi skip tilsamans fyri 275 mió. kr. ella fyri uml. 34 mió. kr. í meðal upp á skipi. Nú vit nærkast endanum á 1999 hava hesi somu skip fiska fyri uml. 152 mió. kr. ella 19 mió. kr. í medal upp á skipið. Ein afturgongd upp á 123 mió. kr. ialt ella 45% Tað hevur í seinastuni verið nógv frammi um okk- ara nýggjaru skip. Tey skulu í minsta lagi fiska fyri 35 mió. kr. fyri at svara hvørj- um sítt og allarhelst nakað meira nú, tí mestsum alt gongur tann skeiva vegin Svartkjaftafiskiskapurin var óvanliga góður í 1998 og er í minking. Oljuprísirnir eru farnir upp í meira enn tað dupulta seinasta ári. Hetta merkir uml. 3 mió. kr. meira í útreiðslum fyri ein kraft- blokkabát. Hartil er rentan farin upp Meðalprísirnir fyri allar nøgdir tilsamans eru falnir við 33%, men virðini eru sum sagt fallin við 45%. Altso er ein afturgongd í nøgdunum eisini. Men sum sagt er meðal- fiskiskapurin fyri 1999 19 mió. kr. upp á skipið, har fleiri skulu hava 35 mió. kr ella meira. Onkur má hjálp- ast við lítið, um hetta skal hanga saman. Og tað ger tað ikki. Tað vera nógv reyð tel at síggja í roknskapinum hjá pelagiska flotanum 1999. Tað eru tvey álvarslig as- pektir í hesi gongdini Annað er tað samfelags- búskaparliga. Her er ein afturgongd upp á 123 mió. kr. Tað fer at merkjast onku- staðni mest í teimum kommunukøssum, sum fáa stórar inntøkur frá kraft- blokkabátunum Hin er tann, at pelagiska kvotan tykist at skula býtast út til alsamt fleiri. Og tá ið gjaldast skal fyri kvotur í sínámillum samarbeiðinum við okkara grannatjóðir, so tykist tað fyri tað mesta at vera við pelagiskum fiski. Hetta máar burtur av til- verugrundarlagnum hjá hes- um partinum av flotanum og sum sæst eru útlitini longu nú álvarslig. Við hetta lag verður trup- ult at gera ætlanir. Sum er rokna vit við, at okkara kvotir uttan svartkjaft hava eitt virði upp á 15-20 mió. kr., so tað skulu koma fyri 15-20 mió. kr. burtur úr svartkjaftinum fyri at tað skal hanga saman. Vit vænta at kvotur verða settar á svartkjaft innan fyri 2-3 ár og við teimum út- litum, vit í dag hava, kunnu vit rokna við í mesta lagi at fáa 10.000-15.000 tons upp á skipið um árið. Um prís- urin er 60 oyru, so gevur hetta 6-9 mió. kr. afturat teimum 15-20 mió. kr. fyri hinar kvoturnar. Sum tað sær út í dag. liggur inntøkugrundarlagi hjá einum kraftblokkabáti altso undir 30 mió. kr. um ári fyri eitt gott ár. Og teir nýggju skulu sum sagt hava 35 mió. kr. ella meira. Her verður galin endi. Fyrr í heyst varð nógv tosað um endurnýggjan av skipaflotanum. Tá varð mestsum bert hugt eftir flot- anum undir Føroyum. Eing- in tók kraftblokkabátarnar upp á tunguna ella hinar fjarfiskabátarnar fyri tann skuld. Ei dáni í, tí her er einki grundarlag fyri endur- nýggjan. Høgustødd og inn- tøkumøguleikar hanga ikki saman longur. Fiskivinnumyndugleikarnir mugu taka henda veruleika í ramasta álvara, tí fylgj- urnar av ov lítlum inntøku- grundarlagi vísa seg skjótt. Sjálvt um nøkur hampulig ár hava verið, so er lítið av eginpeningi akkumuleraður í feløgunum. Skipini vóru illa fyri seg, áðrenn hesi trý seinastu árini, so holini vórðu eisini nógv at koyra í. Væntandi vidlikahald, gamal og útslitin reiðskapur og útskifting av tólum fór við tí mesta av avlopinum. So tey flestu av feløgunum eru framvegis ógvuliga við- brekin og tola bert lítla aft- urgongd, fyrrenn tað stend- ur á aftur. Utlitini fyri 2000 tykjast ikki at hava stórar broyt- ingar við sær. Prísirnir eru komnir nakað uppaftur, so vónandi verður okkurt at royna eftir, men tað verður tungt at fáa endarnar at røkka saman, um einki broytist. Gøtu 8.12.1999 Atli Hansen Betri at semjan er greið enn at hon er breið Semjan í sjálvstýrismálinum er bæði breiðari og greiðari enn hon nakrantíð hevur verið áður. Tað er ikki avgerandi