hósdagur 19. mai 2005síða 11

Nr. 92 - 19. mai 2005 11 VIÐMERKINGAR Sterkar avmarkingar - og eitt amboð til at endurvinna danskt fullveldi og yvirvalds- rætt yvir Føroyar. Hetta sigur Gud- mundur Alfredsson, serfrøðingur í altjóð- arætti, um danska uppskotið til uttan- ríkispolitiskar heim- ildir Høgni Hoydal, fólkatingsmaður Norðuratlantsbólkurin á Fólkatingi hevur biðið um eitt upprit frá Gudmundi Alfredsson um uppskotið til fólkatingslóg "Lov om Færøernes landsstyres ind- gåelse af folkeretlige af- taler", sum Løgtingið hevur til viðgerðar í løtuni og sum - verður tað samtykt á løgtingi- verður lagt fyri Fólkatingið at samtykkja. Í sínum uppriti um uttan- ríkispolitisku heimildarlóg- ina vísir Gudmundur Al- fredsson á stórar vandar við at samtykkja uppskotið. Hann sigur m.a. í upprit- inum: "Bæði lógaruppskotið og viðmerkingarnar vísa aftur- vendandi til danskt vald, harundir grein 19 í donsku grundlógini. Uppskotið ber somuleiðis í sær sterkar avmarkingar í innihaldi og vavi av altjóða avtalum, sum føroyska stjórnin kann gera, ikki minst í sambandi við limaskap í altjóða felagsskapum. Úrslitið er, um lógaruppskotið verður samtykt, at tað kann metast sum eitt amboð til at endurvinna danskt fullveldi og yvirvaldsrætt yvir Før- oyar til bága fyri núverandi og framtíðar føroysk krøv um tjóðarrættindi og rætt at stovna egið ríki." Hjálagt er uppritið hjá Gudmundi Alfredsson á enskum saman við eini leysligari umseting til føroyskt. Gudmundur Alfredsson er altjóðarættarligur ser- frøðingur, ið m.a. hevur starvast fyri ST. Hann er doktari í Løg- frøði, professari á lógar- fakultetinum við Lærda Háskúlan í Lund í Svøríki og stjóri á Raoul Wallen- berg Institute of Human Rights and Humanitarian Law í Lund.Gudmundur Alfredsson skrivaði ein part av frágreiðingini um tjóð- skaparliga sjálvsavgerð- arrættin hjá føroyingum og grønlendingum, sum Norðuratlantsbólkurin gav út í fjør. Upprit um uppskotið nevnt "Lov om Færøernes landsstyres indgåelse af folkeretlige aftaler" og um viðmerkingar til hetta. Júst fyri einum mánaði síðani, t. 7 apríl 2005, lat eg úr hondum eina skrivliga viðmerking og gav síðani eitt viðtal til Útvarp Føroya um felagslýsingina (fælles- erklæringen) millum teir báðar forsætisráðharrarnar og teirra viðurkenning av føroyingum sum eitt fólk undir altjóðarætti. Sam- sundis sum eg tók væl ímóti hesum stigi, vísti eg á orðingar í hesum skjali, sum reistu møguleikan fyri grundgevingum tann vegin, at felagslýsingin kundi tulkast sum eitt innanhýsis skjal til frama fyri danska lóggávu (í høvuðsheitum samansjóðing undir donsku grundlógini) heldur enn til frama fyri altjóðarætt (aðrir møguleikar at nýta sjálvs- avgerðarættin). Hetta er so, orsakað av teimum endur- tiknu tilvísingunum í felagslýsingini til stjórna- rættarligu støðuna sum heild, og serliga til ávísar partar, sosum grein 19 í donsku grundlógini. At lesa uppskotið til lóg- gávu, sum nú liggur á borð- inum, gevur somu fatan, og tað í enn sterkari og yvir- skipaðan mun. Bæði lógaruppskotið og við- merkingarnar vísa aftur- vendandi til danskt vald, harundir grein 19 í donsku grundlógini. Uppskotið ber somuleiðis í sær sterkar avmarkingar í innihaldi og vavi av altjóða avtalum, sum føroyska stjórnin kann gera, ikki minst í sambandi við limaskap í altjóða fel- agsskapum. Ùrslitið er, um lógaruppskotið verður sam- tykt, at tað kann metast sum eitt amboð til at end- urvinna danskt fullveldi og