mikudagur 27. apríl 2005síða 10

10 Nr. 78 - 27. apríl 2005 Oljuprísirnar hækka støðugt og vinnan er av álvara farin at gera vart við seg. Sending herfyri í SvF upp- lýsti, at hækkaðu oljuprísirnir merkja eina meirút- reiðslu uppá umleið 4000 kr. í meðal fyri eitt vanligt føroyskt húsarhald um árið eftir bert hálvumøðrum ári. Umboð fyri reiðarafelagið greiddi frá, hvussu nógv meira tyngjandi oljan nú var vorðin fyri rakst- urin serstakliga hjá trolarunum. Rákið er púra greitt: heldur prísvøksturin fram, so endar hetta við, at ein partur av flotanum verður lagdur. Boðskapurin var greiður: nú má gerast, sum gjørt varð undir olju- kreppuni í 1973, tá løgtingið eftir uppskoti frá lands- stýrinum kom við oljustudninginum, sum bjargaði flotanum og flakavinnuni á landi. Hetta vil við øðrum orðum siga, at reiðarafelagið í ramasta álvara vil sleppa aftur til tann studningsbú- skap, sum var ein av fleiri orsøkum til búskaparliga skrædlið í 1992. Sum kunnugt var tað ikki bara olju- studningur, sum kom í kjalarvørrinum á oljukrepp- uni. Vit fingu eisini ráfiskagrunnin, sum tey fyrstu mongu árini var eitt stórt framstig, og spurningrin er, um tað ikki var ráfiskagrunnurin meira enn nak- að annað, sum bjargaði fiskivinnuni á sjógvi og landi undan stórkreppuni, sum hótti alla vinnuna. Ráfiskagrunnurin, sum byrjaði sum eitt stórt fram- stig og ein nútímansgerð av fiskivinnubúskapinum, endaði tó við at gerast ein kleppur ikki bert á vinn- uni men samfelagnum øllum. So kom stóra skrædlið í 1992 og sum øll vita fóru Føroyar frá studningsbúskapi til markanaðarbúskap. Ella gjørdu vit nú veruliga tað? Sambært tann vanliga retorikkin hjá ávísum bólkum í samfelagnum fóru vit yvir til marknaðarbúskap. Hetta er rætt, um vit bert hugsa um studningin. Studningurin hvarv og prísáset- ingin á ráfiski gjørdist frí - í hvussu so er á pappírin- um. Hvussu frí hon annars er kann diskuterast, men lat tað fara. Prísirnir verða í hvussu so er ikki ásettir av eini korporativari nevnd longur. Hinvegin eigur tað almenna enn stórar partar av vinnulívinum. Tað almenna eigur umvegis Fram- taksgrunnin, Fíggingargrunnin og Føroyagrunnin fiskavirki og banka. Landskassin eigur beinleiðis Atlantsflog, Lív, Føroya Tele o.m.a. Er hetta markn- aðarbúskapur? spyrja mong í dag. Hartil kemur, at áðrenn vit hava nátt at rudda upp í øllum hesum, bankar næsta kreppan longu á dyrnar. Kreppa verður ikki, fyrr enn oljuprísurin er komin uppá 100 dollars fyri tunnuna, sigur landsbankastjórin. Er ikki ov seint at umhugsa kreppufyribyrgjandi politisk til- tøk, tá hetta er hent? Hetta er eitt sera vandamikið og ótespiligt politiskt mál, men landsstýrið og løgtingið noyðast kortini nú at fyrihalda seg til høgu og støðugt hækkandi oljurpísirnar. Nú er ikki at stinga høvdið í sandin! Vit mæla ikki til at fara aftur til studningsbúskapin, men okkurt er at gera og her má handlast skjótt. Tað er ov seint at fara til verka, tá skipini eru løgd og botnurin hartil er farin úr privata húsarhaldsbúskapinum hjá Pallaba og Marsonnu. DAGSINS MEINING Sosialurin Aftur til studningsbúskap? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Sjúkrahúsverkið Heri Mohr Nógv hevur verið sagt og kjakast og skrivað um sjúkrahúsverkið hesi farnu 5-6 árini, og uttan mun til um deildir skulu latast aftur, fólk sigast úr starvi, ósemja á føðideildini, har nýggir heimsborgarar pikka uppá, alinlangir bíðilistar við sjúk- lingum, sum krevja servið- gerð, líkamikið hví og hvussu hesi misljóð koma um okkara annars vælvirk- andi sjúkrahúsverk, so er tað, tá ið samanum kemur, eitt ótolandi, eyðmýkjandi peningatrot á heilsuøkinum, íkomið av ábyrgdarleysum løgtingspolitikki, sum er or- søkin til tey órógvandi við- urskiftini á sjúkrahúsøkin- um, sum nerva og ørkymla okkum øll. Í seinastu viku skrivaði Kaj Leo