mikudagur 2. mars 2005síða 11

Nr. 42 - 2. mars 2005 11 VIÐMERKINGAR Landsstýrið lítisvirðir Løgtingið Bill Justinussen, løgtingsmaður Í seinastu viku var kunnandi fundur í Almanna- og Heilsumálaráðnum um upp- skot til ílegugransking. Landsstýrissamgongan saman við fjølmiðlum varð boðin við, meðan andstøðan á Løgtingi varð sett uttan- fyri. At landsstýrismaðurin kunnar fjølmiðlarnar um so umfatandi lógaruppskot, áðrenn løgtingslimir verða kunnaðir, er eftir mínum tykki at biðja um trupulleik- ar heldur enn at biðja um breiðar semjur. Fjølmiðl- arnir verða ikki teir, sum skulu atkvøða um hetta upp- skot í Løgtinginum, men tað skulu løgtingslimir. Hví landsstýrismaðurin valdi at kunna fjøl-miðlarnar heldur enn Løgtingið og politisku flokkarnar, má hann sjálvur svara fyri, men framferðin er undir alt lágmark. Men kanska eru føroysku fjøl- miðlarnir eftirhondini vorðnir ein so integreraður partur av propagandamask- inuni hjá Landsstýrinum, at teir bara vóru mettir sum ein annar partur av samgong- uni. Fleiri óhugnaligar ábendingar hava verið undir hesi samgonguni um, at Føroya Løgting ikki longur er hægsta politiska forum í Føroyum, men heldur sam- gongufundirnir. Hendan samgongan hevur í ólukku- mát megnað at flutt polit- iska orðaskiftið úr tingsalin- um og handan læstar hurðar úti í Tinganesi, og tá semja endiliga er um okkurt mál, verða allar hurðar latnar upp fyri fjølmiðlunum, so øll kunnu síggja, hvussu væl alt sær út. Vit fólkavaldu løg- tingslimir eru tíverri ofta teir síðstu at hoyra um hvíta roykin frá samgongufund- unum. Viðspælari Síðani eg gjørdist løgtings- limur fyri góðum ári síðani, havi eg lagt meg eftir at viðgera øll uppskot á Løg- tingi positivt og við opnum sinni. Soleiðis havi eg tikið undir við og atkvøtt fyri nærum øllum uppskotum, sum samgongan hevur lagt fram, og serliga uppskotini, sum landsstýrismaðurin í Almanna- og heilsumálum hevur lagt fyri Tingið. Í flestu málum eru vit báðir sera samdir, og soleiðis er eisini í spurninginum um ílegugransking. Tí harmist eg um, at tað ikki untist mær og hinum úr andstøð- uni at vera við til framløg- una, tí so mikið verri eru vit fyri at luttaka í orðaskift- inum og so mikið betri er samgongan fyri at luttaka. Og fjølmiðlarnir eru langt síðani liðnir at viðgera upp- skotið, tá andstøðan endi- liga sleppur framat við sín- um boðskapi, men tað er kanska júst ætlanin við hesum óvanliga framferð- arhátti. Vit mugu hava í huga, at tá eitt uppskot verður snikkað til, tekur hetta í onkrum førum fleiri ár at fáa tað væl úr hondum greitt. Í hesum føri - eins og í øðrum førum - er lands- stýrismaðurin ikki einsa- mallur gubbi at uppskotin- um, fleiri undan honum hava barslast við málið til tað nú endaliga er búgvið at leggja fyri Tingið. Tað er ikki landsstýrismaðurin sjálvur, sum ger tað lógar- tekniska arbeiðið. Ei heldur ger hann alt annað umsit- ingarligt arbeiði, sum er tengt at uppskotinum. Tað hevur hann eina umsiting til. Hendan umsitingin er ikki bara amboð í hondum landsstýrismansins, men kann sigast at vera "ogn Føroya fólks". Tí hevur andstøðan á Løgtingi sín heilt náttúrliga rætt sum ein týðandi partur av politiska myndugleikanum at njóta ágóðan av og fáa innlit í tað arbeiði, sum umsitingin greiður úr hondum. Søgan um uppskotið Uppskotið um ílegugransk- ing er úrslitið av arbeiði hjá fleiri landsstýrismonnum. Tað byrjaði longu í 1999, tá táverandi landsstýrismaður á fyrsta sinni bar eitt líkn- andi uppskot í