yvirvaldsrætt yvir Føroyar, til bága fyri núverandi og framtíðar føroysk krøv um tjóðarrættindi og rætt at stovna egið ríki. Samanborið við onnur stig, ið nýliga eru tikin, eis- ini í formligum donskum samráðingum við Grøn- land, sum skulu leggja upp fyri álvarsligum brotum í sonevndu sameiningini av Føroyum (tildømis mani- pulasjónini av fólkaat- kvøðuni eftir seinna heims- bardaga) og Grønlandi (tildømis álvarsligu lýtini mótvegis Sameindu Tjóð- um í sambandi við avtøkuni av kolonistøðuni) tykist nú ein tilætlaður og skipaður danskr politikkur at verða settur í verk. Við at biðja um endurtikna undirskipan undir danskt fullveldi um- vegis at góðtaka donsk tilboð, sum kunnu tykjast og síggja væl út á skræð- uni, sosum ein víðkaðan men avmarkaðan møgu- leika at gera altjóða avtalur, byggir Danmark upp krøv um fullveldi, sum annars eru sera veik mótvegis før- oyskum og grønlendskum mótspæli. Møguleikar, sum bert byggja á danska lóg, tæna ósvitaliga til at styrkja um løgfrøðisliga samansjóðing við Danmark. Eftirsum vandi er fyri, at danskir løg- frøðingar og politikarar á onkrum stigi fara at grund- geva fyri, at ikki vendst aftur frá samansjóðingini, eigur at forðast fyri, at møguleikar undir danskari lóg verða góðtiknir, tí teir kunnu seta valfrælsi í vanda hjá bæði børnum og abbabørnum tykkara til at taka víðari stig enn tey, sum verða góðtikin ella vrakaði av núverandi ættarliði. Gudmundur Alfredsson, 7. mai 2005, síða 2 Um føroyingar veruliga eru fólk undir altjóða fólkarætti eru teir longu ein sjálv- støðugur partur í hesi lóggávu og hava rætt til at nýta sín sjálvsavgerðarrætt nær og um teir vilja, treytað av, at teir ikki lata henda rættin frá sær. Undir al- tjóðarætti, nú ella seinni, eiga føroyingar frælsa rætt- in til, av sær sjálvum og fyri seg sjálvar, at velja í minsta lagi millum eitt óheft lýðveldi, ein frælsan felagsskap ella common- wealth, ein ríkjafelagsskap, víðkað sjálvstýri ella óbroytta støðu. Møgu- leikin, ið nú liggur á borð- inum tykist vera víðkað sjálvstýri, og avgjørt onki annað, men tað kann vera minni enn tað, tí endamálið tykist vera, at hetta er lutur í staðfestingini av donskum ræði. Tí eigur at vera at verða farið varilsiga fram, og onki eigur at verða góð- kent, ið seinni kann tulkast sum ein avtøka ella ein veikleiki fyri støðu Føroya sum fólk í altjóðarætti. Rætturin hjá tjóðum til sjálvsavgerðarætt er ein rættur undir altjóða lóg og ikki okkurt, ið kann latast til framtíðar vælvild ella gávumildni frá eini harratjóð. Um meirilutin á Føroya Løgtingi vil samtykkja lóg- aruppskotið og ikki tekur undir við omanfyrinevndu metingum, eigur samtyktin at verða knýtt at eini einsæris yvirlýsing ella samtykt. Hesin tekstur eigur greitt at staðfesta, at føroyingar bert skilja lógina sum eitt stig móti fullveldi og ikki sum ein neyðsemja í spurninginum um sjálvsavgerðarætt og ikki sum at teir góðtaka at skipa seg undir danskt vald. Hetta merkir ikki neyðtur- viliga, at fullveldi verður endaliga úrslitið, men tað heldur rættinum á lívi og styrkir hann at nýta seinni, serliga fyri framtíðar ættar- lið um tey velja tað. Innantómt Heri Mohr Í ár 2000 lat Føroya Landsstýri prenta ein bók- ling við heitinum Frá heimastýri til fullveldi í 16500 eintøkum, sum vórðu borin í hvørt hús og heim í Føroyum. Enda- málið við hesum politiska propagandariti var ætlandi at sannføra okkum, sum her í Føroyum búgva, um, at fíggjarliga er einki til hindurs