týsdagur 22. februar 2005síða 2

2 Nr. 36 - 22. februar 2005 Skulu flyta í summar Jødisku niðursetufólkini í Gaza-geiranum kunnu so smátt fara undir at fyrireika seg til at flyta haðani. Sunnudagin samtykti ísraelska stjórnin við seytjan at- kvøðum ímóti fimm, at tey 8.300 niðursetu- fólkini skulu fara úr Gaza-geiranum í sein- asta lagi tann 20. juli. – Eg havi tænt ísra- elska ríkinum í 60 ár, og eg havi tikið fleiri hundrað avgerðir. Í fleiri førum hevur tað snúð seg um lív ella deyð, men hendan samyktin er tann truplasta í lívi mín- um, segði Ariel Sharon, forsætisráðharri, í einari røðu fyri einum ameri- konskum jødafelags- skapi sunnukvøldið. Hann segði, at avgerðin at flyta niðursetufólkini úr Gaza-geiranum og Norðursamária var trup- ul, men neyðug fyri framtíð Ísraels. Eftir samtyktini skulu niðursetufólkini flyta úr øllum teimum 21 niður- setubygdunum í Gaza- geiranum ogýra bygdum á Vestara Áarbakka. Í síðstu viku samtykti ís- raelska tjóðartingið at rinda niðursetu-fólkun- um slakar seks milliardir krónur í endurgjaldi. Stjórnin hótt Fyri trimum mánaðum síðani samdust svenska stjórnin og teir fýra borgarligu flokkarnir um, at sviar skulu ikki á fólkaatkvøðu um ta ætl- aðu ES-grundlógina, men at Ríkisdagurin skal taka støðu fyri fólkið. Umhvørvisflokkurin, sum er stuðulsflokkur hjá stjórnini, var ikki nøgdur við semjuna, og um vikuskiftið hótti flokkurin við at taka stuðulin til stjórnina aftur, verður grundlóg- aruppskotið ikki lagt út til fólkaatkvøðu. Um- hvørvisflokkurin hevur 15 tinglimir, og Gøran Persson, forsætisráð- harri, hevur brúk fyri teimum fyri at varðveita meirilutan í Ríkisdeg- num. Í einum skrivi, sum Umhvørvisflokkurin handaði stjórnini sunnu- dagin, skrivar leiðslan í flokkinum, at tað er skeivt av Sosialdemo- kratunum og teimum borgarligu flokkunum at taka avgerðarrættin frá veljarunum. Lagt verður afturat, at stendur stjórn- in við avgerðina, er tað trupult at ímynda sær, at samstarvið millum stjórnina og Umhvørvis- flokkin kann halda fram. Nógv ferðafólk í Burma Hóast fleiri lond hava mælt sínum borgarum frá at fara til Burma ella Myanmar at ferðast, tykist áheitanin ikki virka eftir ætlan. Orsøkin til, at lond mæla sínum borgarum frá at fara til Burma, er, at hernaðarstýrið har sýtir fyri at virða altjóða mannarættindi, men sambært blaðnum My- anmar Times eru tað ikki øll, sum taka áheit- anina til eftirtektar. Blaðið skrivar, at í fjør vitjaðu 660.000 fremm- and ferðafólk landið, og tað var tíggju prosent fleiri enn árið fyri. Inn- tøkurnar frá ferðafólka- vinnuni vóru næstan 800 milliónir krónur ella 17 prosent meiri enn í 2003. So seint sum í síðstu viku mælti bretski for- sætisráðharrin, Tony Blair, bretskum borgar- um frá at fara til Burma at ferðast. Fleiri hava víst á, at tey útlendsku ferðafólkini eru við til at fíggja virksemið hjá hernaðarstýrinum, so tað kann verða sitandi. Berjast við polio Afrikonsku londini Ni- geria, Niger og Benin hava nú tikið seg saman í einari roynd at gera enda á sjúkuni polio. Tey trý londini eru tey seinastu, sum hava trupulleikar av polio, og heimsheilsustovnurin WHO sigur, at eydnast tað at basa sjúkuni har, er poliovirusið útrudd- að. Sjúkan hevur serliga gjørt um seg í Nigeria, og í løtuni eru 63 pro- sent av øllum poliotil- burðunum skrásettir har. Men sambært WHO ber tað til at beina fyri sjúk- uni innan árlok. Sunnudagin hittust nigeriski forsetin, Olu- segun Obasanjo, og starvsbróður hansara í Benin, Mathieu Kera- kou, á markinum ímill- um tey bæði londini, har tey settu tað seinasta