at at fáa Javnaðarflokkin við. Og vil hann ikki sleppa møsninum um eitt sjålvstødugt land undir danskari grundlóg, er einki at tosa um. So er bara at lata hann sita, har hann sjálvur hevur sett seg: Uttanfyri! Vit mugu finna eina breiða semju! Hetta tykist fyri mong vera tað mest avgerandi, nú sam- ráðingarnar við stjórnina nærkast. Hvorja ferð málið verður umrett alment, ljóðar Breið semja, breið semja. breið semja. Tað, "breið semja" merkir í hesum sambandi, er, at samgongan og Javnaðar- flokkurin semjast um eitt samráðingarrit. (Sambands- flokkurin liggur helst ov tt hetta sama langt frá hinum til, at ein semja er møgulig) Tað er sjálvandi ógvuliga gott at breiðar politiskar ikki num so týðandi Men tann semi- sum vit longu hava, er í veruleikanum rættiliga breið. Fýra av seks flokkum og 19 av 32 tingmonnum standa saman um hana Hetta er ikki so lítið. Tað hevur ongantíð áður hevur verið ein so breið semja um tann ríkisrættarliga spurn- ingin á tingi. Innihaldið má koma fyrst Men menn vilja altso hava semjuna at gerast enn breið- ari við at fáa Javnaðarflokk- in uppí. Og tað er púra rætt. Jú breiðari semjan er, jú sterkari standa vit. Tí eigur tað sjálvsagt at roynast. Men at fáa Javnaðar- flokkin við má ikki gerast høvudsendamålid í teimum fyrireikingum, sum nú standa fyr Tað, hetta skal snúgva seg um, má fyrst og fremst vera innihaldið í teirri semjuni, sum gjørd verður. Fæst eingin semja við Javnaðar- flokkin um eitt skilagott innihald, so er betri at eing- in semja verður gjørd við hann. Og innihaldið í tí, sum Javnaðarflokkurin higartil hevur boðað frá, er tíverri alt annað enn skilagott. Flokkurin sigur, at Løg- tingið skal hava "evsta lóg- gåvuvald” í Føroyum. At Føroyar skulu vera eitt ”sjålvstødugt land”, sum skal samstarva vid Dan- mark “á jøvnum føti”. Hetta samsvarar alt við ætlan samgongunnar Men samstundis hevur flokkurin aftur og aftur boð- að frá, at einhver semja skal miða ímóti, at Føroyar verða verandi undir teirri donsku grundlógini. Tað er eitt ”Ofråvikiligt krav” at vit ikki skulu hava egna grund- lóg og at vit ikki skulu hava fullveldi yvir okkara landi. Við hesum í huga er ilt at síggja, hvar partarnir kunnu metast. Tí samgongan kann aldrin ganga við til, at Før- oyar verða verandi undir donsku grundlógini. Tað hevði tikið grundarlagið undan ollum ti, sum hon hevur sagt og gjørt líka síð- ani valið. Tað hevði eisini gingið beint ímóti teimum lyftum, samgonguflokkar- nir vunnu valið uppá. Fundamentalistisk støda At Javnaðarflokkurin sigur seg vilja stovnseta eitt sjálv- støðugt føroyskt land undir teirri donsku grundlógini vísir fyrst og fremst, at flokkurin ikki arbeiðir á- byrgdarfult í hesum máli. Henda ósamanhangandi og sjálvmótsigandi politiska agitatión hevur ikki uppi- borið meiri umtalu. Tí flokkurin hevur framvegis ikki greitt frá, hvussu hetta skal setast í verk. Tað eru bert innantómir og populist- iskir pástandir. Teir kunnu ikki vera grundarlag undir okkara landi í komandi old. Og hvørjar grundgeving- ar hevur flokkurin? Hvi verdur tad so ræduligt um Føroyar fáa egna grundlóg? Fyri mær at siggja er hetta einki uttan tað gamla svarta afturhaldið, sum vit hava upplivað gjøgnum søguna. Afturhaldið helt tað jú eisini vera ræðuligt at einahand- ilin varð avtikin. At føroyskt mál fekk fremsta rætt í land- inum. At vit fingu egið flagg. At Løgtingid fekk lóggávuvald. Og so fram- vegis og so framvegis. Aft- urhaldið hevur altíð ræðst fyri, at vit fingu nakað, sum var okkara egna. Nú er tað so grundlógin, sum er tann stóra grýlan. Samanumtikið er at siga, at stóða Javnaðarfloksins í hesum máli er bæði ólogisk, ósamanhangandi, sjálvmót- sigandi og fullkomiliga fundamentalistisk. = Hon kann ikki undir nøkrum um- stóðum verða grundarlag undir