fyri at fremja loysing úr Danmark; her og nú um tað skal vera, og høvuðsargumentið var, at av blokkinum upp á 950 milliónir eru í nøkur ár millum 300 og 400 milli- ónir brúktar til samfelagið, og at í ár 2000 skuldi minni enn triðingur brúk- ast í samfelagnum. Restin skuldi goymast - saman- sparast - og brúkast um ella tá ið afturgongd verð- ur í búskapinum. Og vit fingu eisini at vita - sum rosinan í pylsuendanum -, at hetta, at 2/3 av ríkisstuð- linum skuldu goymast til afturgongd, var orsøkin til, at búskaparfrøðingar søgdu, at løtan er lagalig at fara undir at byggja upp ein sjálvberandi búskap. Sancta Simplicitas. Lokk- andi floytuspælið hjá rottufangaranum í Hameln og málningurin hjá Hans Scherfig um hesa somu søgu rennur okkum í hug. Í tíðini 1998-2000 fekk landskassin 971 mió. meira í skatti, tolli og av- gjøldum enn ætlað í fíggj- arlógunum Í sama tíðar- skeiði øktist landskassans innistandandi í Lands- bankanum við 836 milli- ónum og gjaldførið við 200 milliónum. Hetta samanlagt svarar umleið til tað, ið landskassin sum sagt fekk meira í inntøkum enn ætlað. Jamen, hvar eru so teir 2/3 av ríkisstuðlin- um, ella umleið 1.9 milli- ardir av teimum 2.8 milli- ardunum, sum landskassin fekk í umrødda tíðar- skeiði? Hvar eru hesar 1.9 milliardirnar, ið skuldu samansparast til aftur- gongd í búskapinum? Sannleikin er tó tann, at ikki eitt klovið oyra av blokkinum er samanspart til afturgongd í búskapin- um, og tað kann heldur ikki koma upp á tal, tí (rest)blokkurin er sam- bært lóg játtaður til tað føroyska heilsuverkið og almannaverkið: Sjúkra- húsini, almennar pensi- ónir, serforsorg, heima- hjálp v.m. Í umrødda politiska propagandariti er eisini kunngjørt Føroya fólki, at serviðgerðir av føroyskum sjúklingum á Ríkishospitalinum og øðrum stovnum í Dan- mark ikki eru tænastur, sum føroyingar fáa ókeypis, og tey føroysku sjúkrahúsini rinda fullan prís fyri serviðgerðirnar. Jú, tað er rætt, at okkara sjúkrahúsverk rindar full- an prís fyri serviðgerðir yvirhøvur á Ríkishosp- italinum, men ritið sigur einki um, at peningurin til hesar sjúkraviðgerðir er innihildin, allur sum hann er, í blokkinum: Í 1998 vórðu brúktar 37 mió. til serviðgerðir, í blokkinum vóru 37.5 mió. í 1999 53.7 52.7 í 2000 70.8 62.2 (!) Frá 1988, tá ið blokk- skipanin kom í gildi, til 1999 var yvirhøvur sam- svar millum brúk og løg- tingsins játtan, sum hevði støði í útreiðslumetingum frá Ríkishospitalinum jbr. "Bloktilskud 1987 Bilag E". Er tað so galið, at polit- ikarar - enntá við stjórnar- valdi - við fullum vilja geva okkum føroyingum skeivar og villleiðandi upplýsingar um vitalar lógir - eitt nú á sjúkra- røktarøkinum - bert fyri at rættvísgera og fremja tað, sum mest av øllum kann minna okkum um privat- politikk? Í tí nærum endaleysa orðaskiftinum í løgting- inum um at fáa okkum føroyingum meira sjálv- ræði í uttanríkismálum, sum verandi samgonga hevur virkað fyri, fingu vit, sum sótu heima og lurtaðu, at vita frá lands- ins hægsta røðarapalli, at ríkisstuðulin til gomul, sjúk, avlamin og brekað er haftið, sum rennur Føroyar á heysin. Hetta er ræðandi tala og óhugnalig, nationalistisk doktrina, sum leggur eftir pulsinum - aorta - í sam- felagsins sosiala strukturi og tryggleika. Skriftin í Tí guddómligu komediuni (Dante): Her lades håbet ude hómast í tí mentalu slavtokuni, sum gevur tungan andadrátt. www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo www.sosialurin.fo