átakið ímóti polio í gongd. Málið er at vaksinera 40 milliónir børn ímóti sjúkuni, og meiri enn 130.000 heilsustarvsfólk taka lut í átakinum, skrivar Reuter. UTTAN ÚR HEIMI Amerikanski ríkmað- urin Steve Fossett ætlar sær at flúgva einsamallur kring Jørðina uttan at millumlenda og uttan at taka brennievni FLÚGVING Árni Joensen fartekst@mail.dk Í morgin ella hósdagin fer tann 60 ára gamli millión- ingurin Steve Fossett á flog í flogfari sínum Virgin At- lantic Global/Flyer. Ferðin byrjar í amerikanska statin- um Kansas, og leiðin gong- ur eystureftir. Virgin Atlantic Global/ Flyer kann flúgva 450 kilo- metrar um tíman. Flogfarið hevur 17 brennievnis-tang- ar, og veingjaspennið er 35 metrar. Meginpartin av ferðini skal tað flúgva í 52.000 fóta hædd. Gongst sum ætlað, verð- ur Steve Fossett tann fyrsti, sum hevur flogið einsa- mallur kring Jørðina uttan at millumlenda og uttan at taka brennievni á ferðini. Men tað verður ikki hans- ara fyrsta met. Fyri trimum árum síðani var hann tann fyrsti, sum fleyg kring knøttin í ballón uttan at millumlenda, og í fjør nýtti hann 58 dagar til at sigla kring Jørðina, og tað er met. Hann er eisini tann, sum hevur siglt skjótast í seglbáti tvørtur um Atlants- havið. Steve Fossett sigur, at flogferðin við Virgin At- lantic Global/Flyer fer ætl- andi at taka 80 tímar. Tann seinasta ferðin av hesum slagnum var í 1986, men ta ferðina vóru tveir menn í flogfarinum, og ferðin tók meiri enn níggju samdøgur. Á summum økjum eru framstig hend, síðani Taliban-stýrið bleiv koyrt frá, men tað skal lítið til, at landið endar aftur í ruðuleika AFGHANISTAN Árni Joensen fartekst@mail.dk Vøksturin í afghanska bú- skapinum hevur verið stórur tey seinastu árini, og umleið tríggjar milliónir børn eru sloppin aftur í skúla, efti at Taliban-stýrið bleiv koyrt frá, skrivar menningarstovnurin hjá ST, UNDP, í einari frágreiðing, sum verður almannakunn- gjørd í dag. Men so er lítið gott at siga afturat, tí á fleiri økj- um er støðan ring. Hagtøl- ini vísa, at fimta hvørt barn doyr, áðrenn tað hevur fylt fimm ár, og at hvønn ein- asta tíma doyggja tvær kvinnur í sambandi við barnsburð. Meðal livialdur- in er bara 44,5 ár ella um- leið 20 ár styttri enn í grannalondunum, og einki land í heiminum hevur so mong flóttafólk sum Af- ghanistan, stendur í frá- greiðingini. UNDP sigur, at eydnast tað ikki at loysa trupulleik- arnar í gerandisdegnum, kann Afghanistan enda aft- ur í ruðuleika. Stovnurin vísir á, at teir ymsu fólka- bólkarnir hava framvegis ilt við at samstarva, og at tað kann elva til, at gamlar ósemjur kykna aftur. Sum tað fyrsta landið hevur Spania gjørt av at taka undir við uppskotinum um eina ES-grundlóg. Fólkaatkvøða var um spurningin sunudagin, og har atkvøddu 77 prosent fyri uppskotinum. Kortini vísti tað seg, at bara 40 pro- sent av veljarunum vóru í atkvøðuhølunum, so í veru- leikanum atkvøddiu bara umleið ein fjórðingur av veljarunum fyri grundlóg- ini. Tað var ES-leiðslan í Bruxelles, sum gjørdi av, at tann fyrsta fókaatkvøðan um grundlógina skuldi haldast í Spania, tí har er undirtøkan fyri samveldin- um stór. Tí skuldi tað spanska útrslitið eggja øðrum ES-borgarum til at taka somu støðu. Men eyg- leiðarar siga við AFP, at valluttøkan í Spania var væl minni enn væntað, og at tað kann fáa veljarar í hinum londunum at sita við hús, tá teir skulu atkvøða um grundlógina. Lítil áhugi fyri grundlóg Afghanistan kann enda aftur í ruðuleika Kring Jørðina í 80 tímar Virgin Atlantic Global/Flyer á royndar- ferð uppi yvir Nevada- fjøllunum í USA Mynd: Reuters