týsdagur 24. oktober 2000síða 12

22 Nr. 204 - 24. oktober 2000 Nr. 204 - 24. oktober 2000 23 Leygardagin var› skipa› fyri seinastu rennikappingini í ár RENNING Tí›indaskriv Ta› vóru tey tr‡ feløgini, Treysti, Roysni› og Bragd- i› saman vi› P/F Esmar Simonsen, i› skipa›u fyri einari kapping á Kambs- dali. Hendan kappingin var samstundis fjór›a og si›sta umfar av tí sonevndu Dae- woo Marathon Cup kapp- ingini, i› rennararnir hava kappast um sí›an tí›liga í august mána›i. Hini um- førini hava veri› ávikavist í Klaksvík, í Havn og á Toft- um. Teinurin leygardagin var 5,6 km. Sostatt hava teir 12 rennararnir, i› luttóku í øllum f‡ra umførunum, runni› eitt heilt marathon tilsaman. Rigmor N. Joesen vann kappingina hjá kvinnum leygardagin frammanfyri Sunnuvu Bjarnastein og Tordis D. Eiriksfoss. Av hesum trimum var ta› tó bara Rigmor, i› luttók í tí samla›u kappingini. Hana vann hon eisini, me›an Brindis Weihe gjørdist nummar tvey. Hjá monnum gjørdist Guttorm Sørensen eisini vinnari av bæ›i kappingini leygardagin og Daewoo Marathon Cup. Signar Røs- vik gjørdist nummar tvey leygardagin og Sølvi R. Hansen nummar tr‡. Tó gjørdist Cecil Weihe tvey- ari samanlagt, me›an Sølvi R. Hansen gjørdist nummar tr‡ í Daewoo Marathon Cup. Tilsaman 12 fólk megn- a›u at renna tann samla›a teinin í Daewoo Marathon Cup, og tey vóru á einum máli um, at hetta var eitt gott tiltak. So væntandi ver›ur tiltaki› endurtiki› næsta ár. Sum ta› sæst á úrslitu- num ni›anfyri, var› eisini skipa› fyri rennikapping fyri børn leygardagin. Hó- ast ve›ri› ikki var av tí besta, luttóku eini 40 fólk í kapprenningini leygardag- in. Enn er eingin sáttmáli undirskriva›ur, tí Rógvi er bundin at KÍ, men ta avtaluna kenna teir einki til í FSF Fótbóltur Jóannes Hansen HB hev›i ársveitslu leygar- kvøldi›. Har var› Rúni Nolsøe kosin ársins spælari í felagnum. Næstur honum var Hans á Lag og á tri›ja plássinum kom Jón Rói Jacobsen. Allir hesir fara komandi ár aftur at spæla vi› HB, og ta› fara teir flestu, sum vóru vi› til at manna silvurli›i› í ár. Undantøkini eru teir bá›- ir rumenararnir, sum ikki koma aftur til HB, og so Símun Eliasen, sum er farin aftur til Danmarkar í út- búgvingarørindum. Jóhannes Joensen og HB hava ikki enn skriva› undir nakra avtalu, men ta› vil ikki siga ta› sama sum, at ta› ikki er møguleiki fyri, at Jóhannes fer at halda fram í HB. Á fundinum var› bo›a› frá, at Rógvi Jacobsen, sum higartil hevur spælt vi› KÍ, komandi ár fer at spæla vi› HB. Jógvan Páll Lassen, sum plagar at hava vi› sáttmál- arnar hjá HB at gera, sigur, at Rógvi fer til Havnar at læra, og at hann hevur sagt teimum í HB, at hann ætlar sær at koma í felagi›. Jógvan Páll sigur eisini, at seinni fer sáttmáli at ver›a gjørdur millum Rógva Jacobsen og HB, men at hetta ikki kemur upp á tal, fyrrenn Rógvi er leysur av avtaluni, sum hann hevur vi› KÍ. Í Fótbóltssambandinum sigur Ísak Mikladal, a›al- skrivari, at eingin sáttmáli millum KÍ og nakran spæl- ara er gó›kendur í