hósdagur 14. apríl 2005síða 17

Nr. 70 - 14. apríl 2005 17 Metstórt hall Í februar hevði USA 61 milliardir dollarar í halli á handilsjavnanum. Tað var nakað meiri, enn handilsmálaráðið hevði roknað við, og sam- stundis nýtt met. Hallið er úrslit av tí stóra framburðinum í amerikanska búskapin- um, sum ber í sær, at innflutingurin veksur skjótt, meðan vøksturin í útflutninginum er nógv minni. Í februar vaks út- flutningurin bara 0,1 prosent, meðan innflutn- ingurin vaks 1,6 prosent. Búskaparfrøðingar halda kortini ikki, at nakar vandi er á ferð. Tað avgerandi er, at utt- anlandsskuldin ikki verður ov stór saman- borið við bruttotjóðar- framleiðsluna. Serfrøð- ingarnir vísa kortini á, at gongdin við veksandi halli á handilsjavnanum kann gera dollaran veik- ari. Amerikanski virðis- b r æ va m a r k n a ð u r i n kennir eisini sviðan av tí stóra hallinum. Tá hand- ilsmálaráðið í Washing- ton kunngjørdi tølini fyri februar, fall kurs- urin á virðisbrøvum beinanvegin. Eru ikki húnar Tjóðartingið í Ungarn hevur havnað einum kravi frá umleið 2.500 fólkum, sum halda uppá, at tey eiga at verða við- urkend sum eftirkom- arar hjá tí navnframa húnakonginum Attila. Attila, sum doyði í árinum 453, legði ein stóran part av Evropa undir seg, til hann noyddist at dvína fyri rómverskum og vestur- gotiskum herdeildum beint eystan fyri París í 451. Nú 1550 ár seinni vilja umleið 2.500 fólk í Ungarn vera við, at tey eru ættað niður frá konginum, og at tey tí hava rætt til at fáa støðu sum ein etniskur minni- luti í Ungarn. Ungarska tjóðartingið hevur víst uppskotinum aftur, og ungarskir søgu- frøðingar og onnur ser- køn siga, at tey 2.500 fólkini kunnu ikki prógva, at tey eru húnar. Men tey ætla sær ikki at gevast. Tvørturímóti ætla tey sær at leggja málið fyri ovastu ung- arsku dómstólarnar, og fáa tey heldur ikki við- hald har, ætla tey sær til ES við kravinum um viðurkenning. Dýrt at verja umdømið At tað kann loysa seg at brúka pengar fyri at ávirka amerikanskar politikarar og embæti- smenn er ikki nakað nýtt, og tað verður eisini gjørt. Sambært norsku tíð- indastovuni NTB hava norskar fyritøkur brúkt meiri enn 30 milliónir krónur til at ávirka amerikanskar politikarar tey seinastu sjey árini. Oljufelagið Statoil er ein teirra, og fyritøkan hevur brúkt fleiri milli- ónir krónur fyri at fáa amerikanarar at góð- taka, at hon er virkin í londum sum Iran, Irak og Libya. Kunningarstjórin hjá Statoil, Kai Nielsen, sigur, at USA hevur sett tiltøk í verk ímóti Iran, og tí hevur tað verið umráðandi hjá Statoil at forða fyri, at tiltøkini skulu raka virksemi fe- lagsins har. Børge Brende, vinnumálaráð- harri, hevur einki ímóti, at Statoil brúkar pengar fyri at verja sít umdømi í USA, skrivar NTB. Nú verður hann tikin Í fleiri ár hevur løg- reglan í Albania roynt at taka brotsmannin Riza Malaj, og hóast løgregl- an meiri enn eina ferð hevur verið í skotbar- daga við hann, er hann sloppin undan henni hvørja ferð. Men nú bendir nógv á, at hann verður tikin. Nú ein dagin var Riza Malaj farin at veiða síl við dynamitti, og tá var hann so óheppin, at ein løðing gekk av, meðan hann fekst við hana. Hann misti báðar hend- urnar og fekk eisini skaða í eyguni. Tað eydnaðist honum at koma til eitt lítið sjúkra- hús nærhendis markin- um til Kosovo, men hóast hann hevur fingið tilboð um at sleppa á eitt