mikudagur 16. mars 2005síða 9

Nr. 52 - 16. mars 2005 9 Í morgin hittast OPEC-londini at umrøða støðun á oljumarknaðinum. Saudiarabia er fyri at økja framleiðsluna fyri at tálma príshækkingini, men í veruleikanum hevur tað ongan týdning. OLJUPRÍSUR Árni Joensen: fartekst@mail.dk Oljuprísurin kom aftur í hæddina beint undan fund- inum hjá OPEC-londunum í morgin. Í USA var prís- urin uppi á 54 dollarum fyri tunnuna fyrradagin, og norðsjóvarolja, sum skal latast keyparunum í apríl, fór fyri 52,8 dollarar. Undan OPEC-fundinum hava eygleiðarar sagt, at oljuútflyraralondini fara neyvan at økja framleiðsl- una hjá teimum einstøku limalondunum, og tí kom tað rættiliga óvart á tey flestu, tá saudiarabiski olju- málaráðharrin, Ali al- Naimi, mánadagin segði, at hann fer at mæla til at økja framleiðsluna 500.000 tunnur um dagin. Sambært Reuter eru fleiri OPEC-lond ørkymlað av, at tann høgi oljuprísurin sam- svarar ikki við ta veruligu støðuna á marknaðinum. Tað er nóg mikið av olju á marknaðinum í løtuni, men størri eftirspurningur seinni í ár fer at krevja, at uppaftur meiri olja kemur á markn- aðin. At Saudiarabia hevur mælt til at økja framleiðsl- una 500.000 tunnur um dagin merkir ikki, at meiri olja kemur á altjóða markn- aðin, sigur Arnstein Wige- strand hjá Enskilda Securi- tes við Aftenposten. Hann vísir á, at OPEC-londini framleiða sum er meiri enn tær kvotur, sum tey hava fingið, og tí er hækkingin meiri ein staðfesting av veruleikanum og fær tí neyvan nakra ávirkan á prísin, sigur hann. Krígsbrotsmanna- dómstólurin fyri gamla Jugoslavia krevur nú fleiri leið- arar sendar til Haag KRÍGSBROTSVERK Árni Joensen: fartekst@mail.dk Fyrradagin møtti fyrrver- andi albanski forsætisráð- harrin Ramush Haradinaj í Haag, tí krígsbrotsmanna- dómstólurin fyri gamla Jugoslavia hevur ákært hann fyri krígsbrotsverk undir krígnum í Kosovo í 1998 og 1999. Hann er ákærdur fyri ikki færri enn 37 lógarbrot, men noktar seg sekan í øllum. Ramush Haradinaj er ikki tann einasti politiski leiðarin á Balkan, sum hevur fingið boð um at koma til Haag. Í gjár upp- lýsti uttanríkisráðið í Makedonia, at dómstólurin hevur sent boð eftir fyrr- verandi innanríkisráðharr- anum Ljube Boskovski. Hann er ákærdur fyri at hava verið havt ábyrgdina, tá makedonskir hermenn skutu tíggju albanar í høv- uðsstaðnum Skopje í 2001, og dómstólurin vil eisini vera við, at hann gav herin- um boð um at skjóta seks pakistanar og ein indara eitt ár seinni. Tá vildu myndug- leikarnir vera við, at teir sjey menninir ætlaðu at søkja at amrikonsku sendi- stovuni í Skopje, men dóm- stólurin í Haag sigur, at hetta var bara ein umber- ing, og at talan í veruleik- anum var um rasistiskan ágang. Krígsbrotsmannadóm- stólurin fyri gamla Jugo- slavia hevur eisini kravt at fáa aðrar fyrrverandi leið- arar útflýggjaðar, og ES hevur boðað frá, at londini á Balkan sleppa ikki at tosa við samveldið um lima- skap, fyrr enn allir brots- menn eru útflýggjaðir. Rýma frá Persson Fyri aðru ferð í átta hevur ein svensk veljarakanning víst, at tann sosialdemokratiski stjórnarflokkurin hevur mist rættiliga nógv av sínari undirtøku. Tann seinna kanningin er frá stovninum Sifo, og hon vísir, at sosialdemokratarnir høvdu fingið 33 prosent av atkvøðunum, var ríkisdagsval nú. Tað merkir, at undirtøkan er minkað fimm prosentstig eftir einum