fríggjadagur 8. juli 2005síða 10

10 Nr. 128 - 8. juli 2005 Skjótt farna vikan sýndi enn einaferð, hvussu ógvusligar avleiðingar tað kann hava á samfelagið, tá verkføll verða sett í verk. Verkføll, sum eru til stóran skaða fyri útflutningsvinnu okkara, har orð sum álítandi og støðugar leveransur teljast millum týdningarmestu lyklaorðini, um vit skulu hava nakran sum helst møguleika at standa okkum í kappingini á einum alt meira globaliseraðum marknaði. Síðani tað stóð greitt, at Løgtingið fór at leggja seg út í trætuna og við lóg steðga verkfallinum, hava skotryðjurnar verið bæði harðar og drúgvar, og fyri tað nógva hava hesar verið skotnar móti politikarum og fakfeløgum. Tað tykist soleiðis, sum hevur SEV sjálvt fullkomu- liga klárað frísak í hesum, og tað er undrunarvert. Tí í veruleikanum er tað helst her, at størsti bukkurin er grivin. Aðru ferð á rað hevur SEV samrátt seg til ein sáttmála, sum ikki verður góðtikin av landinum. Og meðan tiltøk og verkfall varð við hóttanina seinast, fingu allir føroyingar hesa ferð sviðan at kenna, tá SEV enn einaferð samráddi seg til ein sáttmála, sum var væl omanfyri tað, sum landsstýrismaðurin í fíggjarmálum hevði givið tilsøgn um. Ein sáttmála, sum SEV tí var væl vitandi um, ikki fór at verða góðkendur. Ein kann ivast í tí skilagóða í, at landstýrismaðurin skal góðkenna sáttmálarnar hjá SEV, men soleiðis er núverandi skipan, og eigur SEV leiðslan at handla hareftir. Og tí líkist tað mest av øllum ryggloysi, tá SEV aftur forhandlar seg til ein sáttmála, sum er omanfyri tað, sum teir vita kann góðkennast. Júst sum tá fólk skriva kekkar, sum dekningur ikki er fyri. Argumentið hjá SEV fyri tveimum árum síðani var, »at landsstýri- smaðurin plagar kortini at góðkenna sáttmálan«, men hetta varð ikki gjørt. Hesuferð átti SEV væl og virðiliga at vitað, at sáttmálin heldur ikki fór at verða góðkendur. Men SEV valdi løttu loysnina, sum var at blaka apuna víðari. Tí sjálvandi var SEV eisini vitandi um, at løgtingið ikki fór at lata landið liggja í streym- loysi. Tað vildi av sonnum verið ábyrgdarleyst. Undir viðgerðini í tinginum vísti andstøðan mang- landi vilja ella evni til at loysa málið í skundi. Ikki tí, hugskot Tjóðveldisfloksins um at broyta kommunu- stýrislógina er eitt gott hugskot, men at fara í holt við tað, tá tað umræður at tryggja samfelagsvirði við at fáa streymin aftur sum skjótast, svarar til at fara út at keypa roykalarmar, eftir at eldur er komin í skrellispannina. Nú tá málið er útsett, so eigur Løgtingið at umrøða kommunustýrislógina, tí ikki hongur tað saman, at man ætlar at leggja meir út til kommunurnar at umsita, samstundis sum man vil varðveita centralstýring í Fíggjarmálaráðnum. Antin hevur man álit á kommunu- num, og so eigur man at broyta kommunustýrislógina, ella hevur man ikki álit á kommununum, og so skal man varðveita verandi skipan, men ikki leggja meir út til kommunurnar. DAGSINS MEINING Sosialurin SEV sín part av ábyrgdini Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Føroyskir Fysiotera- peutar og Ergotera- peutfelagið Sparingar innan almanna- verkið fara at hava við sær, at venjingartilboðini hjá fysio- og ergoterapeuti, sum heimabúgvandi pensi- onistar í Tórshavn hava havt atgongd til síðan 2002, nú verða spard burtur. Feløgini Føroyskir Fysi- oterapeutar og Ergotera- peutfelagið gera við hesum vart við, at hesar sparingar ikki eru so frægt sum løtuvinningur. Tvørturímóti fara sparingarnar at hava við sær tyngri brúkarar í heimarøkt, heilsuverki og røktarheimum í nærmastu framtíð. Tey eldri verða alt fleiri og eldri í mun til fólkatalið og nógv teirra liva leingi við kroniskum sjúkum og brekum. Nógvar kanningar eru gjørdar um nyttuna av venjing til hesi og allar vísa tær, at venjing ger, at tey klára seg betri uttan hjálp, tey verða minni røktar- krevjandi og teirra lívs- góðska hækkar so tey fáa ein betri dagligdag í allar mátar. Í okkara grannalondum er venjing tí ein tænasta, sum dentur verður lagdur á at veita øllum heimabúgvandi eldri. Samanborið við okk- ara grannalond, eru Føroyar í stóran mun eftirbátar innan venjingartilboð til eldri. Tilboðini um venjing, sum Lágargarður bjóðar eldri borgarum í Tórshavn hava tó verið ein byrjan. Við at at skera hesi venj- ingartilboð burtur, verður kostnaðurin innan eldra- økið størri. Tvs. at kostnað- urin fyri venjingatilboð fellur burtur og verður fluttur yvir