størri og betri sjúkrahús í høvuðsstaðnum Tirana, hevur hann sýtt fyri at taka av, skrivar Reuters, tí hann er bangin fyri at verða tikin. Men tað ger tað sama, sigur løgregl- an, tí hann verður tikin kortini. Riza Malaj, sum er best kendur sum tann seinasti "cowboy" í Albania, hevur hildið albansku løgregluna fyri gjøldur tey seinastu fimm árini. UTTAN ÚR HEIMI Tær bretsku kvinnur- nar siga seg ikki hava álit á Tony Blair, for- sætisráðhara longur, og tí umhugsa nógvar teirra at atkvøða fyri hinum flokkunum BRETLAND Árni Joensen fartekst@mail.dk Nógvir bretar eru av teirri uppfatan, at Tony Blair, forsætisráðharri, var ikki nóg reiðiligur, tá tað snúði seg um kríggið í Irak, og kanningar vísa, at serliga kvinnurnar hava ilt við at líta á hann longur. Tað er ikki bara kríggið í Irak, sum fær nógvar kvinnur at venda Blair bakið. Kvinnurnar eru heldur ikki nøgdar við ES- politikkin hjá stjórnini, og so halda tær, at stjórnin hevur gjørt alt ov lítið við at bøta um umstøðurnar á sjúkrahúsunum. Eitt annað málsøki, sum sambært kvinnunum hevur ligið á láni tey seinastu árini, er skúlaverkið, og tað ger, at nógvar ungar mammur helst fara at at- kvøða fyri teimum kon- servativu ella Liberaldemo- kratunum hesaferð, skrivar Reuters. Sambært einari spurnar- kanning eru tað bara 28 prosent av teimum bretsku kvinnunum, sum hava álit á, at Tony Blair er reiði- ligur. Í 1997 hildu 54 pro- sent av vkinnunum hann vera reiðiligan. Nýggi formaðurin í danska javnaðar- flokkinum; Helle Thorning-Schmidt, hevur boðað frá einari nýggjari byrjan, men hon fær ein torføra uppgávu DANMARK Árni Joensen fartekst@mail.dk Við 24.261 atkvøðum vann tann 38 ára gamla Helle Thorning-Schmidt for- mansvalið í danska javn- aðarflokkinum. Mótvalevni hennara, Frank Jensen, fekk 21.348 atkvøður. Politiskir eygleiðarar eru á einum máli um, at tað var boðskapur hennara um ný- hugsan og at beina burtur allar gamlar innanhýsis ósemjur í flokkinum, sum gjørdu, at Helle Thorning- Schmidt vann formans- valið. Í takkarrøðuni gjørdi hon eisini greitt, at tað er ikki pláss fyri bólkum í flokkinum longur. – Øll er vælkomin, men tey, sum ikki vilja koma við, mugu sita við hús, segði hon. Tann fyrsta av- leiðingin kom longu beint aftan á valúrslitið, tá for- maðurin í tingbólkinum, Pia Gjellerup, boðaði frá, at hon segði formanssessin frá sær. Í gjár skuldi Helle Thorning-Schmidt manna leiðsluna í fokkinum av nýggjum, og roknað varð við, at fleiri ungar kreftir fóru at sleppa framat. Tann gamla tíðin við Nyrup, Svend Auken, Mogens Lykketoft, Piu Gjellerup og øðrum er farin, skrivaðu donsku bløðini í gjár. Tær seinastu vikurnar hevur Helle Thorning- Schmidt lagt sent á, at javnaðarflokkurin skal flyta seg nærri miðjuni í donsk- um politikki. Hetta er ein kós, sum Poul Nyrup Ras- mussen fór undir í nítiár- unum, og sum javnaðar- flokkarnir í Bretlandi og Niðurlondum eisini hava valt. Men nýggi formaðurin skal ansa sær, tí ein treyt fyri, at hon kann loysa Anders Fogh Rasmussen av, er, at teir vanligu stuð- ulsflokkarnir hjá javnaðar- flokkinum kunnu góðtaka politikk hennara. Kann hon basa Fogh? Kvinnurnar rýma frá Blair Helle Thorning-Schmidt vann formansvalið í danska javnaðarflokkinum, men uppgávan verður trupul Mynd: Reuters Tony Blair. Bara 28 prosent av teimum bretsku kvinn- unum halda hann vera reiðiligan Mynd: Reuters