hósdagur 4. august 2005síða 10

10 Nr. 145 - 4. august 2005 Tá hesar reglur vórðu skrivaðar, vistu vit av góðum grund- um ikki, hvussu tingmenn fóru at taka ímóti løgmansrøðuni og tí fáa vit ikki í skrivandi løtu gjørt viðmerkingar til framsøgurnar. Í blaðnum í gjár var áhugaverd viðmerking til løgmansrøðuna frá navngivnum persóni, ið er kendur fyri gløggar samfelagsanalysur og sum mangan hevur staðið fyri teimum fáu filosofisku íkastunum til samfelags- orðaskiftið í Føroyum. Víst verður á, at her er røðan, sum bíða hevur verið eftir. Greinskrivarin fer ikki inn í smálutir, men vísir á, hvussu neyðgut tað er at hava mál og strategiir í dagsins samfelagi. Høvundin ger vart við, at tað, sum nú umræður er, at tað, sum vit seta í verk, er í takt við umheimin. Enn vita vit ikki, um so verður, og vit fara, sum sami høvundur vísir á, at gera nógv mistøk. Men við at seta sær mál nú og at orða eina strategi fyri at røkka hesum málum, so eru vit á rættari leið. Vit fara annars enn einaferð at tríva í framløgu løgmans. Løgmaður og harvið landsstýrið gera vart við, at gransking og nýmenning eru týðandi fortreytir fyri, at Føroyar kunnu gerast eitt av heimsins mest framkomnu londum. Vit skulu tí stimbra hugskotsmenning, so at nýggir vinnumøguleikar verða skaptir.Mál samgongunnar er, at í 2015 verða 3% av BTÚ nýtt til gransking og menning, harav eigur helvtin at koma frá tí almenna og helvtin frá tí privata. Hetta er ikki bert eitt skilagott mál i sjálvum sær - hetta er ein avgjørd fortreyt, um vit framyvir skulu kunna vera í takt við umheimin. Landsstýrið ætlar at seta á stovn ein grunn til at fíggja gransking og nýmenning. Sum innskot í grunnin skal fara ein triðingur av inntøkum landskassans frá einskiljing- unum - upp til 1 mia. kr. Setast skal eisini á stovn ein granskingarlund ella gransk- arapark, sum skal leggja dent á lív- og ílegutøkniska gransking. Hesin stovnur skal hava ein miðsavnandi leiklut í at brúka granskingarúrslit til vinnulig endamál, og soleiðis gera sítt til, at føroyskar fyritøkur og vørur standa seg í aljtóða kapping. Granskingarumhvørvið verður styrkt við m.a. at fáa í lag samstarv millum granskingarstovnar og lærda háskúlan. Somuleiðis er neyðugt at styrkja netverk og samstarv við útlond, millum annað við luttøku í ES- verkætlanum, har okkara samstarvs-møguleikar vaksa munandi, um vit sjálvi hava eitt sterkt og virkið granskingarumhvørvi. Til tess at samskipa játtanirnar til gransking skal verandi granskingarbygnaður umskipast. Sett verður á stovn Føroya Vísindaráð, ið skal orða yvir- skipaða granskingarpolitikkin, raðfesta og veita fíggjar- trygd. Í ráðnum sita løgmaður, avvarðandi landsstýrismenn og umboð fyri vinnu og gransking. Hetta er gott, men ansast má eftir, at ikki einvíst verður satsað uppá náttúruvísindi, men at javnvágur verður millum øll vísindi. Tað er einki at ivast í, at her hevur samgongan fatur á eini tí mest týðandi fortreytini fyri at røkka visiónini. Men her stendur, sum longu formaður Sjálsvtýrsifloksins hevur víst á, einki um, hvussu strategiin skal fíggjast. Hetta er ein veikleiki, tó so, at ein millum reglurnar kann lesa, at fígg- ingin av íløgunum skal koma frá privatiseringunum. Hetta er eitt gott hugskot og betri kann ein vinningur av einskilj- ingum ikki fara. Hinvegin hava vit enn einki svar til spurn- ingin, hvussu raksturin av hesum og øðrum økjum av týdn- ingini fyri visiónina framyvir skulu fíggjast. Higartil er jú bara skorið niður, har onnur lond satsa størri og størri upp- hæddir - ikki minst til útbúgving og gransking. Í so máta er henda samgonga lítið mætari enn undanfarna. Her má annað skinn takaast um bak! Vónandi fer orðaskiftið at geva okkum eina hóming av svarinum. Tað hevur týdning fyri trúvirðið og álit almenningsins við atliti at visiónini. DAGSINS MEINING Sosialurin Í takt við umheimin VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Tóki Højgaard toki@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Teresa Jensen teresa@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Føroyaprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Edmund Joensen var sjálvur við til at gera og leggja uppskotið fram um at hækka løgtingslønir- nar, men sigur ósatt til tess at niðurgera hampa- fólk, ið siga sína hugsan alment Høgni Hoydal Løgtingsformaðurin Ed- mund Joensen er av ókend- um orsøkum farin í eitt satt persónligt víggj mótvegis borgarum, ið erliga standa fram og tora at siga sína hugsan um samfelagsviður- skiftir og politiskar raðfest- ingar í Føroyum. Hesir bæði duga og tora tíbetur at svara fyri seg, og eg fari ikki at leggja meg út í innihaldið í