Johannesen, løg- tingsmaður, áhugaverda grein í bløðunum, - ein "sól- skinssøga í Danmark". Hann vísir á, at nú tann danska stjórnin við góðum úrsliti hevur virkað fyri at fáa bíðitíðina hjá sjúkling- um niður á tveir mánaðar, er næsta stigi hjá stjórnini at fáa bíðitíðina niður á ein mánað. At "virka fyri" vil í hesum føri óivað siga meir- játtan til og neyðugar ration- aliseringar á tí danska sjúkrahúsøkinum. Jamen, Kaj Leo Johanne- sen, vit í Føroyum hava all- ar møguleikar fyri at fáa bíðitíðina til skurð- og aðrar serviðgerðir at kalla burtur, og so statt at sleppa sjúkum og teimum 100-tals fólkum, sum starvast innan sjúkra- húsverkið, undan mentalum órógvi, ótryggleikum og bangilsi. Í reglugerð fyri Sjúkrahús Føroya nr. 70 frá 6. oktober 1977 er tilskilað, at "yvirlæknar hava rætt at senda sjúklingar til við- gerðar á sjúkrahús í Dan- mark eftir galdandi avtalu hesum viðvíkjandi". Sum kanska flest allir løgtings- menn vita, so vóru 22 milli- ónir í blokkinum markaðar til serviðgerðir á donskum sjúkrahúsum, tá ið hann (blokkurin) kom í gildi tann 1. januar 1988. Hesin stuðul varð regluliga dagførdur eina ferð um árið javnt við tí, sum fólkatingið játtaði til sama endamál, men hendan dagføring varð steðgað fyri nøkrum árum síðani, tí loys- ingarlandsstýrið so mein- ingsleyst gjørdi av at fast- frysta (rest)blokkin í tíðini 2003-2006. Blokkurin er p.t. saman- skrúvaður soleiðis: Serforsorg 117 milliónir Pensiónir v.m. 213.3 " Heilsuverkið 283.6 " Fiskirannsóknarstovan1.6 " Um landsstýrið nú kundi tikið neyðug stig til at tiðn- að tann fastfrysta blokkin, soleiðis at ísurin er bránaður einaferð seint í summar, og blokkurin so sloppið úr skilaleysu karantenu tann l. januar 2006, fer løgtings- fíggjarlógin 2006 við dag- førdum blokkupphæddum tá at vera før fyri at játta okkara heilsuverki tann neyðuga rakstrarpeningin, sum krevst, um okkara sjúkrahús skulu fáa góð og virðilig kor at virka undir, og serviðgerðir á sjúkrahús- um í Danmark kunnu verða framdar uttan drál. Kaj Leo Johannesen: Um tit politikarar vilja starvs- fólkum og sjúklingum á okk- ara sjúkrahúsum — ja, øll- um Føroya fólki — væl, so mugu tit fáa handan blokkin úr djúpfrystaranum og dag- førdan ongantíð nóg skjótt. Don´t hesitate, make it snappy! Finnleif Guttesen Borgarstjórin á Tvøroyri er í øðini, tí hann sigur, at lø- gmaður heldur ikki orð og fyrrverandi borgarstjórin í Vági bjóðar av til borgara- kríggj í Suðuroynni. Tað er tað reina møsn, tá borgarstjórin á Tvøroyri sigur, at ein meiriluti av suðuroyingum taka undir við, at ein skúladepil skal byggjast í Vági og ellis- heim á Tvøroyri. At ein meiriluti av 16 býráðslimum taka undir við hesari loysn, sum er vánalig, er ikki tað sama sum, at ein meiriluti av 5000 suðuroy- ingum taka undir við hesum og er tað tí ein pástandur uttan hald ið veruleikanum. Løgmaður orðloysingur Meira hættisligt er tað, tá ið borgarstjórin á Tvøroyri sigur í útvarpinum, at løg- maður ikki heldur orð, tí tað má væl verða tað sama, sum at hann sigur, at landsins leiðari lýgur og tað kann eingin liva við. Hvør skapar krígsstøðu Um tað er nakar sum setur ilt millum grannar í Suðuroy má tað verða fyrrverandi borgarstjórin í Vági. Hann hevur tvíhildið um tvær kommunur í Suðuroy, sum eingin onnur kommuna er áhuga í, fyri ikki at missa makt. Hann hevur sagt, at tað er betur at fara til Danmarkar at arbeiða, enn at fara norður um Hovs egg at arbeiða og vísur tað óviljan ímóti norðaru helvt av Suðuroynni Og nú hóttar hann við borgarakríggi í Suðuroy, tí tveir landsstýrismenn hava dirvið og rygg til at taka eina skilagóða avgerð, sum gagnar heildini í Suðuroy og ikki einkultum býráðs- limum og borgarstjóra. PS. Er tað hesir politik- ararnir, býráðslimir á Tvør- oyri og í Vági lata seg stýra av? Borgarakríggj í Suðuroynni og løgmaður skírdur orðloysingur