mikudagur 2. mars 2005síða 2

2 Nr. 42 - 2. mars 2005 UTTAN ÚR HEIMI Eiga at keypa Dell Stjórin í norska flogfelagnum SAS Braathens, Petter Jansen, heldur, at norðmenn eiga at keypa ta risastóru teldufyritøkuna Dell. Petter Jansen heldur, at norðmenn eiga at keypa Dell við pengum úr tí almenna oljugrunninum. Partabræva- virðið í fyritøkuni liggur um 600 milliardir krónur, og tað merkir, at norðmenn mugu brúka umleið 60 prosent av oljugrunninum, skal keypið fullførast, skrivar Aftenposten. Men tað hevði loyst seg væl, sigur stjórin í SAS Braathens. Hann vísir á, at tey seinastu árini hava fleiri fyritøkur kastað meiri av sær enn norski oljugrunnurin, og at Dell er ein av hesum fyritøkunum. Harafturat heldur Petter Jansen, at tað hevði verið ein fyrimunur at savnað ein størri part av íløgupengunum í eina stóra fyritøku. Norski oljugrunnurin eigur frammanundan 0,158 prosent av partapeninginum í Dell. Vil hava meiri olju Týski kanslarin, Gerhard Schrøder, stúrir fyri teimum høgu oljuprísunum, og nú vil hann hava tey oljufram- leiðandi londini til at økja framleiðsluna fyri at tálma prísunum. Mánadagin hitti Schrøder forsætisráðharran í Kuwait, Sabah al-Ahmed al-Sabah, og á fundinum bað hann tey oljuframleiðandi londini hava størri ans fyri heimsbúskapinum. Tað var kortini ikki líkt til, at orð hansara ávirkaðu kuwaitiska stjórnarleiðaran, tí hann svaraði, at OPEC-londini fara eftir øllum at døma at halda fram við somu framleiðslu sum nú. Kuwait hevur í løtuni formansskapin í OPEC. Fel- agsskapurin fer at halda fund seinni í hesum mánað- inum, men eygleiðarar vænta ikki, at londini fara at økja framleiðsluna fyri at tálma oljuprísunum. Gav seg yvir Ein fyrrverandi bosniskur herovasti, Rasim Delic, gjørdi mánadagin av at geva seg yvir til krígsbrots- mannadómstólin í Haag. Nakrir hundrað fyrrverandi bosniskir hermenn vóru í floghavnini í Sarajevo og søgdu herovastanum farvæl, áðrenn hann fór við flogfari til Haag. Tann 56 ára gamli fyrrverandi herovastin kunngjørdi í síðstu viku, at hann ætlaði at geva seg yvir til dómstólin, so hann kundi fáa høvi at verja seg ímóti ákærunum hjá dómstólinum. Áðrenn hann fór í flogfarið, bað hann sínar gomlu hermenn ikki stúra, tí at rættvísið mundi fara at sigra. Dómstólurin hevur ákært Rasim Delic fyri at hava framt krígsbrotsverk ímóti serbum og kroatum í Bosnia í árunum frá 1993 til 1995. Hann er eisini ákærdur fyri at hava eggjað útlendskum muslimum til krígsbrots- verk í Bosnia. Finnast at Saudiarabia Herfyri skipaðu saudiarabisku myndugleikarnir fyri kommunuvali, men valið var av slíkum slagi, at tað hevur ikki sissað amerikonsku stjórnina, sum vil hava kongshúsið at fremja umfatandi demokratiskar nýskipanir. Í einari nýggjari frágreiðing sigur stjórnin í Washing- ton, at mannarættindini verða als ikki hildin í Saudi- arabia, og at tað serliga eru kvinnurnar, sum líða undir teimum tvørrandi rættindunum. Amerikanska uttan- ríkisráðið ásannar, at ávís framstig eru hend, men legg- ur afturat, at enn er langt á mál. Eitt nú vísir uttanríkisráðið á, at saudiarabisku myndugleikarnir hava fleiri serlig átrúnaðarlig løg- reglulið, og at hesi javnan gera seg inn á ósekar saudi- arabar og útlendingar. Amerikanararnir siga seg eisini hava fleiri dømi um, at tær saudiarabisku trygdar- deildirnar pína fangar. Tann 27. september skulu danir á fólkaat- kvøðu um ES-grund- lógina DANMARK Árni Joensen fartekst@mail.dk 27. september skulu danir taka støðu til ES-grund- lógina, sum ríkis- og stjórn- arleiðararnir í teimum 25 londunum skrivaðu undir í Rom í oktober í fjør. Avgerðin um at halda fólkaatkvøðuna í septem- ber bleiv tikin aftan á ting- ingar ímillum teir flokk- arnar, sum taka undir við grundlógini, og Anders Fogh Rasmussen, forsætis- ráðharri, segði fyrrakvøld- ið, at nú fáa danir góða tíð til at viðgera evnið og til at taka støðu. Danmark verður ætlandi tað sætta landið, sum tekur støðu til ES-grundlógina. Spaniumenn hava longu sagt ja, og teir næstu mán- aðarnar verður fólkaat- kvøða í Portugal, Frak- landi, Niðurlondum og Luksenburg. Ætlanin var eisini, at pólendingar skuldu taka støðu í summ- ar, men har er fólkaat- kvøðan útsett. Næsta ár skulu bretar og kekkar siga sína hugsan um grund- lógina. Í hinum 15 limalondun- um verður eingin fólka- atkvøða um grundlógina. Har skulu tey einstøku tjóð- artingini avgreiða málið. Hóast forboð gingu túsundtals libanar mótmælisgongu í gørunum í Beirut, og endin var eisini, at stjórnin legði frá sær LIBANON Árni Joensen fartekst@mail.dk Fagnaðurin á Pínslarváttar- torginum í Beirut mundi ongan enda fingið, tá tað frætist, at Omar Karimi, forsætisráðharri, hevði boðað tjóðartinginum frá, at hann og stjórnin høvdu gjørt av at leggja frá sær. Fráboðanin bleiv send beinleiðis í sjónvarpinum. Mótmælissigurin var søguligur - ikki bara í Lib- anon, men í Miðeystri sum heild, siga eygleiðarar. Mánakvøldið hevði and- støðan lagt eitt uppskot um misálit á stjórnina fyri tjóðartingið, men alt bendi á, at stjórnin fór at vinna. Tí kom tað sera óvart á bæði tingmenn og libanar sum heild, at forsætisráðharrin tók málið í egnar hendur og legði frá sær. Sjálvt um avgerðin hjá Karimi, forsætisráðharra, var í samsvari við krøvini hjá mótmælisfólkunum, so eru tey ikki komin á mál enn. Tí tað veruliga málið er at fáa Sýrialand at taka sínar 14.000 hermenn úr Libanon. Tað stríðið heldur fram, og í gjár kunngjørdi tann politiska andstøðan, at mótmælisgongurnar fara at halda fram, til málið er rokkið. Ófriðurin í Libanon tók seg upp, tá fyrrverandi for- sætisráðharrin Rafik Hariri bleiv myrdur í einari bumbuatsókn fyri fjúrtan døgum síðani. Libanar vilja vera við, at tað var sýriska fregnartænastan, sum myrdi hann, men tað hevur sýriska stjórnin avsannað. Danir taka støðu í september Søguligur fólksins sigur Nógvir hermenn vóru settir at forða mótmælisgongunum í Beirut, men hermenninir løgdu ikki uppí