fríggjadagur 22. apríl 2005síða 35

Nr. 76 - 22. apríl 2005 51 Ein flokkur av enskum og amerikonskum kvinnum halda summarferiu í sólríka Italia, í Firense í 1935. Men frítíðin verður longri enn væntað, tí fasistarnir taka valdið í landinum. Einræð- isharrin Mussolini er ein máttmikil maður, hetta kemst av, at hann fingið tokini at koyra rættstundis. Lítli Luca er sera syrgin, tí mamman er deyð, og pápin hevur ikki stundir at taka sær rættiliga av honum. Men lukkutíð, so er Luca altíð vælkomin innar hjá Mary. Hon er ein eldri rík kvinna úr Onglandi, ið er komin til Italia fyri at njóta tað ríka mentanarlívið. Mary og vinkonur hennara njóta allar ta livandi ment- anina í Italia - tann fína Lady Hester, innbilska Ara- bella, amerikanski lista- savnarin Elsa og so tann samkynda og altíð fegna Georgie. Vinkonurnar fylgja allar við í tí, sum fer fram á italienska mentanar- pallinum. Teirra fyrsta til- tak, eftir at fasistarnir taka valdið, er at bjóða Musso- lini fram við til ein temunn. Tær tilrættisleggja hesa hugnaløtuna við einaræðis- ráðharranum í eini roynd at verja mentanarlívið og høv- iskan atburð í tí almenna. Men pápi lítla Luca gerst bangin fyri hesum tiltøkun- um hjá kvinnunum, so hann sendir Luca til Eysturríkis á skúla fyri at hann skal sleppa undan teirra ringu ávirkan. Men eftir kríggið henda broytingar í lívunum hjá kvinnunum. Te við Mussolini Margit Springer var ein lítil myrkhærd smágenta úr eystara parti av Týsklandi. Men hon bleiv einans eitt ára gomul. Margit var eitt av túsundum av børnum, ið doyðu undir sera ringum umstøðum í Danmark í árunum eftir kríggið. Hesi børnini komu í flóttafólka- streyminum, sum tók seg upp sum kríggið leið. Tá týska hersetingin av Dan- mark varð enda, vóru um- leið 240.000 týskir borgar- ar flýddir úr teimum heilt eystaru pørtunum av Týsk- landi og yvir um Eystur- sjógvin. Tey flestu av hesum flóttafólkunum vóru kvinnur, børn og eldri. Hesi flýddu undan bumbingum, flogálopum, hungri og kulda. Ferð teirra var long og stríggin, og nøkur doyðu á leiðini. Men fram til Keypmannahavnar náddu fleiri kortini. Nú hildu tey, at líðingarnar tóku ein enda. Men donsku mynd- ugleikarnir settu hesi mongu flóttafólkini í legur - handan píkatráð vórðu tey innigird og vápnaðir vakt- armenn hildu eyga við teimum. Bæði heilsuviður- skifti og reinføri vóru út av lagi vánalig í fleiri av leg- unum. Umfarssóttir gingu og matur var lítið av, ella var hann spiltur. Títtleikin av barnadeyða tað fyrsta árið í eini legu var ovur- stóru, heili átta av tíggju doyðu. Navnið hjá Margit stendur á einum steinkrossi í einum horni í Vestre Kirkegård í Keypmanna- havn. Hennara navn er eitt av fleiri hundrað øðrum nøvnum. Lagna hennara, og somuleiðis fleiri túsund øðrum týskum flóttafólk- um, er ein døkkur kapittul í danmarkarsøguni, ið næst- an ikki hevur sæð dagsins ljós. Hendan avdúkandi sendingin ger brúk av donskum og týskum vitnis- frásøgnum og gomlum skjølum úr Ríkisskjala- savninum. Somuleiðis fylg- ir sjónvarpsliðið eldru systir Margit, ið gjørdi av, eftir 57 ár, at ferðast aftur til Danmarkar at vitja grav- staðin hjá systrini í Keyp- mannahavn. Tema-sendingarnar, undir heitinum "Við týskum eyg- um", ið snúgva seg um 2. veraldarbardaga, eru hesa vikuna: Sunnudag 24. kl. 19.00 - Flødeskumsfronten 2:3 Mánadag 25. kl. 18.40 - Blikktrumman Mánadag 25. kl. 22.00 - Hitler í egnum orðum 2:2 Týsdag 26. kl. 22.00 - Bara ein týskari Mikudag 27. kl. 19.50 - Fyri føraran, fólkið og fedralandið Tann innbilska, ovurstolta Arabella (Judi Dench) drekkur te saman við Mussolini Cher er við í romantiska spenningsfilminum frá 1999, hon er í leiklutinum sum listasavnarin Elsa Á Kanal 5 sunnukvøldið kl. 22.25 Dorothea Gunther er fyri fyrstu ferð, aftaná 57 ár, á grøvini hjá yngru systir síni, Margit, ið einans eitt ára gomul doyði í eini flóttafólkalegu í Keypmannahavn í 1945 Eftir fimm ár av týskari herseting og kríggi ímóti einum nasistiskum yvirgangsveldi, var hatrið ímóti øllum týskum ógvusligt, eisini eftir kríggið Á DR2 týskvøldið kl. 22.00 DR Dokumentar: »Bara ein týskari«