fríggjadagur 22. september 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 182 - 22. september 2000 Sosialurin Oddagrein Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Høgni Mohr Niclas Johannesen Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Viðmerking: Søguligur fundur Sálamon og skómakarin!! Fleiri ivaspurningar eru í seinastuni settir við embæt- isførsluna hjá landsstýris- manninum Helenu Dam á Neystabø, tískil bað løg- maður í gjár tingið um at játtaðar vera kr. 400.000,- til at kanna um hald er í uppáhaldinum um ivasomu embætisførsluna hjá lands- stýrismanninum. Fyri einum hálvum árum síðani var spurnartekin sett við embæltisførsluna hjá landsstýrismanninum í Undirvísingar- og Menta- málum Signar á Brúnni, tí hesin saman við embætis- monnum sínum og fíggjar- málastýrinum hevði funnið útvegis fyri at starvsfólkið í Sjónvarp Føroya fekk sína sátt- og lógarbundnu løn fyri arbeiði teirra. Bjørn á Heygum, Tor- bjørn Jacobsen, ein útvarps- maður og Dimmalætting lótu sær ikki siga. Sum eitt annað »gadens parlament« feldi hesi uttan himpr dóm- in: sekur í lógarbroti móti stýrisskipan Føroya. Vin- menn Signars í tjóðveldis- flokkinum og samgongan kundu sjálvandi ikki lata hetta fara afturvið borðin- um, tí í komandi tjóðveld- inum eigur ikki at vera ivi um rættlyndi landsstýris- mann og rættartrygdina í rúmasta týdningi. Tískil fekk Signar durafjóringin og Torbjørn Jacobsen og Che Guevara fluttu inn á skrivstovuna hjá Signari í Undirvísingar- og Menta- málastýrinum. Politikkaran Torbjørn Jacobsen vita enn ikki so nógv um, men at Che var idealistur er iva- leyst. At Signar á Brúnni eftir at vera avsettur sum lands- stýrismaður og politiskt lik- videraður seinni bleiv frí- kendur fyri lógarbrot og reinsaður, var ikki takka verið tjóðveldisflokkinum og løgmanni,m en hóast tjóðveldisflokkin og løg- mann. Møguliga er hetta alt so torskilt, at ilt er at fata rætta samanhangi, men her er okkurt sum skurrar og er kámt fyri vanlig fólk: Tá Torbjørn Jacobsen, Bjørn á Heygum, ein útvarpsmaður og Dimmalætting uttan rættargongd døma Signar, verður hann av tjóðveldis- flokkinum og løgmanni gjørdur politiskt æruleysur og sendur til hús, men tá landsstýrismálanevndin set- ir 19 spurnartekin við um Helena Dam á Neystabø ikki er farin út um sínar heimildir sum landsstýris- maður, fær hon uttan um- bøn eina kanning av embæt- isførslu síni. Í seinastu viku vistu fjølmiðlarnir at siga frá, at tá Helena Dam á Neystabø ikki fekk sín vilja í landsstýrinum, hótti hon við at leggja frá sær, og eitt tvey, so eftirlíkaði løgmaður og samgongan henni. So- statt er støðan tann, at fyri somu skuldsetingar, verður Signar á Brúnni sendur til hús, meðan Helena ikki uppá vilkor má fara til hús. Landsfundurin hjá Javnaðarflokkinum hetta vikuskifti er søguligur. Tað er nú í heyst 75 ár síðani, at tey fyrstu javnaðar- feløgini vórðu stovnað, og harafturat er landsfunduri hesuferð opin. Fjølmiðlar eru vælkomnir at siga frá fundinum og tað skuldi verið eitt framstig afturat fyri fólka- ræðið í landi okkara. HUGSJÓNIN um eitt rættvísari samfelag fekk fólk at taka seg saman at stovna javnaðarfeløgini og eini tvey ár seinri varð ringfelagið stovnað. Árið eftir at flokkurin var