mánað, skrivar Svenska Dagbladet. Verða atkvøðurnar hjá teimum báðum stuðulsflokkunum hjá stjórnini lagdar afturat, høvdu teir tríggir flokk- arnir fingið 46,2 prosent, var val nú. Harafturímóti høvdu teir borgarligu andstøðuflokkarnir fingið 51,2 prosent. Sifo ivast ikki í, at sosialdemokratarnir hava mist nógvar veljarar, eftir at Gøran Persson, forsætisráð- harri, herfyri segði, at tað verður neyðugt at hækka skattin fyri at varðveita vælferðarsamfelagið. Tað fekk fleiri sosialdemokratar at venda sær ímóti for- sætisráðharranum. Ein onnur orsøk til ta minkaðu undirtøkuna er sambært Sifo tað støðuga arbeiðsloys- ið, og at nógvir sviar eru misnøgdir við, hvussu stjórnin handfór flóðalduvanlukkuna í Asia, sum kostaði nógvum svium lívið. Óheppin stavivilla Herfyri almannakunngjørdi ein heimasíða hjá ameri- konsku kongressini nakrar frágreiðingar um ameri- kanskar kjarnorkuroyndarspreingingar í árunum frá 1962 til 1970. Har stóð millum annað, at amerikanar- arnir høvdu sprongt kjarnorkubumbur í Sudan. Tað kom púra óvart sudansku stjórnina, ið sum vera man vildi hava at vita, hvat hetta var fyri nakað, sigur BBC. Men eftir einari løtu kundi Mustafa Osman Ismail, uttanríkisráðharri, sissa sínar lands- menn, tí tað vísti seg, at ein stavivilla hevði sníkt seg inn í amerikonsku frágreiðingina. Amerikanararnir høvdu ikki sprongt kjarnorkubumbur í Sudan, men í Sedan, sum er eitt royndarøki hjá amerikonsku verj- uni í statinum Nevada. Amerikanska sendistovan í Khartoum hevur nú váttað fyri sudansku stjórnini, at USA hevur ongantíð sprongt kjarnoprkubumbur í Sudan, sigur BBC. Posthúsið opið aftur Fyri trimum árum síðani bleiv høvuðsposthúsið í New Jersey í USA latið aftur, eftir at posthúsið hevði fingið fleiri brøv við miltbrandbakterium. Nú er posthúsið aftur opið. Tað hendi mánadagin, og myndugleikarnir og postverksleiðslan høvdu valt at gera nógv burturúr, skrivar Reuter. Endamálið var at vísa, at amerikanska fólkið letur seg ikki kúga av yvirgangsmonnum og miltbrandbakterium. Nú post- húsið er opið aftur, er alt innbúgvið og allar maskin- urnar nýggjar. Fýra fólk doyðu av miltbrandbakteriunum á heysti í 2001, og 17 onnur vórðu smittað. Millum teirra, sum fingu brøv við miltbrandbakterium, vóru tveir senatorar. Hitler royndi kjarnorku Í einari nýggjari bók vil rithøvundurin Rainer Karich vera við, at týskararnir royndu eina kjarnorkubumbu, stutt áðrenn seinni heimsbardagi endaði. Í bókini »Hitlers Bomb« skrivar Karich, at týskar- arnir gjørdu fleiri royndir við smáum kjarnorku- bumbum har suðuri í Týsklandi á vári í 1945. Hann hevur millum annað funnið sovjettisk skjøl, sum vísa, at týskararnir gjørdu eina tílíka royndarspreinging á royndarstøðini Ohrdruf tann 3. mars í 1945. Royndin bleiv gjørd í einari týningarlegu, og sambært skjølun- um doyðu fleiri hundrað fangar av spreingingini. Sambært Rainer Karich vóru tær týsku kjarnorku- bumburnar nóg minni enn tær báðar, sum amer-ikan- ararnir sleptu niður yvir Hiroshima og Nagasaki nakrar mánaðir seinni. At týskararnir ikki gjørdu eina størri kjarnorkubumbu komst sambært høvundinum av, at teir høvdu ikki nóg mikið av ríkaðum urani. UTTAN ÚR HEIMI Fleiri ákærur um krígsbrotsverk Neyvan nøkur broyting í oljuprisinum Saudiarabiski oljumálaráðharrin, Ali al-Naimi, er ein týðandi maður. Tað sást eisini, tá hann kom til Iran í gjár