tí kjakinum. Men tað er lítið virðiligt fyri ein løgtingsformann at nýta tey mest ódámligu am- boðini, ið eyðkenna og drepa alt skilagott orða- skifti í Føroyum: At seta spjaldur á fólk, at leggja tey undir gerðirnar hjá ávísum politikarum og politiskum flokkum, at tala um tey niðrandi og leggja eftir per- sónum, heldur enn eftir innihaldinum. Hetta er beinleiðis ósømiligt, og tá løgtings- formaðurin gongur á odda, so kann hetta bara lækka um tign tingsins millum fólk. Heldur átti løgtings- formaðurin at fegnast um og eggja til, at fólk tora at siga sína hugsan uttan at verða forfylgd og køvd av politikarum, ið fáa løn fyri at siga sína meining. Uppaftur verri er tað, at løgtingsformaðurin nú í trimum blaðgreinum á rað hevur sagt beinleiðis ósatt fyri at niðurgera persónar- nar, ið hann leggur eftir. Við ósannindum roynir hann at seta spjaldur á per- sónarnar og síðani at geva teimum ábyrgdina fyri eini illa umtóktari avgerð. Løgtingsformaðurin end- urtekur upp í saman: "at fullveldislandsstýrið byrj- aði við at hækka sínar lønir"! Tað er beinleiðis ósatt, og útsagnir Edmund Joensens eru ódámligt hykl. Fullveldislandsstýrið hækkaði ikki sínar egnu lønir - ongin broyting varð í løn landsstýrismanna og landsstýrið hevði onki við uppskotið at gera. Hinvegin hækkaði Løg- tingið sínar egnu lønir, og landsstýrismaðurin í fíggj- armálum mælti beinleiðis frá, at samtykkja lønar- hækkingina. Tað var allur formans- skapurin við tingmonnum úr øllum teimum stóru flokkunum, ið stóðu aftan fyri uppskotið um lønar- hækking til tingfólk, hóast táverandi Løgtingsformað- urin tók og fekk alla ábyrgdina á seg. Ein, sum stuðlaði og ar- beiddi við uppskotinum, men kortini valdi at at- kvøða ímóti, tá hann var vísur í at meiriluti fekst, var sjálvur Edmund Joensen, sum var limur í formans- skapinum. Formansskapur- in við Edmundi Joensen hevði í felag gjørt upp- skotið - ein serlig nevnd varð síðani sett við um- boðum úr øllum flokkum at viðgera málið víðari - og síðani varð tað lagt aftur fyri tingið. Umboð Tjóðveldisflok- sins í serligu nevndini, mælti frá at samtykkja tað, og í Tjóðveldisflokkinum vóru fleiri ímóti uppskotin- um. Tá atkvøtt varð í tingin- um, vóru fólk fyri og ímóti í øllum flokkum, men ein meiriluti varð fingin í lag við atkvøðum tvørturum bæði andstøðu og sam- gongu. Bara í Miðflokkin- um, sum tá hevði ein ting- lim, var atkvøðan greitt ímóti. Tey, ið hava áhuga fyri at fáa sannleikan at vita um hetta mál, kunnu fara á heimasíðu Løgtingsins ella venda sær til Løgtingið at hyggja at løgtingsmáli nr. 73/1998 - og biða um eitt avrit av atkvøðugreiðsluni. Men nógv fyri, at tað ikki er eftirfarandi, tá sjálvur løgtingsformaðurin úttalar seg um tingsins virki. Løgtingsformaðurin sigur ósatt og lækkar tign tingsins Páll Poulsen Um ein skipan skal bera samfelagið á eitt hægri stig, er neyðugt at struktururin í skipanini ber vitanina fram, tí annars riggar skipanin ikki. Hetta krevur at per- sónarnir í skipanini læra at teir ikki seta seg sjálvar og persónlig áhugamál fram- um sjálvt endamálið, tað er at menna skipanina. Orsøkin til at heilsuverk- ið í Fraklandi er á hægsta stigi, er tí fraklendingar hava loyst teir strukturellu trupulleikarnar. Har ber ikki til at siga:"Vit lata handan doyggja", ella "has- in fær einki, tí tað er hann." Øll kenna søguna um "løg- frøðingin" hjá landsstýr- inum, sum helt at hann ikki skuldi svara í rættinum, tá ið dómarin bað hann svara. Einaferð með alla vísti hann danska dómaranum at fyrisitingin í áttatiárunum var fyriskipað av fullkomi- liga hugblástum fólki. Ídag hava teir "gloymt" tað og sirkussið frá áttatiár- unum fær frið at koma fyri seg, tað kallast bara okkurt annað. Tað er farið inn í blóðið, sær tú um patienturin doyr, so fær hann tað ongantíð at vita. Men eingin fær meg at trúgva at tað er rætt. Fólk duga ikki at skilja ímillum objektið, tað tey gera, og subjektið, tað tey skulu viðgera. Tí tað eru "VIT", hendir einki, tí sub- jektið er minst líka vitstolið sum "VIT." Subjektið verður sent í deyðan, tí skipanin er ob- jektivt defekt. Sigur tú tað við tey, riggar 112 ikki. Jamen sær tú, um tann ið ringir 112 doyr, so ger tað einki. Vit eru í Føroyum! Eitt danskt høvd helt at danir áttu at fingið aðra karakterskipan. Heldur enn 13 skalain, eina 10 tals skipan, sum gongur niður á minus 3. Kanska áttu føroy- ingar at fingið sær Fahren- heit, heldur enn Celsius stig, 18 hitastig verða til 64. Tað er gott fyri ferðavinn- una og tá tað er lýtt, fara eggini helst eisini at speila seg sjálvi. Og um veturin fáa vit fleiri kuldastig enn Grøn- land. Hví svarar 112 ikki. Objektið og subjektið