stovnaður, fekk flokkurin fyrstu ferð tveir mans valdar á ting - Maurentius Við- stein í Suðurstreymou og Petur Mohr Dam í Suðuroy. SÍÐANI hava fólk flokkast um Javnaðar- flokkin, tí hann - fyrst og fremst - virkaði fyri at skapa sosialt rættvísi. Skapa øllum góð kor, sum hevur merkt, at øll skulu hava góðar uppvakstrarmøguleikar, møgu- leikar at fáa sær útbúgving, seta búgv, hava eitt gott arbeiði og at enda hava tað trygt í ellisárum. MEN Javnaðarflokkurin hevur alla sína tíð ásannað, at eitt vælferðarsamfelag varð hvørki skipað og bygt út, um búskaparliga grundarlagið ikki var í lagi. Tí hevur Javn- aðarflokkurin altíð lagt dent á ein virknan vinnupolitikk, og hevur ofta slóðað fyri á vinnuliga økinum. Í dag er tjóðskaparspurningurin - framtíð- arstøða Føroya - fremsta mál á politisku dagsskránni. Onkur heldur kanska, at onn- ur mál verða gloymd í einum tjóðskap- arligum rúsi, men hann man vera við at renna av nú. Javnaðarflokkurin hevur altíð verið ein flokkurin við nógvum tjóðskap- armonnum, og sjálvstýrismálið tók seg av álvara fram aftur, eftir landsfund Javnað- arfloksins í 1997, tá flokkurin setti seg fyri at fáa Føroyum ein nýggjan sáttmála í danska ríkinum, grundað á hugsjónir floks- ins um eina sjálvstýrislóg. TAÐ eydnaðist ikki flokkinum at koma upp í eitt landsstýri á hesum grundarlagi, men kemur ikki nakað ítøkiigt burtur úr næstu sam-ráðingunum um fullveldi, er hugsandi, at tann meiriluti, sum í dag er fyri eini millumloysn - millum heimastýri og fullveldi - fær ta politisku ábyrgdina at fáa ein nýggjan sáttmála við danir um víðkað sjálvstýri, so føroyingar hava evsta vald í øllum yvirtiknum málsøkjum. Vit takka so inniliga fyri sýnda samkenslu, tá ið høgt elskaða dóttir, systir, ommu- og abbadóttir okkara BIRITA MOHR í Kollafirði doyði og varð jarðað. Vit takka prestunum Marjun Bæk og Bjarna Bæk fyri troystarrík orð á landssjúkrahúsinum, í heiminum og í kirkjuni. Vit takka kirkjutænarum, sangarum og gravarum. Vit takka floksfeløgunum fyri sang í kirkj- uni. Takk fyri heilsanir, blómur, kransar og peninga- gávur. Tøkk tit, ið gjørdu tað møguligt, at so mong kundu fáa drekkamunn í bygdarhúsinum henda dagin. Tøkk grannar og onnur, ið tóku sær so væl av okkum hesar tungu dagar. Tøkk tit øll, ið fylgdu henn til hennara seinasta hvíldarstað. Hjartaliga tøkk øll somul. Leivur, Anna Rúna, Rani, Hildigarð, Durita og Sigrið Ommur og abbar í Vági, Sandavági og í Kollafirði Tøkk Tað sum hetta snýr seg um, er ikki hvørt Helena ella Signar hava gjørt seg sek í hesum ella hasum. Tað, sum hetta snýr seg um, er ikki hvørt Helena ella Signar hava gjørt seg sek í hesum ella hasum, hetta snýr seg um, at her er okkurt sum ikki hongur saman, her er mangul uppá konsikvens. Søgulig spøkilsir – veru- leikar og spurningar daga undan: er hetta kollvelting- in, ið etur síni egnu børn, er hetta málið, sum er so heil- agt, at allir midlar eru loyvdir ella er hetta bara! ta, at tað er munur á hatta- makaranum og skómakar- anum. Axel Skoubo Alfred Olsen vónar, at landsst‡risma›- urin nú setir eina hóskandi serstaka upphædd av til Eysturoyartunnilin á komandi løg- tingsfíggjarlóg, tí har eru tí›arvendar ábøtur ney›ugar ÓLAVUR Í BEITI Alfred Olsen, løgtingsma›- ur, hevur