Tingið. Síð- ani kom stígur í, tí undirtøka var ikki fyri tí tá. Tá lands- stýrissamgonga varð skipað í 2002, fekk Miðflokkurin heilsumál at umsita, og vóru vit tá samd um at arbeiða víðari við uppskotinum. Ein politisk semja varð gjørd, sum m.a. tók einkarrættar- støðuna burtur úr uppskot- inum ásannandi, at gransk- ingin skuldi bjóðast frítt og javnbjóðis út, og at tað al- menna skuldi umsita vevn- aðargrunnin, sjúklinga- skránna og ættarskránna og vera millumliðið millum landið og granskaran. Hetta uppskotið varð liðugt snikk- að til í januar í fjør, altso fyri valið í 2004. Síðani hevur núsitandi landsstýrismaður arbeitt víðari við tí uppskot- inum og gjørt nakrar broyt- ingar afturat, havi eg skilt fjølmiðlarnar rætt. Enn havi eg ikki sæð uppskotið og kann tí ikki gera ítøkiligar viðmerkingar, men tó fari eg at viðgera tað við vælvild og í stórum spenningi. Nýggj vinna Ongin ivi er um, at vinnu- ligir møguleikar innan hetta økið liggja fyri framman. Heilivágsídnaðurin umsetir fyri hundraðtals milliardir árliga. Kunnu vit føroyingar gerast bert ein flís í hesum ovurmikla buli, vil hetta hava búskaparligan týdning fyri okkum. Drívmegin undir øllum hesum er at finna fram til nýggjar sjúku- orsøkir og at finna viðgerð- arhættir og heilivág, sum kann lekja. Tá eg sum lands- stýrismaður tók hetta málið framaftur fyri góðum tveim- um árum síðani, hildu onkr- ir javnaðarmenn, at tíðin helst var farin frá ílegu- granskingini. Men nú ið teir sjálvir umsita hetta málið, er tíðin knappliga ikki farin frá tí allíkavæl, og tað fegnist eg sjálvsagt um. Bitland Føroyar gevur nú eisini hes- um uppskoti góð viðmælir. Tað kunnu teir helst gera, tí teir kenna uppskotið. So væl fyri eru vit andstøðuløg- tingslimir tíverri ikki. Vón- andi fer samgongan at broyta framferðarhátt og venda aftur til vanligan fólkaskikk, har alt Løgting- ið verður kunnað, tá ser- frøðingarnir innan umsit- ingina hava okkurt gott upp á hjarta. Høgni Hoydal Fólkatingsmaður Løgmaður hevur loksins vent sær til danska forsætis- ráðharran viðvíkjandi teirri sonevndu uttanríkispolit- isku heimildarlógini, sum ætlanin er at seta í gildi fyri Grønland og Føroyar. Undirritaði reisti málið bæði á fólkatingi og á løgtingi í fjør, har eg vísti á, at talan var um beinleiðis afturstig fyri Føroyar í mun til støðuna í dag, og at lóg- gávan fór at binda Føroyar fastar í okkara alneyðuga samskifti við umheimin. Og tann 14. januar í ár - áðrenn fólkatingsvalið varð skrivað út - heitti eg skriv- liga á løgmann um at biðja danska forsætisráðharran steðga viðgerðini av grøn- lendsku heimildarlógini, tí hon hevur ásetingar í sær, sum eisini binda Føroyar, og hon kann seta landsstýr- ið í eina sera vánaliga samráðingarstøðu, verður hon samtykt. (Sí hjálagda avrit av brævi til løgmann). Tá vildi løgmaður bíða eftir einum møguligum fólkatingsvali. Nú er lógin um uttanrík- ispolitiskar heimildir fyri Grønland aftur á dags- skránni í Fólkatinginum. Undirritaði fer sjálvsagt framvegis at mótmæla, at grønlendska lógin verður viðgjørd í verandi líki, har hon eisini hevur ásetingar um Føroyar. Og undirritaði fer at vísa á, at lógin á ongan hátt kann góðtakast í Føroyum. Hóast tað er harmiligt, at løgmaður hevur drálað í málinum, so fegnist eg um, at samgongan nú tekur undir við teimum atfinn- ingum, sum vórðu førdar fram longu í fjør, og at løg- maður hevur vent sær til danska forsætisráðharran um málið. Vónandi fer tað at eydn- ast í felag at fáa málið á