sátt- málanevndini hjá FSF. Ta› vil siga, at um HB hev›i gjørt sáttmála vi› Rógva Jacobsen nú, so hev›i hetta ikki veri› brot á regluger›ina fyri leikara- sáttmálar. Men sambært Jógvan Páll Lassen hava teir í HB valt at bí›a vi› at gera sáttmála vi› Rógva inntil skei›i›, sum avtalan mill- um Rógva Jacobsen og KÍ fevnir um, er li›ugt. Landsli›sspælari r‡mir úr KÍ: Rógvi Jacobsen skiftir í vetrarste›ginum KÍ-búnan út vi› tann hjá HB, og ver›ur næsta ár sostatt li›felagi hjá Hans á Lag, sum hann her strí›ist vi› í dysti í Klaksvík seinasta kappingarár Rógvi skal spæla vi› HB Úrsliti› av seinasta umfarinum í Daewoo Marathon kappingini Kvinnur Rigmor Joensen, Bragdi› 21,40 min Sunnuvá Bjarnastein, Bragdi› 21,55 Tordis D. Eiriksfoss, Bragdi› 23,26 Menn Guttorm Sørensen, Treysti 18,31 Signar Røsvig, Bragdi› 18,54 Sølvi R. Hansen 19,11 Gentur undir skúlaaldur Natasja Petersen, Gøta, 2,22 Dreingir undir skúlaaldur John Viljam hJohannesen, Klaksvík, 1,59 Rúni Hentze, Kambsdalur 2,09 Magni Hansen, Kambsdalur 2,19 Gentur, 1.-3. flokk Adehleid Olsen, Klaksvík 1,43 Sára Olsen, Klaksvík 1,44 Christa R. Weihe 1,58 Dreingir 1.-3. flokk Jan Elmar Sørensen, Treysti 1,40 Remi Langgaard, Roysni, 1,42 Gentur, 4.-6. flokk Helga Djurhuusm, Tórshavn 2,13 Dreingir, 4.-6. flokk Tróndur Olsen, Tórshavn 2,04 Rógvi Mortensen, Tórshavn 2,08 Berint Kalsø, Klaksvík 2,26 Daewoo Marathon Cup: Guttorm og Rigmor vunnu Ta› vóru nakrir fegnir vinnarar, sum eftir kappingina fingu handa› hei›ursmerk- ini, sum teir høvdu runni› VI‹MERKINGAR John Færø, Hamarssni›i› 24, 700 Klaksvík Teldupost-bústa›ur: john@post.olivant.fo Hugstoytt er at síggja brøv frá almennum føroyskum skrivstovum til føroyskar borgarar og stovnar, sum eru skriva›i á útlendskum máli. Lógarsta›festu ser- rættindini hjá donskum í Føroyum eru ska›ilig fyri hugbur› okkara á hesum so vi›kvæma øki — føroyskt MÁ gerast einasta høvu›s- mál okkara! Eg fari vi› hesum at rópa eitt varskó til tykkum, landsmenn mínar, um ikki at lítisvir›a tann skatt, sum mó›urmál okkara av sonn- um er. Hvar vit enn starvast, hjá myndugleikum, á stovnum, í fyritøkum á sjógvi og landi eins væl og heima vi› hús, millum børn og ung- dómar — ja, allasta›ni, har føroyingar búleikast — lati› okkum tryggja før- oyska mó›urmáli okkara ta› hei›urspláss, sum ta› av røttum eigur! Føroyskir stovn- arskriva á donskum! Sum skrivstovuma›ur á føroyskum stovni síggi eg dagliga nógv skriv, sum ver›a móttikin ella send ø›rum stovnum, fyritøkum og persónum. Felags fyri tey flestu av hesum er, at tey ver›a skriva›i á mó›urmáli okk- ara — sjálvandi. Seinastu tí›ina havi eg tó lagt til merkis, at umsiting- arstovnar her á landi í størri mun enn á›ur seta í starv fólk, i› tosa anna› mál enn føroyskt, sum tey nátúrliga ikki duga, tí tey eru úr ø›r- um landi. Henda gongd kemst óiva av vantandi føroyskari ar- bei›smegi vi› tí ney›uga yrkiskunnleikanum og er hetta einamest at síggja í høvu›ssta›num, har tey flestu størvini — t.d. innan almennu