sett Bjarna Djur- holm, samfer›slumálará›- harra, fyrispurning og vil hava at vita, um landsst‡ris- ma›urin er kunnugur vi› trupulleikarnar í Eysturoy- artunnlinum? Nær ætlar landsst‡risma›urin at fara undir at loysa trupulleikar- nar í tunnlinum? Í hvørji ra›fylgu ver›a arbei›ini gjørd? Og í fjór›a spurningi vil Alfred Olsen hava at vita, nær landsst‡risma›urin ætl- ar, at arbei›i› í Eysturoyar- tunnlinum skal vera li›ugt? Í vi›merkingunum sigur Alfred Olsen, at hvønn ein- asta dag koyra umlei› 2000 bilar gjøgnum tunnilin, og ta› merkir, at higartil hava umlei› 13 mió. akfør koyrt gjøgnum tunnilin, og fer›sl- an bara økist. Umframt øk- ingina í persónbilum og vøruvognum, so er tann tunga fer›slan vi› trailarum og stórum lastbilum økt munandi gjøgnum tunnilin hesi seinastu árini og kemur at økjast uppaftur meira, nú so gott sum allur útflutning- ur skal avskipast í Havn, vi› ta› at bæ›i Norrøna og Eim- skip bara brúka Tórshavnar havn. – Me›an bæ›i Leirvíks- tunnilin og Kollafjar›ar- tunnilin eru turrir, ljósir og tryggir og ein frøi at koyra ígjøgnum, so er Eysturoyar- tunnilin sum eitt myrkt kolanám at koma inn í og koyra ígjøgnum, serliga tá koyrt ver›ur vestureftir, so stórt sæ› lúkar tunnilin neyvan naka› anna› krav enn ta›, at koyrast kann ígjøgnum hann. Ry›ur undan loftinum Og teir serligu trupulleikar- nir eru sambært Alfred Ol- sen, at tuff ry›ur undan loft- inum og ni›ur á koyribreyt- ina og kann eisini vera orsøk til, at steinar loysna og detta ni›ur undan loftin- um til stóran ampa fyri fer›sluna. Og sjálv koyri- breytin fl‡tur í vatni, i › kemur undan loftinum og frá drenunum, serliga í nor›aru sí›u. Og at enda er manglandi ljós og trygdar- útger› í tunnlinum, tí sum nú er, hevur tunnilin hvørki ljós ella naka› slag av trygdarútger›. – Eg havi hoyrt, at kostn- a›ur av at gera tær mest ney›ugu ábøturnar á tunnli- num er mettur til gó›ar 9 milliónir krónur. Hesin kostna›ur er so miki› stór- ur, at hann als ikki kann takast av játtanini á fíggjar- lógini, sum er avsett til »ábøtur á landsvegin« og tí vóni eg, at landsst‡ris- ma›urin nú setir eina hósk- andi serstaka upphædd av til Eysturoyartunnilin á kom- andi løgtingsfíggjarlóg, sig- ur Alfred Olsen m.a. í vi›- merkingunum. Hví ver›ur ikki arbeitt vi› at upp- l‡sa almenningin um vandar, sum kunnu standast av at brúka fartele- fonir? spyr Jákup Sverri Kass í fyrispurningi ÓLAVUR Í BEITI Er naka› hámark í Føroyum í dag fyri, hvussu nógv SAR (Specific Absorption Rate) ella fartelefongeislavirkni, hvør einstøk fartelefon skal hava? Hví ver›ur ikki ar- beitt vi› at uppl‡sa almenn- ingin um vandar, sum kunnu standast av at brúka fartele- fonir? vil Jákup Sverri Kass hava at vita frá Bjarna Djur- holm, landsst‡rismanni. Í vi›merkingunum, sigur Jákup Sverri Kass, at ta› hevur leingi veri› frammi, at fartelefonir hava ska›ilig hjáárin á heilsuna hjá brúk- arunum. Hjáárin so sum: at n‡tsla av fartelefonum hitar heilan – n‡tsla av fartele- fonum ska›ar langtí›ar minni hjá brúkaranum, og at n‡tsla av fartelefonum kann føra til heilasvullir, bló›- krabba og Hodgkin’s sjúku. – Serliga í USA eru tey farin í herna í móti vandan- um av fartelefonum. Tey hava sett hægstamark fyri fartelefongeislavirkni