beint, um allir flokkar á Løgtingi eru samdir. Løgmaður drálað ov leingi í málinum um uttanríkis- politisku heimildirnar, men vónandi kunnu føroyingar nú standa samdir Hjalmar N. Poulsen Vestmanna Løgtingsorðaskiftið sum herfyri snúði seg um orku- mál, var bæði áhugavert og upplýsandi - tó mest áhugavert. Hóast mangar góðar meiningar vóru frammi, bar orðaskifti brá av einum ávísum ókenn- skapi til orku. Hetta førdi eftir mínum tykki til eitt ávíst møsn um málið, men sum heild vóru sjónar- miðini saklig og fyrikom- andi. Gleðiligt er, at Løg- tingið ídag er samt um, at orða ein yvirskipaðan orkupolitikk, hóast vit enn ikki kenna avleiðing- arnar av hesum. Mest undrunarvert var tó, at ongin røðari undir orðaskiftinum nam við spurningin um tað nú søguliga orkuráðið, sum í sínari tíð varð avtikið vegna sparingar í lands- húsarhaldinum, og tær av- leiðingar vit ídag hava av hesu tilgongd. Landsins leiðsla tá á sinni gjørdi sær eina stóra bjarnatæn- astu. Sum kunnugt hevur allur tann føroyski orku- politikkurin, sum so, verið monopoliseraður og sera einssporaður. Føroysku hægtølini, vit ídag hava kunnleika til hvat dálking av umhvørvi viðvíkjur, bera tíðilig tekin um, at skeiva gongdin hevur tikið dik á seg hesi síðstu 15 árini. Og koltvíiltútlátini eru støðugt hækkandi. At so- leiðis er, hava fyrst og fremst landsins polittusku mynduleikar ábyrgdina av. Hetta, tí teir á sinni valdu at avtaka skynsamu orkupolitisku stýringina á hesum, so týðandi, máls- øki til frama fyri nakrar spardar krónur á tí før- oysku landsfíggjarlógini. "Orka og orkupolitikk- ur" er í sjálvum sær eitt sera vítt fyribrigdi. Orða- takið: "Ongin er full- komin" er eisini galdandi á hesum øki, men eitt ávíst skynsemi, ein ávísur før- leiki, og sunnur fornuftur, eru lyklaorðini, sum skulu havast í huga, tá orkupol- itikkir verður settur út í kortið. Veruleikin er, at bert fantasiurin setur forð- ingar fyri, at ein skila- góður orkupolitikkur, framyvir verður førdur. Hóast føroyska samfel- agið í orkuhøpi er at sam- anbera við ein dropa í havinum, eiga vit at spyrja okkum sjálvi, um onki ítøkiligt kann gerast, fyri at venda hesi negat- ivu umhvørvisskaðiligu gongdini. Svarið er stutt og greitt. - Jú sanniliga! Í føroyska orkukervin- um eru óteljandi møgu- leikar fyri at nøkta ein og hvønn orkutørv. Allar for- treytir eru til staðar, fyri at hetta kann lata seg gera á ein reinan og umhvørv- isvinarligan hátt, uttan at tað nýtist at vera sera kostnaðarmikið yvirhøv- ur. Nútíðartøknin á orku- økinum bjóðar okkum so at siga óskerdar møgu- leikar, sum vit burdu brúkt, okkum og ikki minst samfelag okkara til hollan frama. Eg skal annars seinni, tá høvi býðst, koma nærri inn uppá hetta, tí talan er ikki um pástandir, men reinan veruleika. Havi tó ongantíð verið í iva um, at orkuframleiðsl- an á tí føroyska orkukerv- inum, um ynskiligt, kann blíva omanfyri 90% grøn, ella ódálkandi, áðrenn langt um líður. Vit eiga sjálvsagt at seta okkum hetta stevnumið. Um eitt ávíst áramál verður avsett til at náa hetta endamál, er treytin tann, at rætt verður atborið, frá byrjan av, áðr- enn nakað ítøkiligt verður gjørt á økinum. Hugsið bert um idealistin á sinni, sum fór til gongu, og uppá forhond visti hvar hann var á veg, og stílaði eftir at koma til ásetta staðið til ásettu tíð. Sjálvsagt náddi hann endamáli sínum, - hann var jú idealistur. Heldur ivasamt er at siga sum "Egon", sum á sinni helt fyri: "Jeg har en plan"!! Orka & orkupolitikkur