umsitingina — eru at finna. Menniskjaliga og fakliga havi eg einki at vi›merkja til hesa gongd — ta› er málspurningurin, sum mær liggur á hjarta. Avlei›ingin av øktu út- lendsku arbei›smegini — t.d. innan almennu umsit- ingina — er, at ta› nú kem- ur oftari fyri, at føroyingar fáa skriv frá føroyskum myndugleikum, sum eru skriva›i á útlendskum máli!! Ein há›an móti mó›urmálinum Eftir míni meting eigur ta› ikki at koma fyri, at før- oyskir stovnar samskifta á útlendskum máli vi› føroy- ingar í Føroyum — og ta› av fleiri orsøkum: Fyri ta› fyrsta er slíkt ein há›an ímóti mó›urmáli okkara, sum onnur undan okkum hava strí›st so nógv fyri. Ta› er somulei›is mín avgjørda sannføring, at ste›ga vit ikki slíkum, fer ta› at skapa eina sera ó- hepna og álvarsama si›- venju her á landi, har út- lendskt mál millum føroy- ingar so vi› og vi› ver›ur gó›kent sum eins gott og føroyskt í samskifti millum føroyingar í Føroyum. Og er ta› fyrst blivi› si›- venja, eri eg ræddur fyri, at eitt heilt málstrí› skal til fyri at rætta skeivleikan uppaftur. Hetta ver›ur eitt ómeta- ligt afturstig, og eftirkom- arar okkara fara av røttum at ákæra okkum fyri at lata teimum eitt verri statt mó›- urmál upp í hendur enn ta›, sum vit arva›u frá okkara mø›rum og fedrum. Seti› krøv og skipi› frálæru! Um eg ella tú flutti til ann- a› land, har vit fingu starv, sum vi›førdi munnligt og skrivligt samskifti vi› borgarar o.o. í tí landinum, hev›i ta› heilt nátúrliga veri› eitt ófrávíkiligt krav frá arbei›sgevara okkara har, at vit lærdu okkum tjó›armál teirra til lítar og brúktu ta› í okkara arbei›i. Ta› er tí púra burturvi›, at vit føroyingar ikki seta hesi somu krøv til teirra, sum starvast skulu innan samskifti í samfelag okk- ara. Hetta hevur als einki at gera vi› vantandi vir›ing fyri teimum, sum flyta hig- ar til lands — tey eru meir enn hjartaliga vælkomin — hetta hevur meira vi› at gera, um vit vilja vir›a og verja rættindini hjá mó›ur- máli okkara. Rættindi, sum forfedrar okkara ikki vunnu tí ókeypis. Tí er mítt einfalda upp- skot til stovnar, skrivstovur o.o. vi› fólki, sum ikki duga føroyska máli›: Skip- i› so fyri, at hesi fáa ta ney›ugu frálæruna — møguleikarnir fyri hesum eru ótaldir vi› øllum okk- ara dugnaligu mó›urmáls- lærarum og -skúlum, bæ›i almennum og privatum. Rímiliga kostar hetta naka› av orku og peningi, men ta› er líti› at bera sam- an vi› kostna›in fyri mál okkara, um vit ikki verja borg. Danskt hevur somu rættindi Fyri stuttum gjørdu donsku myndugleikarnir av — hó- ast hør› mótmæli frá Før- oya Landsst‡ri — at seta í gildi fyri Føroyar ein evro- peiskan sáttmála, har før- oyska máli› ver›ur sta›fest sum eitt økismál, "regionalt sprog", í Danmark, og vís- andi til heimast‡rislógina ver›ur sta›fest, at danskt skal lærast væl og vir›iliga, og at danska máli› eins væl og ta› føroyska kann brúk- ast í almennum vi›urskift- um í Føroyum. Ríkisrættarliga er hetta ein sannleikans lagnustund, tí hetta er eitt so sigandi dømi um, hvussu