til at vera 1.6 watt pr. kilogram. Íme›an hægstamarki› í Bretlandi er upp til 10 fer›ir so høgt. Hámark á 2 watt – Serfrø›ingar meta, at há- marki› eigur at liggja á 2 watt pr. kilogram. Ta› eru í Føroyum í dag fartelefonir, sum liggja væl upp í móti tí amerikanska hámarkinum – men einki veit brúkarin. Veruleikin er tann, at føroy- ingar eru sera líti› kunna›ir um vandan vi› fartelefon- um. Flest eingin føroyingur veit, hvat fartelefongeisla- virkni er fyri naka›. Og Jákup Sverri Kass mælir til, at brúkarin fær ein møguleika fyri at kunna seg um vandan, sum kann standast av n‡stlu av fartele- fonum. Hetta kann gerast vi›, at landst‡ri› fær til vega kanningarúrslit frá londunum kring okkum og kunnar almenningin til tess at fyribyrgja, at fartelefonir ikki koma at gera ska›a á brúkaran. – Vónandi fer Føroya landsst‡ri at taka hendan spurning upp og fylgja grannum okkara og uppl‡sa brúkaran betur um hetta n‡ggja tól, sigur Jákup Sverri Kass. Hvussu kann sama a›alst‡ri › bæ›i ynskja so nógva oljufram- lei›slu sum gjør- ligt og ansa eftir einum so reinum umhvørvi sum til ber? spyr Annita á Frí›riksmørk olju- málará›harran ÓLAVUR Í BEITI Oljumálará›harrin Eltør hevur fingi› tríggjar spurn- ingar frá Annitu á Frí›riks- mørk, sum vil hava at vita um oljumálará›harrin held- ur, at oljumálst‡ri› kann samskipa ymsar umhvørvis- ligar, tekniskar og eftirlits uppgávur, sum í dag eru b‡ttar millum øll tey átta a›alst‡rini? Heldur lands- st‡risma›urin samstundis, at ney›ugt er, at skilja eftir- lit frá umsiting? Og í tri›ja spurningi um landsst‡ris- ma›urin loksins heldur, at umhvørvisdeildin – serliga eftir nevndu samanlegging- ar – eigur at gerast egi › a›alst‡ri? Til taks á sama sta› Í vi›merkingunum sigur Annita á Frí›riksmørk m.a., at ta› sita í dag fleiri verk- frø›ingar, umhvørvisfrø›- ingar og teknikarar av yms- um slagi í ymsu st‡runum og hava ikki tey ambo› av tekniskum slagi, i› eru til taks á hinum deildunum. – Sótu teir saman í um- hvørvismálast‡rinum, so var ta› betri fyri teir og fyri fakdeildirnar, tí alt ta› til- fari›, teir noy›ast at keypa, hev›i komi› deildini til gó›ar, og hev›i veri› til taks á sama sta›i sum onnur teknisk og umhvørvislig vit- an hjá landsst‡rinum, sigur Annita á Frí›riksmørk. Bá›u megin bor›i› Og Annita á Frí›riksmørk heldur, at vit høvdu fingi › eina rættiliga »synergief- fekt« vi› at savna allar eftir- litsstovnar undir umhvørv- ismálast‡rinum, sum so eisini átti at veri› skilt frá Oljumálast‡rinum – Ein sera avgerandi or- søk fyri at skilja eftirlitis- stovnarnar frá umsitingini annars er áhugakonfliktin. Hvussu kann sama a›alst‡r- i› bæ›i ynskja so nógva oljuframlei›slu sum gjørligt og ansa eftir einum so rein- um umhvørvi sum til ber? Hvussu kann sama a›al- st‡ri skipa fiskivinnuna, so hon fær sum mest burtur úr fiskastovnunum, og ansa eftir, at ta› ikki ver›ur fisk- a› ov nógv? – Hetta er ein órímilig uppgáva at geva einum a›al- st‡ri at vera bá›u megin bor›i›. Ta› ræ›ur tí um at flyta eindirnar, so tær rigga best saman, sigur Annita á Frí›riksmørk m.a. í vi›- merkingunum. Eysturoyartunnilin sum eitt myrkt kolanám Føroyingar líti› kunna›ir um vandan vi› fartelefonum Eftirlitisstovnarnir skiljast frá umsitingini