á meira røktar- krevjandi brúkarar av heimahjálp, sjúkrahús- plássum og røktarheims- plássum. Vit heita tí á landsins myndugleikar um at forða fyri at hesar skerjingar verða framdar og í staðin at arbeiða miðvíst fram ímóti at tryggja øllum landsins eldri borgarum atgongd til venjing. Ein virðismikil men ein rakstrartung verkætlan. Ein farleið fyri og onnur eftir vórðu í sínari tíð tiknar frá privatum og lagdar landskassanum. - Alt er broytt, krøvini eru økt og økjast við ferð. Jógvan við Keldu, landsstýrismaður í samferðslumálum: Fyri kortum hevði Heðin D. Poulsen áhugaverda grein í fjølmiðlunum undir heitin- um "Nógvir góðir reiðarar til Smyril", har hann m.a. helt fyri, at, "í Føroyum eru nógvir dugnaligir reiðarar kring landið. Reiðarar við royndum at umsita skipara- kstur, manningarviðurskifti ……." og víðari: "at landið sum eigari av nýggja Smyrli bjóðar raksturin av Smyrli út til tann best egnaða reiðaran at umsita og reka". Hetta var grein í samband við hugskotið hjá Jacob Vestergaard um rakstur av Suðuroyarleiðini. At áhugi er fyri nærri at umrøða, hvussu vit best reka Suðuroyðar-leiðina, bæði tænastu- og fíggjar- liga, er tiltrongt, tí hetta er og fer at verða ein týdning- armikil men kostnaðar- mikil verkætlan. Av størru økjunum, verð- ur Suðuroyðarleiðin, eina- sta siglingarleið, ið hevur drúgva siglingartíð. Sand- oyggin liggur hóast alt nærri. Í dag eru krøvini: dygg góðska, lægstu prísir og skjótastu avgreiðslu! Tað eru ikki so mong ár síðani, at so gott sum allar sjóvegisrutur lógu á privat- um hondum. Hetta var í teimum tíðum, tá færri fólk ferðaðust og krøvini vóru sera avmarkað. Eitt nú høvdu Morten- sens-menn Suðuroyarfjørð, N. Niclasen Tórshavn- Vágar, Kjølbro Klaksvík- Eysturoy-Tórshavn meðan aðrir høvdu útoyggjar, Vestmanna-Fútaklett o.s.fr. Samferðslumynstrið broyttist Sum árini gingu, tóku land- sins myndugleikar yvir ruturnar, eina fyri og aðra eftir. Krøvini øktust, fíggjarliga ískoytið úr landskassanum eykaðist, nýggj og meiri tíðarhósk- andi skip fingust til vega, samstundis sum undir- støðukervið á landið varð útbygt. Fíggjarliga hallið fylgdi krøvunum, tí ferðaseðla- prísirnir hæðkaðu ikki sam- svarandi útreiðslunum, tí sterkt og gott ferðasamband er grund-leggjandi táttur vinnuliga og á øðrum økjum í einum og hvørjum vælvirkandi og nútímans samfelagi. At fáa eina farleið so langt frá politisku skipanini sum gjørligt, er rætt, men soleiðis sum samfelag okkara er uppbygt, verða krøv sett til almenna sam- felagið, serliga nú sjóvegis- farleiðirnar fækkast. Vit eiga eisini hava í huga, at fíggjarligu krøvini frá borgarum til tað al- menna eru vanliga kostnað- armiklari enn móti privat- feløgum. Neyðugt við nýhugsan At Strandferðslan við tíðini hevur upparbeitt ein ser- kunleika á økinum, telur nógv, men skal henda far- leið einsamøll gjalda kost- naðin av rakstri-num, so eru í løtuni ikki møguleikar til tað. Um so var, at eitt privat felag við rakstrarískoyti frá landskassanum rak farleið- ina, er uttan iva møguleiki fyri, at nýhugsan og hugs- skot kanska kundu givið ferðavinnuni nýggjar leiðir og fleiri møguleikar at ganga, brúkt íløguna betri, samstundis sum breiða vinnan fekk meiri burturúr. Nógv uppskot hava verið frammi. Vit løgdu upp yvirfyri samferðslubólkinum í Suðuroy at arbeiða víðari málinum, tí her skulu nógv- ar kanningar gerast, men málið er áhugavert. Sjálvt um vit eiga dugna- ligar reiðarar, sum kenna til skiparakstur, manningar- viðurskifti o.s.fr., er ikki vist, at tað er loysnin. Uppskot kærkomin Givið er, at skipið verður kostnaðarmikið at reka, og nógv átøk skulu til fyri at fáa javnvág í raksturin. Øll uppskot verða tikin til viðgerðar og hildin upp í ljósið, vigað og kannað. Hetta skal verða rikið á so handils-ligum grundarlagi sum gjørligt. Rætt er, at samstundis sum hetta er ein tænasta fyri allar føroyingar og dag- liga serliga fyri suðuroy- ingar, skal raksturin so væl sum gjørligt, hvíla í sær sjálvum. Men eg fari at leggja dent á, at Smyril er bygdur til at røkja Suður-oyarleiðina, og til tað verður hann bygdur. Eg fari at enda at stað- festa, sum sagt, at ein far- leið fyri og onnur eftir varð tikin frá privatum og løgd landskassanum at reka, og samanumtikið hevur verið neyðugt við fíggjarligum tilskoti úr landkassanum. Broytingar eru stórar, krøvini eru økt og økjast við ferð. Nýggi Smyril Eingin venjing - eingin sparing