veruliga líti› vit føroyingar undir verandi st‡risskipan hava at siga í einum so grundleggj- andi spurningi sum okkara egna mó›urmáli!! Tá danir eru so ósmædnir á›renn fólkaatkvø›una — hvat skulu vit so vænta okkum aftaná?!! Kann ta› hugsast ? Í ringasta føri kundi ein í- mynda sær, at útlendingur, sum kom higar at arbei›a, vi› nevndu lóg fyri Føroyar í hondini nokta›i at l‡›a bo› frá sínum føroyska ar- bei›sgevara um at læra seg føroyskt og brúka ta› í ar- bei›num, tí ta› vi› lóg er ásett, at danska máli› eins væl og føroyskt kann brúk- ast í almennum vi›urskift- um! Kanska fer hetta ikki so langt, men har›rendi danski framfer›arhátturin er í øllum førum sera ó- heppin, og óynskta danska sta›festingin av rættindu- num hjá donskum í Føroy- um styrkir eisini hugbur›in hjá teimum persónum her á landi, sum ikki hava hug at læra seg føroyska máli› — og ta› er stórt spell! So kann Helveg royna at sláa hesa seinastu ger› sína upp í glens. Eitt er vist: Var talan um, at t‡skarar — ímóti vilja- num hjá donsku stjórnini — vi› altjó›a sáttmála, galdandi fyri Danmark, sta›festu eina javnstillan av t‡skum og donskum, sum fekk heiti "regionalt sprog", á sama hátt sum danir gera vi› donskum í Føroyum — ja, so hev›i Helveg neyvan sagt, at "der er ikke grund til at være skuffet"! Vit mugu ikki gloyma, at me›an tjó›armálini hjá flestu grannalondum okk- ara hava milliónatals íbúgv- ar í sínum parti, hevur okk- ara føroyska tjó›armál bert okkum álei› 50000 føroy- ingarnar at var›veita, verja og stimbra ta›. Títt og mítt persónliga avrik hevur tí alstóran t‡dn- ing fyri framtí› tess. Føroyingar mugu fáa kærleika til teirra mál Í 1903 vóru nakrir føroy- ingar savna›ir í Føroyinga- felagnum í Keypmanna- havn at rø›a um ymisk før- oysk vi›urskifti, har tann tá 25 ára gamli málvinurin Jákup Dahl, i› seinni gjørdist prestur og Føroya próstur, m.a. seg›i: Me›an danskt mál nær- um var› køvt av t‡skum, me›an norskt mál nærum var› køvt av donskum, me›an hetlendingar heilt mistu teirra mál, og heilt vór›u gjørdir eingilsk- menn, me›an hildu føroy- ingar trúliga fast vi› tann arv, fornfedrar teirra høvdu givi› teimum, si›ir og si›- venjur, veri- og hugsunar- háttir hildur seg óbroyttir gjøgnum hundra›ir av ár- um _ Solei›is mugu føroy- ingar fyrst og fremst læra at kenna og vir›a seg sjálvar sum føroyingar; teir mugu fáa kærleika til teirra mál og leggja allan vilja og ídni og áhuga á at goyma ta› reint og ríka og útbúgva ta›. Teir mugu venjast til at hava vir›ing og met fyri føroyskum sermerkjum og vi›urskiftum, og teir mugu læra at kenna, at ta› er ein skomm fyri eitt lands synir og døtur at halda hánt um eitt land, eitt fólk og mál, og alt, sum fornfedrarnir hava givi› til teirra. ... Ein kann ikki taka burtur ta› stø›i› undan einum fólki, sum ta› hevur vunni› vi› egnum arbei›i og útviklingi og framfari, og ein kann ikki strika út tey tjó›skap- arligu serkenni uttan at ska›a hetta fólki› eymast og meinast. Mó›urmáli›, ein d‡rabarur