so týðandi samráðing- um sum teimum, ið nú standa fyri. At geva stjórnini buktina og báðar endarnar Hvat hevdi hent um tað "treytaleysa kravið" hjá Javnaðarflokkinum varð gingið á moti? Fyri tað fyrsta høvdu vit ikki kunnað fingið evsta vald í okkara landi. Full- veldið yvir oyggjunum heyði framhaldandi verið í Keypmannahavn. Fyri tað annað hevði ikki borið til at fingið eina skip- an við greiðum løgfrødi- ligum linjum. Grundlógin ásetur, at evsta valdið í Dan- mark er hjá donskum mynd- ugleikum. Skulu vit hava okkurt slag av sjálvstýri undir hesi grundlóg, má tað — enn einaferð — vera grund- að á politiska heimildarveit- ing frá stjórnini. Og tá tað er stjórnin sum skal veita okkum hesa heimild, verður samráðing- arstødan tann sama sum al- tíð: Landsstýrið er undir, og stjórnin er omaná. Stjórnin situr ødrumegin borið og tekur avgerðirnar, meðan landsstýrið situr hinumegin og vónar. Vónar at fáa rætt- indi. Vónar at fáa heimildir. Men landsstýrið kann einki krevja, tí tað er framvegis ein danskur myndugleiki í einum donskum heimastýri. Undir hesum treytum ber ikki til at gera annað enn eina politiska avtalu, sum hevur stødid í danskari lóg- gávu. Donsk lóggáva verður avgerandi fyri, hvat ber til og hvat ikki ber til. Tí fer stjórnin at hava buktina og báðar endarnar. Hennara vælvild ella illvilji verður tað avgerandi. At samráðast undir hes- um treytum verður sama mannminkandi = biddara- gongd sum altíð. Fullveldi er greiðar linjur Verður farið eftir full- veldinum er stødan ein heilt onnur. Tá fer sáttmálin ikki at hava stødid í danskari lóggávu, men í altjóðarætti. Tað verður ein sáttmáli mill- um tvey sjålvstødug lond. Okkara menn fara at hava greiðar altjóðarættarligar á- setingar at halda seg til, og kunnu leggja fram greiðar ætlanir og krøv. Ongum nýtist at spyrja um krøvini samsvara við grundlógina og danska lóggávu, tí hetta verður als ikki inni í mynd- ini. Minkingin í blokkstuduli, samstarv å uttanrikisøki- num, fyrisitingarligt sam- starv i skiftistíðini — hetta verða alt samráðingarspurn- ingar. Men møguleikarnir at fáa greiðar linjur fyri sam- starvinum á øllum hesum økjum eru munandi stórri, um grundarlagið er, at Før- oyar skulu vera eitt sjálv- støðugt land. So leingi vit eru undir donsku grundlógini fáa vit ikki greiðar linjur, tí tá verð- ur sjálvt grundarlagið ó- greitt. Danskt og føroyskt vald verður vavt saman, og eingin veit hvor hevur å- byrgdina av hvørjum. Fylgj- urnar av slíkari støðu kenna vit oll. Tí má málið verða, at vit fara eftir tí greiða og ruddi- liga: Eftir fullveldi og egn- ari grundlóg. Bert tað skap- ar møguleikar fyri einum greiðum sáttmála og greið- um og javnbjóðis samstarvi. Ein greið semja er betri enn ein breið semja Tað er greiður meiriluti fyri hesum sum er. 60% av ting- manningini stuðlar eini greiðari og realistiskari ætl- an. Tað hevði sjálvsagt verið ynskiligt, um semjan varð enn breiðari. Men skal ein breið semja gerast á Javn- aðarfloksins grundarlag, so má tann greiða ætlanin um fullveldi og egna grundlóg sleppast. So standa vit við eini breiðari semju, men eisini eini ógreiðari og órealistiskari semju. Eini semju sum ger, at vit standa veikir undir samráðingun- um. Eini semju sum ger, at landsstýrið verður ein und- irskipaður danskur mynd- ugleiki sum samráðist við tann danska statin. Tí er tað týdningarmesta, at semjan verður greið — ikki at hon verður breiðari enn hon longu er. Og um treytin fyri at fáa eina breið- ari semju er at offra tað greiðu semjuna, so er betri at lata vera. Vil Javnaðar- flokkurin ikki flyta seg, má hann standa uttanfyri. Hans- ara stuðul hevði sjálvandi verið góður, men hann er ikki avgerandi. Tey ríkis- rættarligu vidurskiftini kunnu fåast f rættlag uttan hansara hjålp. Hans Tausen Olsen