arvur. Mó›urmál okkara er d‡ra- barur arvur, sum vit føroy- ingar, i› nú liva, hava í var›veitslu, til vit handa ta› ví›ari til næsta ættarli›. Ta› var ikki uttan strí›, at føroyska máli› yvirlivdi so væl á munni forfedra okk- ara, og nú er ta› upp til okkum at røkja ta›, til eftir- komarar okkara arva ta› frá okkum. Vi› at slaka meir ein gott er í málstevnuni, kunnu vit ver›a atvoldin til afturstig, sum onnur undan okkum stríddust fyri at umgangast, og sum tey, i› aftaná koma, kanska ongantí› ver›a ment at bøta aftur. - tí mó›urmáli› er ikki bert eg og tú og her og nú - ta› hevur liva› í mong hundra› ár og skal fram- haldandi liva, so leingi, sum Føroyar standa. Klaksvík tann 18. oktober 2000 Mó›urmál okkara hevur bara okkum Jógvan Arge valevni tjó›veldisfloksins til b‡rá›svali› í Havn Børn hava onki ansingar- pláss, og foreldur sleppa ikki til arbei›is. Solei›is var stø›an undan seinasta b‡rá›svali, og so- lei›is er stø›an framvegis, tó at nøkur tøk eru tikin. Í flestu førum arbei›a bæ›i foreldrini úti, tí ta› er ney›ugt fyri at fáa endarnar at røkka saman, og tí tey vilja brúka síni evnir á ar- bei›smarkna›inum. At bjó›a mammum arbei›i heima sum ansarar hjá sín- um egnu børnum og ø›rum er í mongum førum ein undirmeting av teirra ambi- tiónum. Í dag er ta› ikki fremsta ynski› hjá ungum kvinnum vi› gó›ari útbúgving at ganga heima. Tær vilja út at arbei›a. Kommununi áligg- ur tí at skapa fortreytir fyri, at tann gó›a arbei›smegi, sum ikki sleppur til arbei›is orsaka› av vantandi ansing- arplássum, ver›ur aktiver- a›. Sum skjótast má gerast ein heildarætlan fyri, hvat slag av stovnum hóskar best til tørvin, hvussu nógv ansingarpláss skulu vera á stovnunum, nær teir skulu standa lidnir, hvussu nógv teir skulu kosta, og hvussu nógv ansingarpláss komm- unan er før fyri at útvega. Ver›ur ta› ov miki› hjá kommununi einsamallari fíggjarliga og í a›rar mátar at útvega og byggja ansing- arstovnar til komin og kom- andi børn á bí›ilista, mugu a›rir møguleikar takast vi› í myndina. Ongin ivi er um, at stórar fyritøkur og stovnar í høv- u›ssta›num fyri sína egnu skyld vilja gera sítt til at loysa ansingartrupulleikan. Hesin møguleikin og a›rir vi› skula takast vi› í eina heildarætlan. Tann ófrávíkiliga fyri- treyt má altí› vera, at peda- gogiski førleikin ver›ur virdur. Allir partar ver›a vinn- arar, um ansingartrupullei- arnir ver›a loystir. Ungar barnafamiljur fara at trívast betur og ver›a betur fyri fíggjarliga. Arbei›splássini fáa fleiri dugnalig starvs- fólk á lønarlistan. Komm- unan fær meira inn í skatti. Og børnini sleppa at menna seg saman vi› ø›rum børn- um. Sostatt eiga øll at taka lógvatak saman um at loysa ansingartrupulleikarnar hjá børnunum í kommununi. Rom var› ikki bygdur eftir einum degi og ta› ver›a barnagar›ar og vøgg- ustovur í Havn heldur ikki. Men tú kanst taka stór stig framá, um tú leggur teg eft- ir at skunda mest møguligt undir ra›festing og pening- ajáttan til endamáli›. X vi› E B‡urin og børnini